Chúng ta sẽ trở thành những con người 'dân tộc” hay “toàn cầu”?

Hiện nay chúng ta có thể thống nhất với nhau một nhận định chung: Nền giáo dục đang lạc hậu, chưa đào tạo được nguồn nhân lực có chất lượng đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

 - Tại sao nhiều cử nhân, trên cử nhân tốt nghiệp hàng năm mà nhiều người vẫn thiếu tay nghề, trình độ để đi làm việc ngay? Vì sao nhiều tiến sỹ, thạc sỹ mà ít có nghiên cứu khoa học cho ra khoa học đến thế? Vì sao số cử nhân thất nghiệp lại tăng cao sau mỗi năm?

Cũng hàng năm, vì sao các bậc phụ huynh sẵn sàng bỏ ra số tiền rất lớn cho con cái đi du học?

Trong khi đó, chúng ta không thể phủ nhận thực tế: rất nhiều học sinh Việt Nam vẫn đều đặn dành được giải ở các kỳ thi quốc tế; học sinh Việt Nam vẫn chiếm những suất học bổng rất cao ở trường đại học của các nước phát triển hàng năm. Tố chất con người của chúng ta không kém.

Muốn đất nước phát triển, nhất định phải chấn hưng giáo dục. Chúng ta cần trả lời một câu hỏi đơn giản mà nghiêm túc: Cần đào tạo ra con người như thế nào?

{keywords}
. Chúng ta cần trả lời một câu hỏi đơn giản mà nghiêm túc: Cần đào tạo ra con người như thế nào? Ảnh minh họa, nguồn: Tiền Phong

Gần đây, có nhiều học giả bàn luận, Việt Nam chưa có triết lý giáo dục và cần có triết lý giáo dục như thế nào.

Nói “triết lý giáo dục” có vẻ mang tính học thuật, nhưng là tìm câu trả lời cho câu hỏi: đào tạo con người trở thành người như thế nào? Từ đó, thiết kế ra nền giáo dục trong một giai đoạn tương đối dài, đề ra những nhiệm vụ chi tiết nhằm đào tạo được “sản phẩm” con người.

Trước năm 1975, tuy không chính thức tuyên bố một triết lý giáo dục, chúng ta có khẩu hiệu đào tạo “con người mới xã hội chủ nghĩa”. Lật giở các văn kiện Đại hội IV của Đảng sẽ thấy, nội hàm “con người mới xã hội chủ nghĩa” là phải yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, vì dân, phấn đấu lao động tiên tiến…và những đức tính tốt đẹp khác.

Ngày nay, nội dung của “con người mới xã hội chủ nghĩa” so với giai đoạn trước Đổi mới chắc chắn đã thay đổi; chỉ có điều, chúng ta vẫn chưa làm rõ con người được nhà trường giáo dục và đào tạo sẽ trở thành như thế nào.

Một số trường có khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” lấy từ sách cổ xưa đượm màu Nho giáo. Cách hiểu “lễ” và “văn” mỗi người một khác, phụ thuộc vào văn hóa và kiến thức của người đó, nên cách hành xử trong nhà trường rất khác nhau, tất nhiên sẽ tạo ra môi trường giáo dục và sản phẩm giáo dục khác nhau.

Nếu “Tiên học lễ, hậu học văn”, đề cao lễ như là răm rắp nghe lời, cấm cãi, trên lớp ghi chép lời của thày rồi học thuộc thì sẽ cho ra một lớp người rô bốt, thiếu sáng tạo.

Có nhà trường treo câu khẩu hiệu “Thày ra thày, trò ra trò” mà không giải thích rõ nội hàm của nó là gì. Điều đó cũng không nên.

Tiến sĩ Lương Hoài Nam có nhận xét việc không có triết lý giáo dục và cho rằng, Bộ trưởng Giáo dục đã nhắc tới Nghị quyết 29-NQ/TW như là “triết lý giáo dục”. Tuy nhiên, Nghị quyết đó đưa ra yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục chứ chưa định nghĩa “con người sản phẩm” của nền giáo dục và chưa tóm lược được “triết lý giáo dục”.

Muốn có “triết lý giáo dục” cho giai đoạn dài hơi, thì cái triết lý ấy nên được tóm lược rất ngắn gọn.

