CEO Cenvi chia sẻ bài toán chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp

Vì sao thị trường phản ứng dè dặt?

Chính sách ưu đãi đang hỗ trợ chuyển đổi từ hộ kinh doanh (HKD) lên doanh nghiệp mạnh chưa từng có, nhưng khảo sát VCCI lại cho thấy một nghịch lý: chỉ 15,6% hộ kinh doanh(HKD) có ý định chuyển đổi trong 2 năm tới, còn 84,4% chưa có kế hoạch. Vậy vấn đề nằm ở đâu? 

Trực tiếp tư vấn hàng trăm case chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, ông Trần Văn Phan, CEO Công ty Cổ phần Tư vấn Luật và Kế toán Cenvi, cho rằng nguyên nhân lớn nhất là thói quen. Người kinh doanh lâu năm đã quá quen "chế độ khoán": không kê khai, không sổ sách phức tạp. Dù chính sách đã thay đổi khoảng một năm, với nhiều HKD đây vẫn là bước ngoặt gây cảm giác "ngợp", thiếu kiến thức vận hành khiến họ thấy nhiều "điểm mờ", dẫn đến lo sợ phát sinh chi phí và bị xử phạt.

Số liệu VCCI cho thấy phần lớn khối HKD đang phòng thủ: hơn 81% giảm doanh thu năm 2025, đa số chỉ lãi ít hoặc hòa vốn, chỉ 1,8% có kế hoạch mở rộng trong khi 33% tính thu hẹp và 4,4% tính giải thể. Rào cản lớn nhất không phải chi phí thuế, mà là nỗi lo vận hành: hơn 93% lo thủ tục thuế phức tạp hơn, hơn 91% lo sổ sách và bảo hiểm xã hội, gần 89% lo bị thanh kiểm tra nhiều hơn. 

Từ các trường hợp tư vấn trực tiếp, ông Phan cho rằng nỗi lo này đến từ cả hai phía: chính sách thuế thực sự phức tạp, ngay người làm chuyên môn cũng thấy áp lực,  nhưng đó chỉ là phần nhỏ. Phần lớn hơn là tâm lý: nhiều chủ hộ phản ứng gay gắt, có người sợ chỉ cần sai sót nhỏ là phải ngừng kinh doanh, hoặc vừa nghe chính sách mới đã muốn dừng lại.

Ai nên chuyển đổi, ai chưa cần vội?

Thay vì nhìn ngưỡng doanh thu, ông Phan gợi ý ba câu hỏi để chủ HKD tự chấm điểm. 

Thứ nhất, bạn muốn kinh doanh một mình hay hợp tác? HKD chỉ phù hợp nếu tự làm tự chịu trách nhiệm trên toàn bộ tài sản, còn nếu muốn huy động vốn hay có người góp vốn chung thì bắt buộc phải chuyển sang mô hình doanh nghiệp. 

Thứ hai, kỳ vọng doanh thu 3–5 năm tới có vượt ngưỡng 3 tỷ/năm không? Quy định mới yêu cầu HKD trên 3 tỷ phải làm kế toán y hệt doanh nghiệp, nên nếu đã phải làm phức tạp như nhau thì lên doanh nghiệp sẽ lợi hơn nhờ ưu đãi thuế 3 năm đầu. 

Thứ ba, đối tác của bạn là ai? Nếu khách hàng cần hóa đơn VAT đầu vào để khấu trừ, lên doanh nghiệp là bước đi sống còn để giữ và mở rộng tệp khách hàng.

Bộ tiêu chí này không dừng ở lý thuyết. Ông Phan từng tư vấn một khách hàng trẻ có kế hoạch mở chuỗi nước ép thanh nhiệt. Khi bạn ấy muốn thêm 2 người góp vốn, mô hình doanh nghiệp trở thành bắt buộc, cuối cùng chọn công ty cổ phần để dễ tiếp cận vốn sau này. 

Với mọi khách hàng, Cenvi đều tính toán chi tiết để so sánh: khi doanh thu đạt ngưỡng nhất định và có nhu cầu VAT, chi phí thuế và vận hành khi làm doanh nghiệp thường tối ưu hơn hẳn. Ví dụ, với doanh thu 5 tỷ, một HKD phải nộp khoảng hơn 100 triệu đồng tiền thuế, trong khi chuyển đổi lên doanh nghiệp số thuế phải nộp chỉ còn khoảng một phần ba.

Tránh bẫy chiến lược khi mở công ty

Ở tầm quyết định chiến lược, ông Phan chỉ ra ba lỗi các chủ HKD hay mắc khi lên doanh nghiệp. 

Đó là chia vốn 50/50 hoặc chia đều cho nhiều người nghe công bằng, nhưng lại khiến không ai thực sự có quyền quyết định - đến lúc cần chốt một lựa chọn quan trọng, công ty dễ rơi vào bế tắc.

Vốn điều lệ cũng vậy: quen nếp làm HKD, nhiều người để vốn điều lệ quá thấp, rồi chỉ sau thời gian ngắn đã phải tăng vốn liên tục, tốn cả thời gian lẫn chi phí hành chính.

Nhưng lỗi phổ biến nhất, theo ông Phan, là bỏ trống khâu tuân thủ sau thành lập: không người tư vấn, không treo biển hiệu, không nộp tờ khai thuế ban đầu - khiến không ít công ty bị phạt ngay khi vừa mới mở.

Từ những sai lầm đó, lời khuyên của ông Phan khá đơn giản: đừng vội nộp hồ sơ khi chưa trả lời được ba điều. Mình có thực sự muốn phát triển, mở rộng, hay chỉ cần sự ổn định hiện tại? Mình đã hiểu rõ những việc phải làm khi lên doanh nghiệp, hay vẫn cần một người đồng hành để không phải tự mày mò rồi sửa sai? Và quan trọng không kém - kế hoạch kinh doanh của mình đã tính đến việc chi phí, giá vốn sẽ đổi khác khi rời mô hình HKD chưa?

Với ông Phan, chuyển đổi lên doanh nghiệp giống như bước vào một mô hình "high risk, high return" - dành cho những ai thực sự có nhu cầu tăng trưởng và sẵn sàng đón nhận một cách vận hành, quản trị hoàn toàn khác. Đây không phải cuộc đua phong trào hay nghĩa vụ ai cũng phải làm ngay, mà là một lựa chọn chiến lược - chỉ nên thực hiện khi đã thực sự sẵn sàng.

Ngọc Minh