Điều cốt lõi giúp Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện sứ mệnh 'dẫn dắt đất nước'Các chuyên gia cho rằng để Đại học Quốc gia Hà Nội hoàn thành sứ mệnh “dẫn dắt quốc gia”, cần thực hiện một số việc cốt lõi.
Bài viết dưới đây là chia sẻ của GS.TS Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, trong Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia "Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội: Truyền thống 120 năm đào tạo tinh hoa".
Hệ sinh thái đào tạo nhân tài toàn diện từ phổ thông đến tiến sĩ
Kế thừa truyền thống của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội) hiện có gần 480 giảng viên. Trong đó, khoảng 80% có học vị tiến sĩ và 30% là giáo sư, phó giáo sư. Đây là lực lượng nòng cốt giúp nhà trường duy trì thế mạnh trong đào tạo và nghiên cứu khoa học cơ bản.
Một trong những điểm nổi bật của nhà trường là hệ sinh thái đào tạo nhân tài được thiết kế liên thông từ bậc THPT đến sau đại học. Ở cấp phổ thông, Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên là nơi phát hiện và bồi dưỡng nhiều học sinh xuất sắc nhất cả nước.
Trong giai đoạn 2016-2025, học sinh của trường đã giành 72 trong tổng số 231 huy chương Olympic quốc tế của Việt Nam, chiếm hơn 31%. Riêng số huy chương vàng đạt 35/94, tương đương hơn 36% thành tích vàng của cả nước.
Nhiều học sinh của trường đạt thành tích nổi bật tại các kỳ Olympic quốc tế, như Ngô Quý Đăng, Phạm Việt Hưng, Võ Hoàng Hải hay Bùi Hồng Đức với nhiều huy chương vàng ở các môn Toán, Vật lý và Tin học.
Đặc biệt, năm 2024, cả bốn thành viên đội tuyển Việt Nam dự Olympic Tin học quốc tế đều là học sinh của Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, mang về hai huy chương vàng, một huy chương bạc và một huy chương đồng, giúp Việt Nam đứng thứ 4 toàn đoàn trong số 91 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự.
Tiếp nối từ bậc phổ thông, chương trình cử nhân khoa học tài năng tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên tiếp tục là môi trường đào tạo cho nhiều sinh viên xuất sắc. Là đơn vị đầu tiên trong cả nước triển khai mô hình này từ năm 1997, nhà trường hiện đào tạo bốn chương trình cử nhân tài năng trong các lĩnh vực Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học cùng nhiều chương trình chất lượng cao khác.
Chất lượng đào tạo được thể hiện qua việc hơn 90% thủ khoa đầu ra của trường là sinh viên hệ cử nhân khoa học tài năng. Nhiều sinh viên đã có công bố quốc tế ngay từ khi còn học đại học, giành các giải thưởng nghiên cứu khoa học cấp bộ, cấp Đại học Quốc gia Hà Nội và nhận học bổng toàn phần tại các trường đại học hàng đầu thế giới.
Ở bậc đào tạo cao nhất, chương trình tiến sĩ xuất sắc được xây dựng theo chuẩn quốc tế, chú trọng năng lực nghiên cứu độc lập và yêu cầu công bố khoa học quốc tế. Nhiều nghiên cứu sinh đã đạt thành tích nổi bật với hàng chục bài báo thuộc hệ thống WoS và Scopus, tham gia trực tiếp vào các đề tài cấp nhà nước và hợp tác quốc tế. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành đội ngũ nhà khoa học trẻ có khả năng dẫn dắt các lĩnh vực khoa học mũi nhọn trong tương lai.
Đổi mới để bứt phá trong kỷ nguyên tri thức
Bên cạnh những thành tựu nổi bật, đào tạo khoa học cơ bản hiện vẫn đứng trước nhiều thách thức. Sức hút của các ngành khoa học tự nhiên đối với người học chưa thực sự tương xứng với vai trò nền tảng của lĩnh vực này. Có những giai đoạn, tuyển sinh vào các ngành khoa học cơ bản gặp khó khăn, chưa thu hút được nhiều học sinh xuất sắc dù nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng lớn.
Trong bối cảnh đó, nhà trường xác định cần tiếp tục đổi mới chương trình và phương thức đào tạo.
Một trong những định hướng trọng tâm là mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng các chương trình đào tạo tài năng, đồng thời phát triển thêm các ngành liên ngành thuộc lĩnh vực STEM theo chuẩn quốc tế.
Nhà trường cũng thúc đẩy mô hình đào tạo gắn chặt với nghiên cứu khoa học, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận phòng thí nghiệm và các nhóm nghiên cứu mạnh từ sớm, qua đó nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học cơ bản.
Đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm cũng là ưu tiên lớn. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, cá thể hóa quá trình học tập, tăng cường thực hành, thực nghiệm và kết nối học thuật quốc tế được kỳ vọng sẽ giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn về tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp mới.
Cùng với đó, nhà trường chủ trương nâng cao chất lượng tuyển sinh thông qua các chính sách đặc biệt dành cho học sinh tài năng như cấp học bổng toàn phần, hỗ trợ chi phí học tập, ưu tiên tuyển thẳng hoặc xét tuyển có điều kiện đối với học sinh đạt giải quốc gia và quốc tế.
Một yếu tố không thể thiếu là tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, cơ sở dữ liệu học thuật và các nhóm nghiên cứu mạnh. Đây là điều kiện nền tảng để nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho giảng viên và người học phát huy tối đa năng lực nghiên cứu.
Trong kỷ nguyên tri thức, nơi năng lực cạnh tranh quốc gia ngày càng phụ thuộc vào khoa học và công nghệ, đào tạo nhân lực khoa học chất lượng cao được xem là yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia. Với truyền thống lâu đời, đội ngũ khoa học mạnh và chiến lược phát triển rõ ràng, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐH Quốc gia Hà Nội đang tiếp tục đặt mục tiêu phát triển theo định hướng đào tạo và bồi dưỡng nhân tài khoa học.
.svg){kind=icon}
