Đạo đức và lợi ích nhóm

 - Theo dõi vụ ly hôn “ngàn tỷ”, người viết bài đặc biệt chú ý đến chi tiết ông chủ Trung Nguyên đề cập đến từ “đạo đức”, từ mà nhìn rộng ra đang rất cần nhấn mạnh trong mọi mặt của cuộc sống.

 

 

Bên cạnh đó, ông còn nhắc đến “đạo lý”, “lương tâm”, “lương tri” của cá nhân cũng như trách nhiệm xã hội, trách nhiệm phụng sự, của doanh nghiệp, doanh nhân.  

Những điều đó không mới, nhưng ấn tượng là bởi nó được thốt ra từ một doanh nhân, thuộc lực lượng mà trong hình dung thông thường của xã hội là chỉ biết chăm bẵm kiếm lời. 

Và câu chuyện “đạo đức”, mà ông chủ Trung Nguyên đã mở lời, là mối quan tâm thường trực, không của riêng ai. 

Người ta nôn nóng về đạo đức nhà giáo khi dồn dập ngành giáo dục xảy ra liên miên chuyện đau lòng. Nào thì thầy giáo sờ soạng học sinh, cô giáo có quan hệ yêu đương với nam sinh vị thành niên, gian lận điểm thi, bạo lực trường học, v.v… 

Người ta lo lắng về y đức, hay đạo đức thầy thuốc khi “vật hộ thân” phong bì vẫn là chiếc cầu nối quen thuộc trong mối quan hệ bác sĩ – bệnh nhân. Lời thề Hippocrates nhiều khi trở nên mong manh. 

Và bên cạnh lời thề Hippocrates, một bộ quy tắc đạo đức khác mà xã hội từ lâu đã thấy cần được xây dựng. Đó là bộ quy tắc đạo đức cho người hành nghề luật, và thậm chí nhiều nước cũng bắt người tham gia giới luật phải tuyên thệ. 

Nếu y đức đòi hỏi y, bác sĩ dù bất cứ thế nào cũng phải vì lợi ích của người bệnh, thì quy tắc đạo đức nghề luật yêu cầu giới luật sư “độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan” để luôn “xứng đáng với sự tin cậy của xã hội” (Trích quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư ở Việt Nam). 

{keywords}
Pháp luật bảo vệ các giá trị đạo đức. Ảnh minh họa

Đương nhiên, lương tâm và trách nhiệm sẽ còn nặng nề hơn đối với đội ngũ làm luật. Bởi pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng, bảo đảm cho sự tồn tại, vận hành của nền đạo đức. Pháp luật bảo vệ các giá trị đạo đức, do đó nếu ngay chính việc xây dựng pháp luật cũng bị chi phối bởi những động cơ, lợi ích thiếu trong sáng, các giá trị đạo đức sẽ bị xói mòn. 

Giải quyết vấn đề này, pháp luật về xây dựng và ban hành văn bản pháp luật ở nước ta cũng đã đưa một quy trình lập pháp, lập quy bài bản. Trong đó, có hai điểm nhấn. 

Một, cần công bố công khai bản thảo để lấy ý kiến rộng rãi. Đặc biệt, việc đăng lên trang web lấy ý kiến chung của Chính phủ và nhiều kênh khác là một bước cải tiến nhằm minh bạch hóa quá trình xây dựng chính sách và pháp luật. Điều này đã nhận được nhiều ủng hộ, kể cả của các diễn đàn quốc tế. 

Và hai, cần tổ chức lấy ý kiến xã hội và cộng đồng, cụ thể là của các bên có liên quan. 

Nhưng tiếc thay, không ít trường hợp, quy trình và yêu cầu đó trên thực tế được triển khai theo cách nhằm hợp lý hóa, và thậm chí hợp pháp hóa hồ sơ giải trình, đệ trình ban hành là chính. Để một quy định thành hình, người ta vẫn thấy những bản dự thảo được công bố, những buổi hội thảo, hội nghị và họp mặt lấy ý kiến. Cũng có thành phần, cũng có biên bản, cũng có báo, giải trình… nhưng thực chất vấn đề tuỳ thuộc vào việc các bên tham gia là ai, ý kiến đóng góp là gì và các tài liệu đã ghi nhận, phản ánh ra sao. Điều đó tuỳ thuộc rất lớn vào tính minh bạch của tiến trình làm luật, vào lương tâm và trách nhiệm của những người đã đề xuất và tham gia. 

Tiếc thay, sự kỳ vọng của xã hội đôi khi trở thành xa xỉ. Những trục trặc trong tiến trình lập pháp, lập quy đôi khi khá lạ kỳ được đoán già đoán non là do lợi ích nhóm chi phối. Trong một hội thảo mới diễn ra gần đây, có chuyên gia kinh tế phải thốt lên rằng “Bộ Tư pháp cho biết có tới 50% văn bản dưới luật trái với luật. Hiện nay các nhóm lợi ích chi phối rất nhiều, chi phối cả thể chế. Cấp Bộ được soạn nghị định thì các ông giành quyền lợi cho bộ mình chứ không nghĩ đến lợi ích quốc gia”. 

Còn thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã hơn một lần gọi tên hiện trạng này, và tuyên bố cần phải “chống lợi ích nhóm trong xây dựng thể chế”, chống sự chi phối đó trong hoạch định chính sách. 

