
Giữa không gian xanh mát của núi rừng, những vườn cây ăn quả trĩu quả và những nếp nhà sàn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo (thôn Nam Sơn, xã Nam Dương, TP Bắc Ninh) đang từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn. Không chỉ mang đến những trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên, mô hình còn mở ra hướng kết nối tiêu thụ nông sản, tạo sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế cho người dân địa phương.
Đến Bản Meo vào những ngày cuối thu, du khách dễ dàng cảm nhận không gian yên bình, trong lành của vùng quê miền núi. Những nếp nhà sàn thấp thoáng bên sườn đồi, vườn hồng trĩu quả cùng các vườn ổi, cam, bưởi và những hàng măng xanh tạo nên bức tranh nông thôn bình dị, giàu sức sống.

Được công nhận là hợp tác xã du lịch cộng đồng năm 2025, Bản Meo hiện có 25 hộ dân tham gia cộng đồng và hàng chục hộ liên kết cung ứng dịch vụ. Mô hình khai thác lợi thế cảnh quan tự nhiên, vườn cây ăn quả và những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn để xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm.
Đánh thức tiềm năng từ vườn cây và sản vật địa phương
Theo ông Hoàng Tuấn Luyện, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo, trước đây ông có kinh nghiệm trong lĩnh vực quảng cáo. Nhận thấy quê hương sở hữu nhiều lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, cây ăn quả và văn hóa truyền thống nhưng chưa được khai thác tương xứng, ông đã nảy ra ý tưởng xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, đưa du khách về trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương.
Từ ý tưởng đó, ông Luyện cùng các hộ dân trong hợp tác xã bắt tay xây dựng các khu trải nghiệm, không gian thưởng thức ẩm thực và giới thiệu văn hóa dân tộc. Mỗi thành viên đảm nhận một công việc, cùng phối hợp để hình thành chuỗi dịch vụ phục vụ du khách.
Hợp tác xã bắt đầu đón khách từ năm 2024, chủ yếu vào dịp cuối tuần và các mùa trái cây chín. Tổng diện tích khai thác khoảng 11ha, trong đó gia đình ông Luyện trực tiếp đầu tư, phát triển 6ha vườn cây ăn quả.

Đến với Bản Meo, du khách có thể tham quan các vườn vải, ổi, mận, cam, bưởi; tìm hiểu hoạt động sản xuất nông nghiệp và thưởng thức những sản vật đặc trưng của địa phương. Đáng chú ý, vùng trồng vải được phân chia thành khu vực vải chín sớm và vải chín muộn, giúp kéo dài thời gian đón khách, tạo thêm nhiều lựa chọn trải nghiệm.
Vào mùa cam, bưởi, lượng khách đến tham quan, tìm hiểu và mua sản phẩm tại các nhà vườn cũng tăng lên. Thay vì chỉ tham quan, chụp ảnh, du khách còn được trực tiếp tìm hiểu quy trình chăm sóc cây trồng, thưởng thức trái cây tại vườn và lựa chọn những sản phẩm tươi ngon mang về.
Một trong những hướng đi được hợp tác xã chú trọng là kết nối du lịch với tiêu thụ nông sản. Khi đón các đoàn khách, đơn vị tổ chức đưa khách đến thăm vườn, giới thiệu và bán các sản phẩm do người dân địa phương làm ra như vải thiều, mỳ gạo, nem ngựa cùng nhiều loại nông sản theo mùa.
Cách làm này giúp người dân có thêm cơ hội quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng và mở rộng đầu ra ngay tại địa phương. Qua đó, hoạt động du lịch không chỉ tạo nguồn thu từ dịch vụ mà còn góp phần nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp truyền thống.
Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo sức hút riêng cho điểm đến
Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên và các vườn cây ăn quả, bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc được xác định là yếu tố tạo nên nét riêng của Bản Meo.
Hợp tác xã từng bước phục dựng những ngôi nhà sàn, nhà gỗ, gian bếp truyền thống; sưu tầm, trưng bày các vật dụng sinh hoạt và giới thiệu những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Sán Dìu, Sán Chí, Tày, Nùng, Dao, Cao Lan.
