Chủng ngừa Covid-19 và việc chọn lựa vắc xin

Điều quan trọng nhất của chủng ngừa là giúp giảm số bệnh nhân nặng, giảm tỉ lệ tử vong và gánh nặng cho hệ thống y tế. Vì vậy, chủng ngừa vắc xin gì đạt chuẩn quốc tế của WHO đều đạt được mục đích này.

Có 4 vấn đề cần được đặc biệt quan tâm trong tiêm vắc xin ngừa Covid-19.

Chọn lựa thuốc chủng ngừa

Hiện nay dư luận người dân hoang mang về chọn thuốc này, thuốc nọ, cụ thể là Sinopharm của Trung Quốc, và việc lo sợ bị bắt ép phải chích thứ mà họ không thích, bị quy vào tội cố tình lây lan bệnh truyền nhiễm do không chịu chích ngừa loại thuốc họ không thích.

Nguyên nhân là người dân chưa hiểu rõ 3 việc sau: (1) Hiệu quả và mục đích của chủng ngừa, (2) Thế nào là một thuốc chủng ngừa đạt chuẩn an toàn và hiệu quả, (3) Luật dân sự về vi phạm luật pháp và luật về khám chữa bệnh. Nếu ngành y tế làm rõ điều này, dân sẽ không còn hoang mang và tự khắc sẽ không còn những tin đồn thất thiệt.

Người dân cần hiểu chủng ngừa không giúp họ không bệnh, nếu không tuân thủ 5K, tiếp xúc với người bệnh vẫn bị lây bệnh, và còn nguy hiểm hơn ở chỗ người chủng ngừa bị bệnh có thể không triệu chứng, và vô tình lây lan cho những người xung quanh. Vậy chủng ngừa không phải là lá chắn thép 100%.

Quan trọng nhất của chủng ngừa là giúp giảm số bệnh nhân nặng, giảm tỉ lệ tử vong và gánh nặng cho hệ thống y tế. Vậy nên chủng ngừa thuốc gì đạt chuẩn quốc tế của WHO đều đạt được mục đích này.

{keywords}
Điểm tiêm lưu động cho hàng trăm công nhân ở công ty may Phong Phú, quận 9, TP Thủ Đức, TP.HCM sáng 4/8. Ảnh: Thanh Tùng

Vậy thuốc chủng ngừa nào đạt chuẩn? Nếu là dân y khoa, đọc các tài liệu (bằng tiếng Anh) sẽ hiểu rõ, dân thường thì không, thế nên sẽ hoang mang.

Thuốc đạt chuẩn phải qua đủ 3 giai đoạn thử nghiệm về (1) tính sinh miễn dịch (tạo kháng thể chống virus), (2) tính an toàn (tỉ lệ % các tác dụng phụ nguy hiểm, không nguy hiểm) , và (3) tính hiệu quả (cụ thể là tỉ lệ người đã chủng ngừa mà mắc bệnh, tử vong so với nhóm không chủng ngừa hoặc giả dược).

Các giai đoạn thử nghiệm phải được tiến hành tối thiểu trên một mẫu dân số qui định. Tất cả các thuốc được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) phê duyệt đều phải dựa trên những chỉ số này thông qua kiểm tra các số liệu thật trong hồ sơ nghiên cứu. Người dân có quyền được biết chúng. Chính phủ và ngành y tế nên công khai những số liệu này trên trang web của Bộ, Sở, Phòng Y tế, các phương tiện truyền thông mỗi ngày để dân biết. 

Vấn đề chính chọn lựa thuốc là tâm lý và niềm tin của con người dựa vào kinh nghiệm sống trong suốt chiều dài lịch sử (không chỉ người dân mà thậm chí cả lãnh đạo, người nhà của lãnh đạo) đều thích hay không thích một loại thuốc của một công ty hay quốc gia nào đó mà thôi.

Rất nhiều người hỏi tôi, tôi đều nói trung thực theo khoa học và không theo cảm tính, nhưng đối với dân, sẽ rất khó, nên chúng ta sẽ phải cân nhắc thật kỹ và xem xét. “Mục tiêu cuối cùng của chiến dịch chủng ngừa là gì, là toàn dân trong lứa tuổi yêu cầu phải được chủng ngừa để đạt miễn dịch cộng đồng”. 

