Cần đổi mới tư duy về không gian phát triển

Những không gian phát triển mới sẽ chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi được nhìn nhận đúng và khai thác hiệu quả. Điều đó đòi hỏi sự thay đổi về tư duy, nhận thức của toàn xã hội trước những cơ hội và thách thức trong kỷ nguyên mới.

Khoa học công nghệ “mở đường” cho không gian phát triển mới

Không gian phát triển không chỉ được hiểu là phần lãnh thổ hữu hình mà còn bao gồm những không gian mới được hình thành và mở rộng nhờ khoa học công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Việc hiểu đúng các khái niệm này sẽ giúp người dân, doanh nghiệp và các địa phương chủ động hơn trong nắm bắt cơ hội phát triển. Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia đã cùng trao đổi tại hội thảo quốc tế “Không gian phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách” được Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Đại sứ quán Cộng hòa Italia và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam tổ chức chiều 28/7 tại Hà Nội.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Nguyễn Kim Sơn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết: Không gian phát triển không chỉ là vùng lãnh thổ hay địa giới hành chính, mà còn là tổng hòa của không gian kinh tế - xã hội, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian biển và đại dương, không gian số... Chiều dài, bề rộng và độ sâu của mỗi không gian có thể được thay đổi về chiều kích nhờ vào sự hiểu biết, năng lực khoa học và công nghệ, kỹ thuật, trình độ của con người.

“Để kiến tạo các không gian phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới, trước hết, chúng ta cần đổi mới tư duy về không gian phát triển… Bên cạnh đó phải tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia theo tư duy mới, với tầm nhìn dài hạn, phát triển bền vững; cần chuyển từ mô hình tăng trưởng mở rộng dựa nhiều vào đất đai, lao động và vốn sang mô hình tăng trưởng dựa vào tri thức, công nghệ, dữ liệu, văn hóa và chất lượng nhằm tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn”, ông Sơn nhấn mạnh.

Cũng tại hội thảo, PGS.TS Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định: Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ mà chính là động lực quan trọng, là vật liệu cốt lõi để kiến tạo nên các không gian phát triển. Đặc biệt, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số kiến tạo các không gian mới bao gồm không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ…

Để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo thật sự làm tròn vai trò kiến tạo các không gian trên, người đứng đầu Bộ Khoa học Công nghệ đề xuất cần có một sự đổi mới mạnh mẽ về quản trị. 

“Chúng ta cần mở rộng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho công nghệ mới tại các không gian mới… Mở rộng không gian phát triển chính là tạo dư địa thể chế cho đổi mới sáng tạo, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia”, Bộ trưởng Quân phát biểu.

Khuyến nghị của các chuyên gia

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam lưu ý: “Chúng ta nên quan niệm không gian phát triển như một hệ sinh thái động, đa tầng và tích hợp, trong đó thể chế, kết cấu hạ tầng, nguồn lực con người, khoa học - công nghệ, văn hóa, dữ liệu, thị trường và hợp tác quốc tế tạo ra động lực tăng trưởng nhằm đạt được các kết quả phát triển”.

Theo ông Lợi, Việt Nam cần nâng cấp các không gian hiện hữu, đồng thời chủ động kiến tạo những không gian mới như không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ, không gian đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế… Dữ liệu và công nghệ số sẽ giữ vai trò kết nối, điều phối các không gian này, trong khi giá trị gia tăng sẽ được tạo ra tại những điểm giao thoa giữa các lớp không gian.

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cũng đã đề xuất nhiều giải pháp về hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng tích hợp, thúc đẩy khoa học - công nghệ và đặc biệt là phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới.

Trong khi đó, GS.TS Trương Quang Hải, Phó Chủ tịch Hội Địa lý Việt Nam cho rằng: “Việt Nam cần ưu tiên tổ chức không gian lãnh thổ theo hướng tích hợp và đa trung tâm; phát huy lợi thế từng vùng gắn với tăng cường liên kết vùng. Đồng thời, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong quy hoạch, quản trị lãnh thổ. Quan trọng hơn, phải nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, công bằng xã hội và gìn giữ bản sắc văn hóa”.

Đáng chú ý, PGS.TS Bùi Quang Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam quan ngại rằng cách phân chia giữa "không gian thực" và "không gian ảo" đang dần không còn phù hợp. Ông dẫn ví dụ một cảng biển vận hành trên nền tảng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, robot, logistics số… (những thành tố của nền kinh tế số) thì không thể bảo đó là "kinh tế thực" mà ở không gian đó có "một nửa là kinh tế ảo". 

"Có lẽ bây giờ chúng ta phải tích hợp hai loại không gian này với nhau... Nếu cứ phân ra ảo - thực như vậy thì chúng ta sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu", ông Tuấn nói.

Có thể thấy, mở rộng không gian phát triển không chỉ là bài toán của quy hoạch, đầu tư hay công nghệ mà còn là câu chuyện của nhận thức. Muốn khai thác hiệu quả các không gian phát triển mới, cần nâng cao hiểu biết của cả cộng đồng người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Khi khoảng cách về thông tin và tri thức được thu hẹp, mọi chủ thể sẽ có cơ hội tiếp cận bình đẳng hơn với các nguồn lực phát triển, chủ động tham gia mở rộng không gian phát triển quốc gia theo hướng nhanh, bền vững và bao trùm.

Thủ tướng: Cần gắn bảo đảm an ninh với mở rộng không gian phát triển đất nướcSáng 2/7, tại Hà Nội, Bộ Công an tổ chức Hội nghị sơ kết công tác công an 6 tháng đầu năm và sơ kết 1 năm tổ chức Công an địa phương 2 cấp gắn với địa giới hành chính mới.