Cần thận trọng với phương án “cấm” hoàn toàn
Liên quan đến đề xuất hạn chế hoặc cấm trẻ em sử dụng một số nền tảng mạng xã hội, chuyên gia giáo dục độc lập Bùi Khánh Nguyên cho biết, những lo ngại này đều xuất phát từ thực tế hiện nay tình trạng bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, xâm hại, nghiện mạng xã hội đang gia tăng rõ rệt.
Trong bối cảnh phụ huynh bận rộn, khó kiểm soát hoàn toàn hoạt động trực tuyến của con, việc can thiệp bằng các biện pháp mạnh có thể được xem là phản ứng mang tính “cấp cứu” nhằm giảm thiểu rủi ro trước mắt. Kinh nghiệm từ một số quốc gia cũng cho thấy, việc đặt ra giới hạn độ tuổi có thể góp phần nâng cao nhận thức xã hội và buộc các nền tảng công nghệ phải có trách nhiệm hơn.
Tuy nhiên, ông Nguyên nhấn mạnh cần thận trọng với phương án “cấm” hoàn toàn. Bởi, mạng xã hội hiện nay không chỉ là nơi giải trí mà còn là không gian học tập, giao tiếp và phát triển kỹ năng số. Thực tế tại Việt Nam, các nền tảng như Facebook, Zalo hay các ứng dụng nhắn tin đã trở thành công cụ quen thuộc trong hoạt động dạy và học, từ việc giao bài, thông báo đến thảo luận nhóm.
Do đó, nếu áp dụng biện pháp cấm hoặc hạn chế một cách cứng nhắc có thể làm gián đoạn hệ sinh thái học tập. Học sinh có thể mất đi kênh giao tiếp nhanh chóng và tiện lợi với giáo viên và bạn bè. Trong khi đó, không phải trường học nào cũng đủ nguồn lực để triển khai nền tảng thay thế, dễ làm gia tăng bất bình đẳng giữa các khu vực.
Ngoài ra, khi bị cấm đoán, trẻ có thể cảm thấy bị kiểm soát quá mức, dẫn đến hành vi chống đối hoặc sử dụng “ngầm” như dùng tài khoản giả, mượn tài khoản người lớn, khiến việc quản lý trở nên khó khăn hơn.
Việc hạn chế cũng có thể vô tình làm giảm cơ hội phát triển kỹ năng số - một trong những năng lực thiết yếu trong thế kỷ XXI. Theo ông Nguyên, trong kỷ nguyên số, việc tiếp cận công nghệ sớm vẫn là một lợi thế nếu được định hướng đúng cách.
Từ đó, ông cho rằng vấn đề không nằm ở việc “cấm hay không cấm” mà là quản lý như thế nào để vừa bảo vệ trẻ em, vừa không ảnh hưởng đến hoạt động học tập thiết yếu.
Nên áp dụng các cơ chế quản lý linh hoạt
Theo chuyên gia, thay vì cấm toàn diện, nên áp dụng các cơ chế quản lý linh hoạt như giới hạn thời gian sử dụng, kiểm soát nội dung và yêu cầu xác thực độ tuổi chặt chẽ hơn từ phía các nền tảng. Chẳng hạn, trẻ dưới 13 tuổi chỉ nên sử dụng phiên bản “an toàn” với nội dung được lọc, trong khi nhóm 13-16 tuổi có thể tiếp cận rộng hơn nhưng dưới sự giám sát.
Song song, cần thúc đẩy phát triển các nền tảng học tập chuyên biệt, tách biệt với mạng xã hội giải trí. Nhà trường nên sử dụng hệ thống quản lý học tập (LMS) hoặc các ứng dụng giáo dục chính thức để giao bài, trao đổi và lưu trữ tài liệu, qua đó giảm sự phụ thuộc vào các nền tảng mạng xã hội phổ biến.
Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường giáo dục kỹ năng số và an toàn trực tuyến cho học sinh. Thay vì chỉ ngăn cản, cần trang bị cho các em khả năng tự bảo vệ như nhận diện lừa đảo, ứng xử văn minh và bảo mật thông tin cá nhân. Khi hiểu rõ rủi ro và biết cách xử lý, hiệu quả bảo vệ sẽ bền vững hơn so với việc cấm đoán.
Để các giải pháp này phát huy hiệu quả, ông Nguyên cho rằng cần triển khai đồng bộ ở nhiều cấp độ. Về chính sách, có thể yêu cầu các nền tảng tích hợp chế độ “trẻ em” với các tính năng như lọc nội dung, giới hạn thời gian và báo cáo hoạt động cho phụ huynh, đồng thời có chế tài rõ ràng đối với các hành vi vi phạm như bắt nạt trực tuyến, phát tán nội dung độc hại.
Về phía nhà trường, cần xây dựng hệ thống học tập riêng, hạn chế sử dụng mạng xã hội cho mục đích chính thức, đồng thời tăng cường tập huấn giáo viên và tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng số.
Trong khi đó, phụ huynh giữ vai trò then chốt trong việc giám sát và định hướng. Thay vì chỉ cấm đoán, cần đồng hành cùng con, thiết lập quy tắc sử dụng, trao đổi cởi mở và sử dụng các công cụ kiểm soát khi cần thiết, đồng thời xây dựng niềm tin để trẻ sẵn sàng chia sẻ khi gặp vấn đề.
“Tóm lại, quản lý việc học sinh sử dụng mạng xã hội không thể dựa vào một giải pháp đơn lẻ. Chỉ khi có sự kết hợp giữa chính sách, giáo dục, công nghệ và gia đình, mới có thể vừa bảo vệ trẻ em, vừa đảm bảo các em phát triển toàn diện trong môi trường số”, chuyên gia này nói.
.svg){kind=icon}