Nếu những quyết định, chính sách làm ảnh hưởng đến tỉ lệ này là chúng ta sẽ thất bại, giống như Mỹ hiện nay, họ có thuốc tốt, làm đủ mọi cách phục vụ đến tận răng nhưng họ không thay đổi được niềm tin của người dân vào chủng ngừa thì vẫn thất bại.

Trong khi Việt Nam có một lợi thế rất lớn là dân tin tưởng vào chủng ngừa, chấp hành mọi chủ trương của Nhà nước, vậy phải biết tận dụng. Nếu niềm tin của dân vào một loại thuốc nào đó mà khiến cho họ đua nhau vui vẻ đi chủng ngừa, mà nó không ảnh hưởng gì đến chi phí - hiệu quả, lợi ích - nguy cơ, thậm chí sẵn sàng bỏ tiền đóng để chủng ngừa thì chúng ta nên thuận theo dân và phục vụ dân, để đạt được mục đích cuối cùng của Chính phủ. 

Rất nhiều bạn bè, người dân gọi điện thoại liên tục cho tôi mấy ngày nay, lo sợ rằng bị ép phải chích một loại thuốc họ không thích, bị phạt vì vi phạm luật phòng chống bệnh truyền nhiễm. Phải nói bằng tinh thần trách nhiệm của người bác sĩ, của người công dân, tôi đã giải thích đầy đủ rất rõ để bảo vệ uy tín của ngành y tế và của Chính phủ.

Luật khám chữa bệnh và an toàn người bệnh, luật về y đức viết rất rõ người dân (hay người bệnh) luôn có quyền được biết mình được điều trị, chích thuốc, uống thuốc gì, liều lượng hiệu quả ra sao; người dân (hay người bệnh) có quyền tự quyết, đồng thuận hay không đồng thuận với những điều trị hay can thiệp trên cơ thể mình, nên không có chuyện ngành y giấu giếm hay bắt ép bất kỳ ai.

Tôi cũng muốn làm rõ điều này giùm cho ngành y tế và Chính phủ để dân thông suốt, đồng thời muốn nhắc nhở nhân viên y tế khi đi chủng ngừa phải công khai thuốc cũng giống như làm trong bệnh viện điều trị.

Tốc độ tiêm chủng

Tốc độ tiêm chủng hiện nay một số nơi quá chậm dù huy động khá nhiều nguồn nhân lực y tế, tôi nghĩ do các nguyên nhân sau:

- Khâu khám sàng lọc chậm. Người khám sàng lọc theo tôi chỉ cần (1) đánh giá dấu hiệu sinh tồn ổn định (theo lứa tuổi). (2) Hỏi tiền sử dị ứng và sốc phản vệ (nhưng nhớ đây không phải là chống chỉ định, hiện chống chỉ định của nhà sản xuất là chỉ khi dị ứng và sốc phản vệ với chính thuốc chủng ngừa đó trong lần tiêm trước), tiền sử sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc bệnh suy giảm miễn dịch. Còn bệnh nền gì đi nữa mà dấu hiệu sinh tồn ổn là được. Vì cứ hơi tăng huyết áp hay nhịp tim tí là hoãn.

- Không quan tâm đến việc di chuyển của những người lớn tuổi, già yếu, người khuyết tật bắt họ vào bệnh viện, khiến giảm bớt số người đi tiêm.

- Không làm rõ cho người dân về loại thuốc tiêm, khiến họ hoang mang không đi.

Nếu giải quyết được những ách tắc này, tốc độ sẽ tăng đáng kể.

Chủng ngừa cho đối tượng đặc biệt

Đối tượng đặc biệt là những nhóm người dễ bị tổn thương nhất trong xã hội: (1) Người có bệnh nền nặng;(2) Người khuyết tật; (3) Người già yếu > 65 tuổi; (4) Người nghèo không hộ khẩu, vô gia cư.

