Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…

 - Khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.

Mới đây, trả lời câu hỏi của đại biểu quốc hội về vấn đề đạo đức, vị bộ trưởng phụ trách lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch thừa nhận, sự xuống cấp của đạo đức xã hội hiện diễn biến rất phức tạp với nhiều biểu hiện. Và theo ông, nguyên nhân thì có nhiều nhưng chốt lại, sự sa sút xuất phát từ “kinh tế là cái gốc”.

Tiền có mua được đạo đức?

Nội hàm từ “kinh tế” khá rộng, có những khía cạnh của kinh tế ảnh hưởng lên đạo đức. Ví dụ, giải Nobel Kinh tế năm 2018 được trao cho hai nhà nghiên cứu người Mỹ William Nordhaus và Paul Rome về những khám phá của họ giúp đạt được tăng trưởng kinh tế toàn cầu bền vững lâu dài cũng là cách đề cao yếu tố đạo đức trong phát triển kinh tế.

Nhưng nói kinh tế theo nghĩa là gốc của đạo đức là cách đặt vấn đề cần phải được tranh luận cho tỏ tường.

Báo chí không ít lần đề cập chuyện có những người ăn vận sang trọng ngồi xế hộp mà lại quăng bịch rác ra đường, một số thanh niên vẻ ngoài sang chảnh nhưng lại có hành vi thiếu chuẩn mực nơi công cộng…

Trên bình diện quốc gia, GDP nước ta trước đây trên dưới 1.000 thì nay là trên 2.400 USD, vậy nếu tính sơ sơ một cách cơ học, đạo đức ít ra phải cao… gấp đôi so với trước chứ? 

Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Vì sao đạo đức xuống cấp là một câu hỏi được đặt ra nhiều lần. Ảnh minh họa

Nhiều vấn đề tôi gặp trong đời sống cũng cho thấy sự tréo nghoe giữa đồng tiền và đạo đức, văn hóa.

Một sáng cuối tuần tôi ra chợ gần nhà mua trái cây. Khi xách bịch quýt đi chục mét thì thấy chị bán hàng chạy theo tay cầm hai trái quýt nhét vào bịch của tôi, hỏi lý do thì chị không trả lời. Sau này mua quen rồi hỏi chuyện, chị nói: Đi chợ mua đồ thì phải trả giá, đây nói giá cao chút để khách trả xuống bán là vừa, anh không trả giá làm cho tui bán mắc... À ra thế, ở giữa chợ đời có người bán mắc cho khách 5-7 ngàn là run tay, thấy lòng bất an!

Cũng gần khu chợ này có tiệm cơm bình dân thỉnh thoảng tôi ghé ăn. Anh chủ quán là người ruột để ngoài da, cơm thêm, trà đá không tính tiền, rau sống ăn thoải mái, mọi yêu cầu của khách đều được đáp ứng với nụ cười thân thiện. Một hôm ăn xong tôi không có tiền nhỏ đưa tờ 500 ngàn, chủ tiệm không có tiền thối. Anh nói: để đó lần sau ra ăn rồi tính.

Tôi qua bên đường có siêu thị nhỏ mua mấy món đồ lấy tiền trả thì anh tỏ vẻ không vui, nói: "bộ chê tui nghèo không có tiền cho anh thiếu vài bữa hay sao"? Nhìn bịch nấm linh chi tôi đang cầm, anh dặn "cái đó đi mấy bước ra chợ mua cho rẻ, trong đó bán mắc". Thì ra ngoài tính tình rộng rãi, anh còn là người biết lo việc của người khác! Tiệm cơm của ông lúc nào khách cũng đông vui chắc một phần cũng từ cái tâm của chủ tiệm.

