Chuyên gia chỉ cách giúp đồng bào dân tộc thiểu số an toàn trên mạng

Người dân tộc thiểu số gặp khó khăn trong nhận diện và xử lý tấn công giả mạo

Việc phổ biến quy định pháp luật, trang bị kiến thức và kỹ năng bảo đảm an toàn, an ninh mạng cho đồng bào dân tộc thiểu số có ý nghĩa thiết thực với việc thực hiện “Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 – 2035, Giai đoạn I: Từ năm 2026 đến năm 2030”. 

Bởi lẽ, đây không chỉ là giải pháp bảo vệ người dân vùng dân tộc thiểu số trước những rủi ro, lừa đảo trên không gian mạng (Phishing) mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách số, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ số, tạo điều kiện để người dân có thể tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế - xã hội.

Trên thực tế, kể từ thời điểm Việt Nam khởi động chương trình chuyển đổi số quốc gia vào tháng 6/2020 cho đến nay, môi trường số đã ghi nhận sự tham gia đông đảo của người dân, bao gồm cả người dân ở những vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tương ứng với đó, các nguy cơ, hiểm họa trên mạng cũng gia tăng mạnh mẽ.

Thông tin với phóng viên VietNamNet, ông Phan Hồng Sơn, Giám đốc Công nghệ của Microsoft Việt Nam cho hay: “Báo cáo Phòng thủ kỹ thuật số 2026” mới được Microsoft công bố đã cho thấy, tấn công lừa đảo - Phishing đang gia tăng, khi số vụ Phishing chiếm 23% tổng số vụ xâm nhập được Microsoft quan sát trong năm qua. Với các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), các thủ đoạn lừa đảo mạo danh, đánh cắp thông tin cá nhân và chiếm quyền truy cập tài khoản trở nên thuyết phục hơn và được triển khai trên quy mô lớn hơn.

Cũng theo chuyên gia Phan Hồng Sơn, kẻ gian thường lợi dụng sự tin tưởng và tạo áp lực về thời gian của nạn nhân. “Báo cáo Phòng thủ kỹ thuật số 2026” ghi nhận, 93% vụ lừa đảo qua điện thoại giữ được nạn nhân đủ lâu để bắt đầu thao túng tâm lý. Vì thế, với những người dùng còn hạn chế về kỹ năng an toàn số hoặc khả năng tiếp cận hướng dẫn như người dân vùng khó khăn hay đồng bào dân tộc thiểu số, việc nhận diện và xử lý các tình huống đáng ngờ/ dẫn dụ lừa đảo có thể khó khăn hơn.

“Ngoài thiệt hại về tài sản và dữ liệu, các sự cố có thể làm suy giảm niềm tin, khiến người dân ngần ngại sử dụng dịch vụ số. Vì vậy, mở rộng tiếp cận công nghệ cần đi cùng nâng cao kỹ năng và những biện pháp bảo vệ người dùng thiết thực”, ông Phan Hồng Sơn nêu quan điểm.

Những lưu ý giúp đồng bào dân tộc thiểu số phòng lừa đảo trực tuyến

Để kịp thời ngăn chặn nguy cơ bị tội phạm mạng tấn công, chiếm đoạt tài sản từ lợi dụng sự hạn chế về kỹ năng an toàn của người dùng, chuyên gia Microsoft Việt Nam cho rằng: Trước hết, những đơn vị vận hành các nền tảng, giải pháp số có nhiều người dùng cần đảm bảo tích hợp bảo mật ngay từ khâu thiết kế. Đồng thời, cần kết hợp các biện pháp bảo vệ trên hệ thống với hướng dẫn người dùng, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng tự nhận diện lừa đảo của mỗi cá nhân.

Các đơn vị vận hành nền tảng, giải pháp số có nhiều người dùng cũng được khuyến cáo ưu tiên triển khai các biện pháp bảo vệ danh tính; tận dụng AI để phát hiện sớm và ứng phó nhanh, đồng thời duy trì sự giám sát của con người và chuẩn bị phương án hạn chế thiệt hại khi sự cố xảy ra; chia sẻ thông tin về các thủ đoạn mới với cơ quan chức năng và các đơn vị trong ngành để phát hiện sớm các chiến dịch lừa đảo trên diện rộng. Đặc biệt, cơ quan chức năng cần cung cấp cảnh báo dễ hiểu, hướng dẫn dễ thực hiện và kênh hỗ trợ thuận tiện, phù hợp với người dùng ở nhiều mức độ thành thạo công nghệ khác nhau.

Đề cập đến những lưu ý giúp người dân vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thể an toàn khi tham gia môi trường số, chuyên gia Microsoft Việt Nam khuyến nghị người dùng cần thận trọng trước các yêu cầu cung cấp thông tin, chuyển tiền hoặc cài đặt ứng dụng mới. Chủ động xác minh qua kênh chính thức trước khi thực hiện các yêu cầu khi giao dịch số. Khi bị gọi điện yêu cầu thao tác gấp (cài app, tham gia các hoạt động trên mạng...), người dân hãy cúp máy và tự gọi lại số chính thức của cơ quan hoặc ngân hàng để kiểm tra lại thông tin.

Song song đó, người dân cũng cần lưu ý: Không chia sẻ mật khẩu, mã OTP và không chấp thuận yêu cầu đăng nhập mà mình không thực hiện; bật xác thực 2 bước hoặc passkey nếu ứng dụng, dịch vụ có hỗ trợ; không làm theo hướng dẫn sao chép và dán lệnh lạ vào máy tính hoặc điện thoại, kể cả khi được giới thiệu là để “sửa lỗi” hay “xác minh”; chỉ sử dụng ứng dụng và dịch vụ từ nguồn chính thức, thường xuyên cập nhật thiết bị và hạn chế công khai thông tin cá nhân không cần thiết lên mạng.

Ngoài ra, khi chưa rõ thao tác hoặc nghi ngờ bị lừa đảo qua mạng, người dân cần dừng lại và nhờ hỗ trợ từ người thân tin cậy, chính quyền địa phương hoặc kênh hỗ trợ chính thức của dịch vụ đang sử dụng. Ví dụ, với các giao dịch ngân hàng thì gọi cho tổng đài của ngân hàng để xác thực lại; với các app dịch vụ công thì gọi tổng đài nhờ hướng dẫn và kiểm chứng thông tin...