Câu chuyện đạo đức, lương tâm và trách nhiệm thật đáng để lưu tâm, đặc biệt đối với hoạt động xây dựng pháp luật – nền tảng trọng yếu để xây dựng và gìn giữ đạo đức của mỗi cá nhân, của toàn xã hội. 

Trương Trọng Hiểu, Giảng viên Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG Tp.HCM)

 

tin nổi bật

Hội thảo Biển Đông lần thứ 14: "Biển hòa bình – Phục hồi bền vững"

Hội thảo Biển Đông lần thứ 14 hướng tới mục tiêu tìm hiểu những thay đổi địa chính trị toàn cầu mới nhất trên Biển Đông, xác định các rủi ro tiềm ẩn và tìm cách khôi phục lòng tin, thúc đẩy đối thoại và hợp tác.

Bế mạc Hội thảo quốc tế về Biển Đông lần thứ 14

Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 14 về chủ đề “Biển hòa bình-Phục hồi bền vững” đã kết thúc tốt đẹp

Bình Dương tăng cường hợp tác với tỉnh Yamaguchi (Nhật Bản)

Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương đề nghị tăng cường hợp tác nhiều lĩnh vực từ công nghiệp, khoa học công nghệ, y tế, giáo dục và nông nghiệp công nghệ cao… với tỉnh Yamaguchi (Nhật Bản).

Hội chợ Sâm Lai Châu năm 2022: Dấu ấn quan trọng và lan tỏa nhiều giá trị

Hội chợ Sâm Lai Châu năm 2022 đã tạo được sức lan tỏa, mang lại nhiều giá trị, những dấu ấn quan trọng, góp phần giới thiệu tiềm năng, lợi thế, chính sách ưu đãi đầu tư phát triển và quảng bá cây sâm bản địa quý hiếm.

Bình Dương tận dụng các Hiệp định thương mại tự do hiệu quả của các DN trên địa bàn

Với Hiệp định UKVFTA: Bình Dương xuất khẩu đạt 224,1 triệu USD, giảm 15,22% so với cùng kỳ, chiếm 0,8% tổng kinh ngạch xuất khẩu cả tỉnh; nhập khẩu đạt 43 triệu USD, giảm 26,75% so với cùng kỳ

Những cách thức thoát nghèo đầy năng động của người dân huyện Văn Chấn

Bằng sự nỗ lực của chính mình cùng những chính sách hỗ trợ, những chương trình mục tiêu, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, nhiều người dân ở huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái đã vươn lên làm giàu từ chính quê hương mình.

An ninh, an toàn, tự do hàng hải, hàng không tại Biển Đông là lợi ích chung

Các nước kêu gọi ASEAN và Trung Quốc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố Ứng xử giữa các Bên ở Biển Đông (DOC), xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử tại Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.

Hơn 300 đại biểu tham dự Hội thảo Chuyển giao khoa học kỹ thuật phát triển sâm Lai Châu

Để sâm Lai Châu phát triển, cần 3 đối tác cùng đồng hành là Chính phủ, phòng nghiên cứu về sâm và người nông dân thì mới có được sản phẩm thành công.

Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển sâm Lai Châu: Kiến tạo môi trường đầu tư thông thoáng

Tỉnh Lai Châu sẽ kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, thân thiện và cam kết đồng hành để các doanh nghiệp phát triển sâm Lai Châu, dược liệu thành công tại Lai Châu.

Phát huy mạnh mẽ vai trò của “Quốc bảo” trong quốc kế dân sinh

Mong muốn sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh và một số loại sâm quy khác xứng danh với tên gọi “Quốc bảo” của Việt Nam, Chủ tịch Nước cho rằng, các cơ quan chức năng cần làm mọi cách để phát huy mạnh mẽ vai trò của “Quốc bảo” trong quốc kế dân sinh.

Hội chợ Sâm Lai Châu 2022: “Nắm chắc thời cơ, vượt qua thách thức, khát vọng vươn xa”

Hội chợ Sâm Lai Châu năm 2022 với chủ đề “Nắm chắc thời cơ, vượt qua thách thức, khát vọng vươn xa”, do UBND tỉnh Lai Châu tổ chức trong 3 ngày, từ 11 - 13/11/2022, tại Trung tâm thương mại, thành phố Lai Châu (Lai Châu).

Xây dựng Biển Đông thành vùng biển hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững

ASEAN đề nghị các đối tác ủng hộ lập trường nguyên tắc của ASEAN về Biển Đông cũng như nỗ lực xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế và Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) 1982.

Bộ NN&PTNT đề nghị phía Anh mở cửa thị trường 4 loại nông sản chính

Hiện Việt Nam đã đàm phán, ký kết và thực thi 17 FTA, nhất là các FTA thế hệ mới như UKVFTA, EVFTA và CPTPP. Với vị thế của Vương quốc Anh, thị trường này luôn nằm trong ưu tiên hợp tác của Việt Nam.

Nghệ An: Tập huấn kiến thức pháp luật về bảo vệ chủ quyền biển, đảo và khai thác thủy sản

Nghệ An vừa tổ chức Hội nghị tập huấn nâng cao kiến thức pháp luật về bảo vệ chủ quyền biển, đảo và khai thác thủy sản cho một số địa phương trên địa bàn tỉnh.

Bình Phước hỗ trợ hàng tháng hộ nghèo không có khả năng lao động

Bình Phước hỗ trợ 1,2 triệu đồng/người/tháng đối với các đối tượng ở khu vực nông thôn và 1,7 triệu đồng/người/tháng đối với các đối tượng ở khu vực thành thị.