Từ nỗi lo được mùa mất giá đến cách bán hàng mới
Xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ, được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Vân Sơn, Quyết Chiến và Ngổ Luông. Đây là địa bàn vùng cao với diện tích hơn 120km², dân số trên 9.100 người, trong đó đồng bào dân tộc Mường chiếm hơn 99%. Địa hình đồi núi chia cắt, dân cư phân tán, đời sống một bộ phận người dân còn khó khăn.
Từ nhiều năm nay, người nông dân nơi đây đã sản xuất ra nhiều sản phẩm chất lượng nhưng đầu ra thiếu ổn định. Mỗi vụ thu hoạch, nỗi lo được mùa mất giá, bị động trong tiêu thụ vẫn thường trực. Trong khi đó, những đặc sản bản địa như quýt hôi, quýt bánh xe có chất lượng tốt nhưng chưa được quảng bá tương xứng với tiềm năng.
Xuất phát từ trăn trở tìm đầu ra bền vững cho nông sản địa phương, chính quyền xã Vân Sơn đã tìm cách đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng thông qua các nền tảng số. Mới đây, ông

Phiên phát sóng trên kênh Facebook "Bí thư xứ Mường" không đơn thuần là hoạt động quảng bá nông sản, đây còn là cách người đứng đầu cấp ủy xã trực tiếp tham gia tìm kiếm thị trường, tạo niềm tin cho người mua bằng việc giới thiệu sản phẩm ngay tại nơi sản xuất. Thay vì chỉ vận động người dân thay đổi phương thức kinh doanh, chính quyền chủ động làm trước, cùng bà con thử nghiệm cách bán hàng mới.
Để tổ chức phiên livestream, địa phương phải khắc phục nhiều khó khăn về hạ tầng. Khu vườn nằm trên đỉnh đồi, xa khu dân cư, đường truyền Internet không ổn định. Sau khi khảo sát nhiều địa điểm, ê-kíp quyết định kéo dây mạng lên tận vườn, đưa máy tính, máy ảnh và các thiết bị cần thiết vào vận hành.
Khoảng 40 người, chủ yếu là đoàn viên thanh niên và hội viên phụ nữ, được huy động hỗ trợ kỹ thuật, theo dõi bình luận, ghi đơn, thu hoạch và đóng gói sản phẩm. Riêng nhóm chốt đơn có 5-6 người thường xuyên túc trực.
Dự kiến chỉ phát sóng trong 3 tiếng, nhưng lượng khách quan tâm tăng nhanh khiến chương trình kéo dài tới 17h. Có thời điểm, số người xem trực tiếp đạt 500-600 người. Thống kê sơ bộ đến chiều 9.11 ghi nhận khoảng 2.000 đơn đặt mua, tương ứng hơn 12 tấn quýt.
Kết quả này mở ra một hướng tiếp cận thị trường mới cho nông sản Vân Sơn. Người trồng quýt không còn chỉ phụ thuộc vào thương lái mà có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm, kết nối với khách hàng ở nhiều địa phương. Người mua được nhìn thấy vườn cây, nghe giới thiệu về quy trình sản xuất và đặt hàng ngay trong lúc phát sóng.
Điều đáng chú ý hơn cả là thông qua hoạt động này, người dân, đoàn viên thanh niên và hội viên phụ nữ được trực tiếp tham gia vào quá trình bán hàng trên môi trường số. Từ giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng đến tiếp nhận, xử lý đơn hàng, những kỹ năng vốn còn xa lạ với nhiều hộ sản xuất vùng cao đã được thực hành ngay trong công việc thực tế.
Đổi tư duy sản xuất, chủ động tìm đầu ra nông sản
Theo ông Nguyễn Duy Tư, ý tưởng tổ chức livestream xuất phát từ trăn trở về đầu ra cho nông sản bản địa. Vân Sơn có nhiều đặc sản chất lượng cao như quýt hôi, quýt bánh xe, nhưng lâu nay người dân chủ yếu phụ thuộc vào thương lái, dễ rơi vào tình trạng được mùa mất giá.
"Việc quyết định tổ chức livestream ngay tại vườn xuất phát từ mong muốn dùng chính không gian sản xuất thực tế và uy tín của chính quyền địa phương để bảo chứng chất lượng, giúp người tiêu dùng cả nước mắt thấy tai nghe quy trình trồng trọt sạch của bà con", ông Tư chia sẻ.
Theo Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn, địa phương kỳ vọng hoạt động này sẽ góp phần phá bỏ tâm lý e ngại công nghệ của nông dân vùng cao. Khi tận mắt chứng kiến nông sản quê mình có thể được bán đi nhiều tỉnh, thành chỉ qua một chiếc điện thoại thông minh, người dân sẽ tự tin hơn trong việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Quan trọng hơn, bà con cần chuyển từ tư duy "sản xuất cái mình có" sang "cung cấp cái thị trường cần". Điều đó đòi hỏi người sản xuất không chỉ quan tâm đến sản lượng mà còn phải chú trọng mẫu mã, chất lượng, giữ chữ tín với khách hàng, chủ động quảng bá và tìm kiếm thị trường thay vì chỉ chờ thương lái đến thu mua.
Ông Tư đánh giá, phiên livestream vừa qua mới là bước khởi đầu nhưng đã cho thấy hướng đi thực chất trong mở rộng sinh kế và giảm nghèo thông tin. Không chỉ góp phần giải quyết bài toán tiêu thụ trước mắt, mô hình còn giúp người dân tiếp cận trực tiếp với thị trường, nhanh chóng nắm bắt thị hiếu người tiêu dùng, từ đó nâng cao giá trị nông sản trên cùng một diện tích canh tác.
Để cách làm này phát huy hiệu quả lâu dài, xã Vân Sơn xác định tiếp tục nâng cao năng lực số cho người dân theo phương châm "cầm tay chỉ việc". Các Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên thanh niên sẽ được phát huy vai trò trong hướng dẫn bà con quay video ngắn, chụp ảnh sản phẩm, livestream, chốt đơn và đóng gói hàng hóa đáp ứng yêu cầu vận chuyển xa.
Cùng với đó, địa phương vận động người dân sản xuất theo quy trình an toàn, chú trọng xây dựng tem nhãn, truy xuất nguồn gốc và quảng bá những nét văn hóa đặc trưng gắn với đặc sản vùng cao Vân Sơn, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và tạo lợi thế cạnh tranh trên các nền tảng số. Các hợp tác xã, tổ hợp tác và người trẻ cũng được khuyến khích trở thành lực lượng nòng cốt trong quảng bá nông sản trực tuyến.
Một giải pháp khác là tăng cường liên kết với các đơn vị bưu chính, logistics và sàn thương mại điện tử nhằm bảo đảm khâu vận chuyển từ vườn đến tay người tiêu dùng thông suốt, tiết kiệm chi phí.