Công chứng viên phải căn cứ nhiều luật để xác định thành viên hộ gia đình

Liên quan đến vấn đề này, trước đó, Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh đã có văn bản gửi Bộ Tư pháp xin ý kiến hướng dẫn.

Theo Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh, căn cứ quy định tại Luật Đất đai 2013, Luật Đất đai 2024 và hướng dẫn nghiệp vụ của Tòa án nhân dân tối cao, việc xác định thành viên hộ gia đình tại thời điểm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) thường được công an cấp xã hoặc UBND cấp xã xác nhận để đảm bảo tính khách quan và chính xác.

Tuy nhiên, trên thực tế, một số công an xã, UBND cấp xã căn cứ vào khoản 4 Điều 256 Luật Đất đai năm 2024 và Công văn số 1277 (ngày 20/9/2024) của Cục Đăng ký và Dữ liệu thông tin đất đai, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) để từ chối xác nhận thành viên hộ tại thời điểm giao đất. 

Về vấn đề này, theo Bộ Tư pháp, Luật Công chứng 2024 quy định công chứng là việc công chứng viên của một tổ chức hành nghề công chứng chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự khác bằng văn bản.

Việc xác định tính hợp pháp của giao dịch được căn cứ trên cơ sở quy định của pháp luật chuyên ngành. Đối với giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất cấp cho hộ gia đình phải căn cứ vào Luật Đất đai, Luật Hộ tịch, Bộ luật Dân sự và quy định pháp luật có liên quan.

Luật Đất đai năm 2024 không quy định về việc cấp đất cho hộ gia đình, tuy nhiên có quy định về hộ gia đình sử dụng đất đối với những trường hợp cấp đất cho hộ gia đình trước ngày luật này có hiệu lực thi hành.

cong chung vietnamnet.jpg
Người dân làm thủ tục mua bán nhà đất tại một văn phòng công chứng. Ảnh: Anh Phương

Theo khoản 25 Điều 3 Luật Đất đai năm 2024, hộ gia đình sử dụng đất là những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, đang sống chung và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyển quyền sử dụng đất trước ngày luật này có hiệu lực thi hành.

Bộ Tư pháp cho biết, trong trường hợp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ ghi tên đại diện hộ gia đình mà không ghi rõ các thành viên, công chứng viên khi thực hiện giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất phải căn cứ quy định của Bộ luật Dân sự, Luật Hộ tịch và quy định pháp luật có liên quan để xác định thành viên hộ gia đình sử dụng đất là người có quan hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng theo quy định tại khoản 25 Điều 3 của Luật Đất đai 2024.

Bộ Tư pháp cũng dẫn quy định tại khoản 4 Điều 256 Luật Đất đai 2024 liên quan đến việc cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong trường hợp trước đây sổ đỏ chỉ ghi tên đại diện hộ gia đình.

Theo quy định này, khi thực hiện thủ tục cấp đổi, các thành viên hộ gia đình có thể tự thỏa thuận tại cơ quan đăng ký đất đai.

Hướng dẫn này cũng tương đồng với nội dung tại Công văn số 1277 ngày 20/9/2024 của Cục Đăng ký và Dữ liệu thông tin đất đai gửi các địa phương để hướng dẫn giải quyết thủ tục đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Không dùng giấy chứng thực chữ ký để thay thế giấy tờ hộ tịch

Một vấn đề khác được Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh phản ánh là khó khăn, vướng mắc khi người yêu cầu công chứng không thể cung cấp hồ sơ, giấy tờ hộ tịch do thuộc trường hợp không đủ điều kiện để UBND cấp xã cấp/cấp lại giấy tờ hộ tịch hoặc xác nhận để chứng minh quan hệ nhân thân giữa người để lại di sản với người thừa kế.

Chẳng hạn, có trường hợp người để lại di sản đã qua đời từ lâu nhưng người yêu cầu công chứng không thể cung cấp giấy chứng tử hoặc giấy tờ chứng minh việc đã mất. Hoặc có trường hợp không có giấy xác nhận tình trạng hôn nhân để xác định người để lại di sản khi còn sống có đăng ký kết hôn hay không...

Về vấn đề này, Bộ Tư pháp cho biết, Nghị định số 23/2025 về cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính và chứng thực hợp đồng, giao dịch (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 280/2025) quy định “chứng thực chữ ký” chỉ là việc cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền chứng thực chữ ký trong giấy tờ, văn bản là chữ ký của người yêu cầu chứng thực.

Người yêu cầu chứng thực phải tự chịu trách nhiệm về nội dung văn bản mà mình ký. Cơ quan chứng thực không chịu trách nhiệm về nội dung của giấy tờ đó.

Bên cạnh đó, pháp luật không có quy định giấy tờ do cá nhân tự kê khai để chứng thực chữ ký có thể thay thế cho giấy tờ hộ tịch để chứng minh quan hệ cha con, mẹ con, quan hệ hôn nhân...

“Do đó, chưa có cơ sở để dùng các giấy tờ chứng thực chữ ký này để thay thế cho các giấy tờ hộ tịch nhằm xác định quan hệ giữa người để lại di sản và những người thừa kế”, văn bản của Bộ Tư pháp nêu. 

Đối với các vấn đề liên quan đến lĩnh vực đấu giá tài sản mà Sở Tư pháp Bắc Ninh nêu, Bộ Tư pháp cho biết đang phối hợp với các đơn vị liên quan để xem xét trước khi có văn bản trả lời.