Dì Sáu bán bánh lọc trong con hẻm nhỏ, tôi thích ăn vì gia vị giống món bánh lúc sinh thời mẹ tôi làm. Nhưng cái hẻm dì ngồi bán khá nhỏ, có lúc đi công việc về bằng ô tô thèm mà ghé ăn không được. Nghe tâm sự, dì cho tôi số điện thoại, nói: "khi mô đi xe to thì đứng đầu đường gọi dì cầm ra cho". Một lần tôi gọi, chốc sau thấy dì tất tả cầm hộp bánh chạy ra, ngoài tiền bánh tôi gởi thêm chút tiền công dì dứt quyết không lấy: "Mi bắt tau lấy thì lần sau gọi tau không đem ra mô"... Cái giọng Huế thần thánh cứ vẳng bên tai mỗi khi tôi có dịp đi qua con đường này!

Tôi có thể kể cả chục câu chuyện tương tác dễ thương của tôi với những người lao động bình dân, những người ăn bữa mai lo bữa hôm nhưng cư xử tự trọng, tình nghĩa như thế, họ nghèo mà đạo đức không hề thấp! Chị bán trái cây, ông chủ tiệm cơm, dì Sáu bánh lọc... là một phần nguyên nhân làm tôi yêu cuộc sống, khiến những đứa con tha hương dù thành ông này bà nọ, ở xa cách mấy cũng muốn quay về, nếu chưa về được thì trong lòng đau đáu hai chữ quê hương!

Nhưng tôi cũng còn những niềm đau đáu khác. Tôi đã đọc một tài liệu về "Những tên tội phạm cổ cồn trắng" (white-collar crimes) nói về sự phạm pháp của tầng lớp có địa vị cao trong xã hội như chính trị gia, giám đốc tín dụng ngân hàng, nhà môi giới chứng khoán nổi tiếng, chuyên gia đa cấp... Những thành phần trang phục bóng bẩy đi xế đắt tiền, ngồi phòng máy lạnh... họ có nhiều cơ hội chỉ dạy người khác, thậm chí rao giảng đạo đức. Nhưng ở góc độ tội phạm học, vi phạm của họ gây tán gia bại sản không biết bao nhiêu gia đình, có thể gây đình trệ một nền công nghiệp của xã hội, người bị liên lụy đến hàng chục hàng trăm...

Thời gian qua ở nước ta loại tội phạm này nổi lên khá nhiều và chưa có dấu hiệu dừng lại. Đó là những Huyền Như, Vũ Nhôm, Trịnh Xuân Thanh, Phạm Công Danh, Phan Văn Vĩnh, Nguyễn Thanh Hóa, Dương Chí Dũng...,

 

Dẫn những câu chuyện này ra không phải bởi tôi “kỳ thị” người giàu có. Sự giàu có chính đáng trong xã hội, thời đại nào cũng đáng trân trọng và cần được trân trọng. Ở đây, tôi chỉ muốn chia sẻ một khía cạnh mà tôi tán đồng trong phần tranh luận của vị đại biểu với ông Bộ trưởng trên nghị trường, đó là: Tiền không thể mua được đạo đức xã hội.

Củng cố nền tảng đạo đức xã hội

Trong một lần chờ xe đi sân bay, tôi vào tiệm sách ở ga Tokyo, tranh thủ đọc mấy trang sách viết về lòng trắc ẩn. Khi xe đến, trên đường đi những điều tôi vừa đọc được chứng thực qua cái cách xã hội Nhật quan tâm người khuyết tật như vỉa hè đi bộ, chỗ ngồi ưu tiên trên xe, nhân viên xã hội xuất hiện khi xe đến trạm... 

Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Thiết kế vỉa hè đi bộ thể hiện sự quan tâm đối với người khuyết tật. Ảnh: Trúc Nguyễn

Một lần khác khi thấy một anh công dân Nhật dùng chiếc máy xúc lên từng xới đất dưới rãnh sâu gần 3m nhặt những viên xà bần nhỏ cỡ nắm tay trẻ em lẫn trong đất để riêng ra, thấy tôi ngạc nhiên thì được giải thích: sắp hạ đặt hệ thống cống nên phải tìm cho hết các cục xà bần lẫn trong đất để khỏi gây ô nhiễm nguồn nước ngầm. Anh nói thêm, nước ngầm vùng này nổi tiếng độ tinh khiết...