Đến đây, du khách không chỉ được tìm hiểu kiến trúc nhà ở, phong tục sinh hoạt mà còn có cơ hội thưởng thức làn điệu soọng cô của người Sán Dìu, hát then, đàn tính của đồng bào Tày, Nùng. Những bộ trang phục truyền thống cùng các hoạt động trải nghiệm văn hóa giúp du khách hiểu hơn về đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc.
Ẩm thực cũng là một trong những điểm nhấn tại khu du lịch. Những món ăn đặc trưng như xôi ngũ sắc, gà đen, măng chua cùng các sản vật địa phương được chế biến, giới thiệu đến du khách, góp phần tạo nên trải nghiệm phong phú, gần gũi với đời sống bản địa.
Theo ông Hoàng Tuấn Luyện, một trong những mục tiêu quan trọng của hợp tác xã là tiếp tục vận động thêm các hộ dân tham gia làm du lịch, từ cung cấp thực phẩm, nông sản, dịch vụ trải nghiệm đến tổ chức các hoạt động văn hóa. Bởi theo ông, du lịch cộng đồng chỉ có thể phát triển lâu dài khi người dân thực sự được hưởng lợi và trở thành chủ thể của các hoạt động du lịch.
Hiện ngoài diện tích vườn cây do gia đình đầu tư, hợp tác xã còn liên kết với các hộ trồng cây ăn quả, khai thác măng, chăn nuôi gà và sản xuất các mặt hàng truyền thống để phục vụ du khách. Sự liên kết này không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm mà còn đưa hoạt động du lịch gắn chặt hơn với sinh kế nông nghiệp của người dân.
Anh Nguyễn Văn Giang, du khách đến từ phường Phù Khê, TP Bắc Ninh, cho biết anh ấn tượng với cảnh quan thiên nhiên và không khí trong lành, mát mẻ tại Bản Meo. Sau khi tham quan, tìm hiểu các nhà vườn trong khu vực, anh cùng gia đình lựa chọn đến đây để trải nghiệm.
Điều khiến anh thích thú là được thưởng thức những món ăn đặc trưng do chính các thành viên hợp tác xã chế biến, đồng thời có thể mua các sản vật địa phương do người dân trực tiếp trồng, nuôi và sản xuất. Theo anh Giang, đây là trải nghiệm gần gũi, giúp du khách vừa khám phá văn hóa bản địa, vừa góp phần ủng hộ sinh kế của người dân.
Mở hướng phát triển kinh tế bền vững từ du lịch nông thôn
Những nỗ lực xây dựng sản phẩm và kết nối cộng đồng bước đầu mang lại cơ hội quảng bá cho Bản Meo. Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo đã được Sở Nông nghiệp và Môi trường đề cử là đại diện duy nhất của thành phố Bắc Ninh tham gia “Hội thi điểm đến du lịch nông thôn Việt Nam tốt nhất năm 2026”.
Đây không chỉ là cơ hội giới thiệu hình ảnh vùng đất Nam Dương đến đông đảo du khách mà còn đặt ra yêu cầu đối với hợp tác xã trong việc tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ, hoàn thiện sản phẩm trải nghiệm, bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường sinh thái.
Từ những vườn cây ăn quả, nếp nhà sàn đến làn điệu dân ca và sản vật địa phương, Bản Meo đang từng bước tạo dựng hướng đi riêng cho du lịch nông thôn. Điểm đáng chú ý của mô hình không chỉ nằm ở việc khai thác cảnh quan sẵn có mà còn ở cách kết nối các hộ dân, đưa sản xuất nông nghiệp, văn hóa truyền thống và dịch vụ du lịch cùng phát triển.
Khi người dân cùng tham gia, cùng hưởng lợi và có ý thức gìn giữ cảnh quan, văn hóa bản địa, du lịch sẽ không đơn thuần là hoạt động đón khách mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế. Đây cũng là hướng đi góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và mở ra triển vọng phát triển bền vững cho vùng quê miền núi Nam Dương.