Rất mừng là ngành y tế và Chính phủ đã quan tâm đến tất cả các đối tượng này trong chủng ngừa Covid-19, như dành thuốc tốt cho họ, không phân biệt có hay không có hộ khẩu, tạm trú hay thường trú. Tuy nhiên, như tôi đã nói, mục tiêu cuối cùng của chiến dịch là tất cả phải được chủng ngừa. Vậy trong khi thực hiện chính sách, cơ sở y tế địa phương phải quan tâm tới những đối tượng này như sau:

- Sự di chuyển của người lớn tuổi, người khuyết tật  đến các chỗ tiêm chủng, nhất là trong mùa dịch với Chỉ thị 16.

- Thời gian chờ đợi của người bệnh nền, người lớn tuổi.

- Sự lây nhiễm chéo khi chủng ngừa khi đưa họ đến bệnh viện hay chỗ đông người. 

Theo tôi, tại TP.HCM, TP Thủ Đức hiện làm khá tốt nhưng các nơi còn chưa triển khai. Nên tổ chức xe lưu động đến tận khu xóm gần nhà cư trú của các đối tượng này, có xe cấp cứu trang bị thuốc cấp cứu thông thường, thuốc dụng cụ chống sốc, bác sĩ sẵn sàng để phục vụ. 

Sẽ có ý kiến phản biện sợ sự cố xảy ra cho những đối tượng này, xử lý không kịp, nhưng nên nhớ sốc phản vệ tần suất rất rất thấp, người già hay trẻ nguy cơ như nhau, quan trọng là trình độ cấp cứu của bác sĩ. Ở các nước, bác sĩ còn hướng dẫn cho cả người dân tự cấp cứu sốc phản vệ được, vậy tại sao nhân viên y tế lại sợ không làm được.

Lớn tuổi thì ai chẳng có tăng huyết áp, mệt, suy nhược, lo lắng khi đi chủng ngừa, chứ người 80 tuổi huyết áp 160/90 mmHg bị cho về không chủng ngừa thì thật là oan. Vậy những ai sức khoẻ ổn định, gia đình đồng ý, cam kết thì nên phục vụ chủng ngừa tận nơi. Có thế dân sẽ an tâm và chủng ngừa đầy đủ.

Quản lý chủng ngừa

Đây là một vấn đề tôi quan tâm, vì tôi thấy người chủng xong mũi 1 thì không có tờ giấy gì chứng tỏ họ đã chích cả. Lỡ chẳng may họ quên ngày chích thì làm sao biết mà đi chích mũi 2. Ở Việt Nam không có hệ thống y tế nhắc nhở người dân đến ngày giờ đi chủng ngừa, tái khám, kiểm tra sức khoẻ như các nước Âu Mỹ.

Tôi cũng không biết là khi chủng ngừa có nhập dữ liệu vào mạng lưới tiêm chủng quốc gia không để còn thống kê, làm chính sách sau này, để nhắc dân đi chích mũi 2, để cấp giấy chứng nhận, cấp hộ chiếu vắc xin… Nếu hệ thống này lộn xộn, lẻ tẻ từng phường, quận, thành phố, rồi lại không kết nối, không lưu dữ liệu thì làm sao quản lý và làm nhiều việc sau này đây. Có bộ phận nào giám sát việc này ở Sở Y tế, Bộ Y tế không? 

Nhưng làm gì thì làm, chúng ta phải hướng tới “Mục tiêu cuối cùng của chiến dịch chủng ngừa là toàn dân trong lứa tuổi yêu cầu phải được chủng ngừa để đạt miễn dịch cộng đồng”. Nếu bất kỳ yếu tố nào cản trở việc này cần phải được xem xét và giải quyết ngay một cách công khai để an lòng dân. 

PGS.TS Vũ Minh Phúc

Giải bài toán tử vong do Covid-19

Giải bài toán tử vong do Covid-19

Bài toán thứ nhất, ưu tiên hàng đầu hiện nay, đó là con số tử vong do dịch bệnh.

tin nổi bật

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Trung Quốc muốn thành mặt trời địa chính trị?