Tôi tự nhủ "làm việc không đâu, nước ngầm mà nói tinh khiết ai kiểm chứng"... Nhưng trên chuyến bay của hãng ANA (All Nippon Airways) tôi được cô tiếp viên phát chai nước ngoài nhãn ghi: "Nước đóng chai được lấy từ nguồn ở thị trấn Nuyzen", tên vùng đất trong câu chuyện tôi vừa kể trên.

Vậy đó, tôi thầm nghĩ, khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.

Thiết nghĩ, văn minh xã hội, đạo đức con người là tổng hòa của nhiều yếu tố mà kinh tế chỉ là một, còn tựu trung nhất phải kể đến yếu tố văn hóa giáo dục, pháp luật nghiêm minh, sự gương mẫu của ba giềng mối là nhà trường, gia đình và xã hội. Và nhìn sâu xa, các giềng mối trên phải được xây dựng trên một cái nền chính trị liêm chính. Lòng tin của người dân vào thể chế, ý kiến của người dân phải được tôn trọng, chính khách nói phải đi đôi với làm, người tài đức phải được trọng dụng, pháp luật phải công bằng nghiêm minh, người làm công vụ phải trong sạch minh bạch tài sản v.v... là những điều cần củng cố để xây dựng đạo đức văn minh xã hội.

Lương không đủ sống mà một số cán bộ xây dinh cơ biệt phủ rồi nói tài sản do buôn chổi nuôi heo mà có. Tài sản quốc gia lọt vào tay các nhóm lợi ích hoặc những cá nhân biến chất, v.v… Những chuyện nghiêm trọng như thế mà không xử lý nghiêm khắc, đến nơi đến chốn thì dẫu Việt Nam có vươn lên thành cường quốc kinh tế thế giới e cũng không giải quyết được vấn đề đạo đức, văn hóa xuống cấp.

Trúc Nguyễn

Thưa đại biểu, có thật ‘văn hóa xuống cấp’?

Thưa đại biểu, có thật ‘văn hóa xuống cấp’?

Trong 30 năm Đổi mới, văn hóa Việt Nam thực ra có rất nhiều thành tựu đáng khen, mà có lẽ những người làm trong ngành văn hóa có thể thay tôi liệt kê.    

Khen tóc đẹp, rủ sinh viên café, giảng viên ‘có đạo đức’ không?

Khen tóc đẹp, rủ sinh viên café, giảng viên ‘có đạo đức’ không?

Cuộc tranh luận về hành vi của thầy giáo kia đáng lẽ sẽ được giải quyết ổn thỏa, nếu chúng ta có một quy tắc nghề nghiệp chỉ rõ hành vi nào là bị cấm để bảo vệ “đạo đức nhà giáo”.    

Tôi bất ngờ vì cách con được dạy đạo đức ở Mỹ

Tôi bất ngờ vì cách con được dạy đạo đức ở Mỹ

Nghe những câu chuyện của con, tôi đâm suy nghĩ về cách thức dạy đạo đức trong nhà trường Việt Nam.

Triển lãm cơ thể người: Phạm luật, phi đạo đức hay sai thời điểm?

Triển lãm cơ thể người: Phạm luật, phi đạo đức hay sai thời điểm?

“Lúc này chưa thích hợp để tổ chức triển lãm “Sự bí ẩn đặc biệt của cơ thể người” ở Việt Nam. Và, cái gì phục vụ mục đích khoa học thì đừng bán vé thương mại", Họa sỹ-KTS Lý Trực Dũng.

