Tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Một trong những điểm mới của luật là quy định về vùng phát thải thấp. Đây là khu vực được thiết lập để áp dụng các biện pháp giảm phát thải chủ yếu từ phương tiện giao thông nhằm cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Việc thiết lập và quản lý vùng phát thải thấp phải phù hợp với yêu cầu bảo vệ chất lượng môi trường không khí và sức khỏe cộng đồng. Khu vực này cũng phải phù hợp với quy hoạch đô thị, tổ chức giao thông và khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng.

Để thiết lập cần thực hiện theo lộ trình phù hợp, bảo đảm tính khả thi, công khai, minh bạch và hạn chế tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đời sống nhân dân.

Khu vực phát thải thấp
Khu vực quanh Hồ Gươm đang thí điểm mô hình vùng phát thải thấp. Ảnh: Thế Bằng

Luật quy định một trong những nguyên tắc quản lý khu vực này là ưu tiên kiểm soát phương tiện phát thải cao, phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Xe sử dụng xăng, dầu thuộc nhóm phương tiện được ưu tiên kiểm soát khi áp dụng các biện pháp quản lý phát thải

Việc quản lý vùng phát thải thấp gắn với phát triển giao thông công cộng, hạ tầng kỹ thuật phục vụ giao thông phát thải thấp, sử dụng năng lượng sạch và các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện.

UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để trình HĐND cùng cấp quyết định thiết lập vùng phát thải thấp và các biện pháp kiểm soát khí thải. Quy định này cho phép việc thiết lập vùng phát thải thấp được xem xét trên cơ sở điều kiện cụ thể của từng địa phương, thay vì ấn định một phạm vi áp dụng chung trong luật.

Đối với đô thị loại đặc biệt và đô thị loại I, UBND cấp tỉnh còn có trách nhiệm thực hiện các giải pháp phân luồng giao thông, kiểm soát ô nhiễm môi trường nhằm hạn chế ô nhiễm không khí.

Chính phủ sẽ quy định cụ thể tiêu chí thiết lập vùng phát thải thấp, biện pháp quản lý và chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển giao thông công cộng, phương tiện sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm nhiên liệu, phát thải thấp hoặc không phát thải.

Hà Nội đang thí điểm mô hình vùng phát thải thấp tại hai khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm từ ngày 1/7 đến hết năm 2026. Khu vực thứ nhất nằm quanh Hồ Gươm, được bao quanh bởi 11 tuyến phố, khu vực thứ hai gồm một phần phố cổ.

Trong giai đoạn đầu, Hà Nội chưa cấm xe máy chạy xăng mà khuyến khích xe ôm công nghệ hạn chế hoạt động tại khu vực thí điểm. Với phương tiện cá nhân, thành phố khuyến khích hạn chế xe môtô sản xuất, nhập khẩu trước năm 2008 và xe gắn máy trước năm 2016; đồng thời vận động người dân chuyển sang phương tiện xanh hoặc giao thông công cộng.

Địa phương tự quyết cách phân loại rác sinh hoạt

Luật Bảo vệ môi trường trước đây quy định chất thải rắn sinh hoạt được phân thành ba nhóm gồm: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải sinh hoạt khác. Trong luật mới được sửa đổi, chất thải rắn sinh hoạt được phân loại theo nguyên tắc: Ưu tiên mục đích tái sử dụng, tái chế; giảm thiểu khối lượng chất thải phải xử lý, chôn lấp; phù hợp với hạ tầng kỹ thuật thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý.

Luật cũng khuyến khích phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo các nhóm: Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế; Chất thải thực phẩm; Chất thải rắn sinh hoạt khác.

Đáng chú ý là trao quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định phương án phân loại cụ thể phù hợp với thực tế địa phương.

Về quan trắc môi trường, luật khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia quan trắc môi trường và công bố thông tin về chất lượng môi trường cho cộng đồng theo quy định của pháp luật; áp dụng các biện pháp, công nghệ mới để quan trắc chất lượng môi trường và giám sát xả thải.

Tổ chức, cá nhân quan trắc môi trường và công bố thông tin về chất lượng môi trường cho cộng đồng chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của thông tin.

Các đơn vị cung cấp dịch vụ quan trắc chịu trách nhiệm về độ chính xác của kết quả, đồng thời phải bảo đảm khả năng truy xuất thông tin về mẫu, thiết bị, nhân sự và dữ liệu khi cần thiết.