Trung Quốc không muốn trở thành siêu cường - một cực của nhiều quốc gia trong hệ thống quốc tế. Họ muốn trở thành siêu cường - mặt trời địa chính trị để phần còn lại của hệ thống quay xung quanh.

Bốc thăm tìm tham nhũng và câu hỏi ‘đồng chí có mấy suất đất’

Hà Nội, Đà Nẵng và nhiều địa phương khác đang triển khai bốc thăm ngẫu nhiên để xác minh tính trung thực trong kê khai tài sản của cán bộ, công chức.

Hạn mức tín dụng và những câu hỏi còn treo

Ngân hàng Nhà nước hôm qua đã điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2022 đối với các tổ chức tín dụng, và như thông lệ, không công khai chỉ tiêu này mà gửi riêng đến từng đơn vị.

Vì sao cần bỏ trần tín dụng?

Theo nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN Phạm Xuân Hòe, trong khi nhu cầu vốn đang rất cần sau 2 năm dịch bệnh thì hạn mức tín dụng được kiểm soát quá chặt chẽ, đạp phanh vào nỗ lực phục hồi kinh tế.

Rủi ro lớn nhất là thanh khoản

Gần đây, đại diện Ngân hàng Nhà nước bắt đầu đề cập đến việc nới lỏng room tín dụng. Tuần Việt Nam trò chuyện với ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN.

Đà Lạt ngập nặng: Kết cục không có gì lạ

Cơn mưa chiều 1/9 kéo dài hơn 30 phút khiến Đà Lạt ngập nặng ở khu vực trung tâm với các tuyến đường Ngô Văn Sở, Tô Ngọc Vân, Phan Đình Phùng… Nếu quan sát những gì đã và đang diễn ra thì kết cục đó không lạ, có thể dự báo trước.

Ngày lập quốc trong ký ức người tù Côn Đảo

Khi nghe tin ngày 2/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, giáo Quang (Đặng Quang Minh), tù nhân sửa chữa máy ở Đài vô tuyến liền nhanh chóng thông báo cho toàn đảo…

Biển Đông trong trọng tâm chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

"Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là trọng tâm trong chiến lược lớn của Mỹ, và nó không thể thành công nếu các quy tắc và liên minh bị đe dọa ở Biển Đông", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin nói.

Đạo luật Khoa học và Chip giúp Mỹ bắt kịp Trung Quốc?

Việc thông qua đạo luật Khoa học và Chip, với tổng số tiền được phân bổ 280 tỷ USD, được coi là nỗ lực của Mỹ trong việc bắt kịp Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ.

Công nghệ bán dẫn: Chiến trường mới giữa Mỹ và Trung Quốc

Cuộc chiến công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã bước vào thời kỳ mới, chạy đua cho việc phát triển chip bán dẫn.

Dự luật về khí hậu và sức khỏe: Sự tranh cãi mệt mỏi của quốc hội Mỹ

Không có gì mô tả rõ ràng hơn sự mất thì giờ và lộn xộn trong vận hành của một thể chế dân chủ bằng việc bàn thảo, tranh cãi, cò kè, cản trở… và thông qua dự luật Inflation Reduction Act tại Mỹ vào đầu tháng này.

Cựu Thủ tướng Ehud Barak: Israel tìm mọi cách để phát hiện, chăm sóc từng nhân tài

Israel rất nhỏ bé, không có nhiều tài nguyên giá trị như dầu hay mỏ quý. Nhưng chúng tôi có thứ nguyên liệu giá trị nhất: chất xám - cựu Thủ tướng Israel Ehud Barak chia sẻ với Tuần Việt Nam trong chuyến công du tới Việt Nam.

Lý do khiến nữ Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc Park Soon-ae buộc phải từ chức ngày 8/8 do thất bại trong việc thuyết phục người dân chấp nhận việc bắt đầu bậc tiểu học từ 5 tuổi.

Người Do Thái dạy trẻ con làm nông nghiệp, trở thành những thanh niên biết làm giàu

Israel nổi tiếng là một quốc gia phát triển về nông nghiệp công nghệ cao (agtech). Bằng trí tuệ và lao động, họ đã biến vùng đất với hơn 60% diện tích là sa mạc thành những nông trại trù phú.