Học đạo đức, việc học hàng ngày

Học đạo đức, việc học hàng ngày

Về chức năng, nhiệm vụ, Viện Đạo đức học sẽ dạy cán bộ đạo đức và những chuẩn mực đạo đức trong Đảng.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Khi nông dân đi làm IT, kỹ sư đi buôn bánh phở
Khi nông dân đi làm IT, kỹ sư đi buôn bánh phở
Blogicon  21/10/2018 

Tôi có hai người bạn, một anh tốt nghiệp đại học Nông nghiệp bỗng nhiên thích IT và chuyển ngành, anh thứ 2 đang an yên với công việc IT trong ngân hàng bỗng chuyển sang kinh doanh thực phẩm sạch.

 
Ban bí thư yêu cầu xây nhà cho, ông dứt khoát "xin không chấp hành"
Ban bí thư yêu cầu xây nhà cho, ông dứt khoát "xin không chấp hành"
Blogicon  16/10/2018 

Ban Bí thư lúc đó yêu cầu Ban Tài chính quản trị xây cho ông Trần Kiên một cái nhà ở Quảng Ngãi nhưng anh “xin phép không chấp hành”.

 
Mặc cảm cây sắn
Mặc cảm cây sắn
Blogicon  13/10/2018 

Giải quyết việc làm cho trên 1 triệu lao động, thu ngoại tệ hàng năm trên 1 tỉ USD, đó không phải là vị thế, là giá trị sao!

 
Sự khiêm nhường dẫn dắt dân tộc
Sự khiêm nhường dẫn dắt dân tộc
Blogicon  04/10/2018 

Từ họ toát lên thông điệp: Muốn dẫn dắt một đất nước, một dân tộc, cao hơn nữa, cả thế giới, hãy nêu gương liêm chính, trung thực, khiêm nhường, hành động đi liền với lời nói.

 
Chuyện cuốn sổ tiết kiệm của cố Tổng Bí thư Trường Chinh
Chuyện cuốn sổ tiết kiệm của cố Tổng Bí thư Trường Chinh
Blogicon  30/09/2018 

“Lúc mở ngăn kéo bàn làm việc của ông, mọi người trong gia đình đều trào nước mắt khi tìm thấy một cuốn sổ tiết kiệm duy nhất mang tên ông nhưng số tiền thì quá nhỏ”.

 
Qua Nhật, tôi hiểu thế nào là ‘tất cả vì học sinh’
Qua Nhật, tôi hiểu thế nào là ‘tất cả vì học sinh’
Blogicon  29/09/2018 

Mục tiêu "tất cả vì học sinh" của giáo dục Nhật Bản ít khi được “nắn nót” bằng lời lại hiển hiện nơi đây trong từng việc làm nhỏ nhất. 

Lần gặp cuối với nhà nghiên cứu Dương Danh Dy
Lần gặp cuối với nhà nghiên cứu Dương Danh Dy
Blogicon  22/09/2018 

Cuối tháng 4 năm nay, khi người viết đến thăm ông và đặt lại yêu cầu kể chuyện về Trung Quốc và mối quan hệ giữa 2 nước.

Mại dâm và nhân phẩm con người
Mại dâm và nhân phẩm con người
Blogicon  08/09/2018 

Vượt qua nhiều chủ đề, vụ phát hiện mấy người mẫu đi khách với giá cao nhất lên đến 25.000 đô la ngay lập tức tràn ngập mạng xã hội và thậm chí là một số tờ báo.

Được hỏi về mùa khai trường, anh bạn nước ngoài nói thẳng…
Được hỏi về mùa khai trường, anh bạn nước ngoài nói thẳng…
Blogicon  05/09/2018 

Nhà trường lấy học sinh làm mục tiêu phục vụ, giáo dục gắn với thực tế cuộc sống, cá tính học sinh được tôn trọng... có vậy mới khơi thông năng lượng sáng tạo.

Chung cư và câu hỏi về văn minh, văn hóa
Chung cư và câu hỏi về văn minh, văn hóa
Blogicon  30/09/2018 

Đã đến lúc chúng ta phải giã từ quan niệm chỉ cần ăn để no và chỉ cần ở để không mưa nắng, mà chúng ta phải tạo ra một không gian sống văn minh và văn hóa cho mình.