Trước cách mạng Tháng Tám, đứng trước nhu cầu xây dựng nền văn hóa mới, các lãnh đạo Đảng hồi đó trong “Đề cương văn hóa Việt Nam” đã đưa ra phương châm “Dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa”.

Sau này, thứ tự các yêu cầu có thay đổi gọn “Dân tộc, khoa học, đại chúng”. Đó cũng là yêu cầu “đầu ra” xây dựng nền văn hóa, yêu cầu về “sản phẩm” của nền văn hóa, giúp hình dung rõ ràng nền văn hóa tương lai như thế nào.

Trong giai đoạn chống Mỹ cứu nước, về yêu cầu thanh niên phải như thế nào, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói ngắn gọn “Ba sẵn sàng, ba đảm đang”, rất dễ nhớ, dễ làm.

Nước Pháp, sau cách mạng lật đổ phong kiến, xác lập nền cộng hòa, đưa ra khẩu hiệu về con người mới của họ là “tự do, bình đẳng, bác ái”. Về mặt nào đó, khẩu hiệu đó cũng là một triết lý bao quát, trong đó có giáo dục con người.

Như vậy, để tiến tới một triết lý giáo dục, giai đoạn mới cần có “Đề cương giáo dục Việt Nam”, trong đó đưa ra phương châm hành động cho một giai đoạn mới dài lâu, hình dung ra nền giáo dục như thế nào để cho ra con người - sản phẩm – tương ứng.

Đó có phải con người “dân tộc, toàn cầu” hay không? Hoặc đó có phải là nền giáo dục đào tạo con người “độc lập, dân chủ” hay “nhân quyền, tự do, bình đẳng”, hay là “lương thiện, vị tha, toàn diện” hay không? Hay nền giáo dục đào tạo con người “định hướng xã hội chủ nghĩa”… vân vân.

Đào tạo ra con người như thế nào thì sẽ xây được xã hội như thế ấy, tránh được những cãi vã không đáng có, tạo được sự đồng thuận trong khối đại đoàn kết toàn dân để xây dựng đất nước.

Vậy ai là người có soạn ra “Đề cương Giáo dục Việt Nam” nếu không phải là các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các nhà giáo dục có sự đóng góp của toàn xã hội.

Xuân Hưng

Khi cuộc sống đã tiến lên, giáo dục vẫn giẫm chân ở chỗ cũ?

Khi cuộc sống đã tiến lên, giáo dục vẫn giẫm chân ở chỗ cũ?

Tụt hậu của đất nước, về phương diện nào đó, chính là tụt hậu về giáo dục, mà trước tiên là chậm đổi mới giáo dục.  

Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…

Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…

Khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.    

Phải học đại học mới có tiền và địa vị?

Phải học đại học mới có tiền và địa vị?

Câu hỏi lớn nhất là liệu Bộ Giáo dục và cả hệ thống chính trị có ủng hộ và có đủ quyết tâm theo đuổi những mục tiêu này cho toàn bộ hệ thống giáo dục hay không?

“Mở” để người học tự do thể hiện quan điểm

“Mở” để người học tự do thể hiện quan điểm

Một nền giáo dục đúng hướng vừa phải coi trọng chất lượng ở các trường, vừa phải coi trọng giáo dục công dân mang tính xã hội.

tin nổi bật

Đạo đức cán bộ và… tiền lẻ

Dưới góc độ pháp lý, hành vi của ông Đ.C.P. có dấu hiệu vi phạm quy định về đạo đức, văn hóa giao tiếp của cán bộ, công chức. Việc gọi tiền lẻ là “rác’ và ném tung tóe là dấu hiệu hành vi bị cấm, theo luật Ngân hàng Nhà nước.

Tên các nước: Không nên áp dụng quy tắc duy nhất khi dịch tên phổ biến

Qua tên gọi của một số nước lớn và thường dùng trong tiếng Việt cho thấy cần căn cứ thực tiễn của các tên đó mà quy định tiếp theo hoặc sử dụng hơn 1 (ví dụ 2) tên gọi chính thức…

‘Hợp chủng’ hay ‘Hợp chúng quốc Hoa Kỳ’: Vị đại sứ đau đáu với việc dịch thuật

Chúng ta dịch không đúng tên gọi chính thức đầy đủ của 2 quốc gia lớn trên thế giới, 2 thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ: Mỹ và Anh - Đại sứ Bùi Thế Giang viết trong thư ngỏ gửi Tuần Việt Nam.

Điểm hẹn tri thức chứa đựng vô số bất ngờ ở Australia

Các thư viện công cộng tại Australia không chỉ là nơi cung cấp sách, mà từ lâu đã trở thành một không gian kết nối cộng đồng địa phương.

Đồng phục tư duy

Một giáo sư nước ngoài giảng dạy tại một đại học tiêu chuẩn quốc tế ở Việt Nam phàn nàn với tôi rằng, anh rất thất vọng với bài thi cuối kì của sinh viên.

Ưu đãi bình thường lại yêu cầu thầy cô phải cống hiến phi thường

Nếu thầy cô cứ là những người bình thường, nghề giáo là nghề để mưu sinh thì giáo dục sẽ ra sao? Còn nếu muốn người thầy phải gánh trách nhiệm với thế hệ tương lai thì lương thưởng, đãi ngộ èo uột liệu có công bằng?

2 năm thực thi EVFTA: Kim ngạch thương mại EU - Việt Nam có nhiều tích cực

Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế của Nghị viện châu Âu Bernd Lange vừa kết thúc chuyến công tác giám sát việc thực thi Hiệp định thương mại tự do EU - Việt Nam (EVFTA). Ông có cuộc trao đổi với Tuần Việt Nam.

Room tín dụng và chuyện tu chánh án thứ 5

Trong giờ học về các loại khủng hoảng kinh tế ở trường Columbia, Mỹ, năm ngoái, vị giáo sư giảng cho chúng tôi là để phòng tránh khủng hoảng ngân hàng, thế giới có 2 cách tiếp cận chính sách là kìm kẹp (repression) và thận trọng (prudential).

Giám đốc CDC Hoa Kỳ tại Việt Nam: Chúng tôi ở đây, giúp dân ứng phó dịch bệnh

Thời gian vừa qua diễn ra đầy căng thẳng với tất cả nhưng chúng ta đã có mối quan hệ tin cậy lẫn nhau trước tình huống khẩn cấp - bác sĩ Eric Dziuban, Giám đốc CDC Hoa Kỳ tại Việt Nam chia sẻ.

Biết ơn bệnh nhân

Cách đây hơn 20 năm, tôi có dịp được gặp GS Nguyễn Tài Thu. Câu chuyện kéo dài 3 tiếng, tôi nhớ nhất một câu mà GS lặp lại nhiều lần: “Bác sĩ phải biết ơn bệnh nhân. Không có bệnh nhân thì không thành bác sĩ được đâu”.

Người chăn bò trong thành phố cuồng bóng đá

Bóng đá du nhập vào Việt Nam từ cuối thế kỷ 19, từ đó cho đến nay, tình yêu dành cho bóng đá của người Việt luôn lớn hơn các môn thể thao khác. Thời bao cấp ở Hà Nội có một người chăn bò mê bóng đá theo cách riêng.

Khi nhà nhà bán bảo hiểm

Gần đây, tôi liên tục nhận được điện thoại chào mời mua bảo hiểm, bạn bán hàng đon đả giới thiệu các gói bảo hiểm khác nhau, rồi quyền lợi người mua thế này, thế khác.

Loài cây không hái lá buổi trưa, báu vật làm giàu ẩn dưới tán rừng

Kho tàng tri thức và kinh nghiệm sử dụng cây thuốc quý của người dân miền tây Nghệ An đang được nghiên cứu, từng bước tạo ra một cuộc cách mạng làm kinh tế dưới tán rừng.

Những ‘anh chị’ lừng danh Hà Nội xưa: Gái Hàng Khoai, trai Hàng Lược

Trong nửa đầu thế kỷ 20 ở Hà Nội, hầu như khu vực nào cũng có dân “anh chị”. Bãi Phúc Xá có Lẫm, Đức Lùn, Hai Ổi; khu vực Trần Quý Cáp có Ba Sinh; phố Khâm Thiên có Phúc Đen…

Dân ‘anh chị’ Hà Nội xưa: Ỷ vào gia thế, quyền chức

Hà Nội thời phong kiến và Pháp thuộc tồn tại các cá nhân, nhóm người bất chấp đạo đức truyền thống, đứng ngoài luật pháp. Tiếng Việt gọi họ là nặc nô, du côn, anh chị, lưu manh… Có nhiều cuốn sách, bài viết về Hà Nội xưa nhưng ít khi đề cập mặt trái.