Bốn tháng chuẩn bị cho một bữa tiệc trưa
Bốn tháng chuẩn bị cho một bữa tiệc trưa
Blogicon  04/09/2018 

Nộm xoài, nem, món cuốn ba miền được chọn cho thực đơn chiêu đãi Tổng thống Obama. Gỏi cuốn, chạo tôm, chè hạt sen xuất hiện trong thực đơn chiêu đãi các nguyên thủ dự Hội nghị cấp cao APEC tại Đà Nẵng.

Dù có cả đội đầu bếp, nhà Vua dứt khoát gọi đồ ăn Việt
Dù có cả đội đầu bếp, nhà Vua dứt khoát gọi đồ ăn Việt
Blogicon  03/09/2018 

Vua Maroc khi sang Việt Nam dù mang theo cả một đội đầu bếp riêng nhưng vẫn thường xuyên gọi các món ăn Việt Nam. Ông yêu cầu phục vụ bữa ăn theo giờ Maroc, nửa đêm mới ăn bữa chiều và đến sáng thì dùng bữa tối.

Khát vọng cống hiến, nhìn từ U23 Việt Nam
Khát vọng cống hiến, nhìn từ U23 Việt Nam
Blogicon  02/09/2018 

Bóng đá đoàn kết mọi người và tạo ra năng lượng tích cực của đám đông.

U23 Việt Nam và giấc mơ của người hâm mộ
U23 Việt Nam và giấc mơ của người hâm mộ
Blogicon  29/08/2018 

Nếu ví U23 Việt Nam như một cộng đồng, như một quốc gia thu nhỏ thì tôi nhận ra rằng: người cầm quân (đứng đầu) quan trọng đến mức như thế nào

Náo nức vì U23 Việt Nam, nhưng bóng đá là… bóng đá thôi
Náo nức vì U23 Việt Nam, nhưng bóng đá là… bóng đá thôi
Blogicon  29/08/2018 

Tôi tôn trọng niềm vui và cách thể hiện niềm vui của mọi người, nhưng nếu bạn hỏi “có xuống đường không?” tôi sẽ lắc đầu. 

Từ nay làng lại có tên
Từ nay làng lại có tên
Blogicon  29/08/2018 

Việc ngỡ không có gì to tát lại có thể hoá thành đại sự vì nó động chạm tới miền ký ức sâu thẳm từ mỗi làng quê, của mỗi con người gắn với làng quê đó. 

Nếu muốn tạo ra Alibaba, Weibo, Việt Nam phải vươn ra toàn cầu
Nếu muốn tạo ra Alibaba, Weibo, Việt Nam phải vươn ra toàn cầu
Blogicon  28/08/2018 

Muốn sớm có hệ sinh thái điện tử, hãy bắt đầu từ cách nghĩ của thời 4.0.

Nồi nước dùng bẩn, hành lý bị ném…: Ai thấy mà lo?
Nồi nước dùng bẩn, hành lý bị ném…: Ai thấy mà lo?
Blogicon  26/08/2018 

Trong môi trường làm việc một mình đối diện với chính mình, không ít người nảy ra suy nghĩ làm bất cẩn, qua loa cốt sao cho tiện, bất chấp hậu quả.

Chứng kiến cháu đi học, tôi ngạc nhiên không ngừng
Chứng kiến cháu đi học, tôi ngạc nhiên không ngừng
Blogicon  25/08/2018 

Càng tìm hiểu cái sự học hành ở Đức tôi càng thấy nhiều điều ngạc nhiên đáng nể.

U23 Việt Nam, bản quyền Asiad 18 và chuyện khi 'sân bóng' có thêm nhiều người chơi
U23 Việt Nam, bản quyền Asiad 18 và chuyện khi 'sân bóng' có thêm nhiều người chơi
Blogicon  24/08/2018 

Hi vọng, từ nay sân chơi truyền hình ngày sẽ thêm đa dạng và phong phú hơn với những “tay chơi” như VOV/VTC để phục vụ khán giả.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN