Có những bài học đi cùng chúng ta suốt cuộc đời, dù sách vở đã khép lại từ lâu: Một lời động viên khi ta mất tự tin, một sự nghiêm khắc đúng lúc, hay cách người thầy dạy ta sống trung thực và biết yêu thương. Tri thức mở ra cánh cửa tương lai, nhưng những điều bình dị ấy góp phần hình thành nhân cách. Bởi thế, trong tâm thức người Việt, hai tiếng “thầy cô” luôn gắn với sự kính trọng và biết ơn.

Truyền thống tôn sư trọng đạo đã đi qua những lớp học làng quê, những năm tháng chiến tranh và hiện diện trong mỗi mái trường hôm nay. Đằng sau sự trưởng thành của một con người thường có bóng dáng người thầy. Đằng sau khát vọng vươn lên của dân tộc cũng có công sức âm thầm của bao thế hệ nhà giáo, từ điểm trường vùng cao đến giảng đường đại học.

Tôn vinh người thầy bằng những chính sách thực chất

Ngày 20/11 năm nay có một ý nghĩa đặc biệt. Lần đầu tiên, đội ngũ nhà giáo đón ngày truyền thống khi Luật Nhà giáo đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật khẳng định vị trí, vai trò nhà giáo, quy định về tuyển dụng, sử dụng, bảo vệ và đãi ngộ, trong đó có nguyên tắc lương nhà giáo tại cơ sở giáo dục công lập được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Đây không chỉ là câu chuyện thu nhập mà còn là sự ghi nhận bằng pháp luật đối với giá trị của một nghề đặc biệt.

Tinh thần ấy được thể hiện trong Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo: Người học là trung tâm, nhà trường là nền tảng, nhà giáo là động lực, quyết định chất lượng giáo dục. Chúng ta cần chuyển từ việc chỉ yêu cầu người thầy cống hiến sang tạo điều kiện để họ yên tâm cống hiến, từ lời tôn vinh sang chính sách công bằng, cụ thể và được thực thi đến nơi đến chốn.

Một cô giáo vùng sâu không thể chỉ sống bằng lời ngợi ca khi vẫn trăn trở về đường đến lớp và đời sống gia đình. Một giáo viên trẻ khó sáng tạo nếu thời gian dành cho học trò bị lấn át bởi báo cáo, thủ tục và áp lực thành tích. Nâng cao vị thế nhà giáo phải bắt đầu từ thu nhập xứng đáng, môi trường làm việc an toàn, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển. Những chính sách ưu đãi trong Nghị quyết 71 cần trở thành thay đổi mà thầy cô thực sự cảm nhận được.

co giao.jpg
Thầy cô và học sinh tại Khánh Hòa trong lễ khai giảng năm học. Ảnh: Xuân Ngọc

Trong những chỉ đạo về đổi mới giáo dục, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc đưa chủ trương vào cuộc sống, để kết quả được nhìn thấy từ nhà trường, lớp học, điều kiện làm việc của giáo viên và trải nghiệm của học sinh. Đó là thước đo thuyết phục nhất: Chính sách không chỉ đúng trên văn bản mà phải làm cho việc dạy và học tốt hơn mỗi ngày.

Người thầy trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

Càng bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, vai trò người thầy càng cần được nhìn nhận sâu sắc. Công nghệ có thể cung cấp thông tin, giải bài toán, gợi ý bài luận, nhưng không thay thế được ánh mắt khích lệ, sự thấu hiểu hay một tấm gương sống tử tế. Người thầy hôm nay không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn giúp học trò biết đặt câu hỏi, phân biệt đúng sai, tư duy độc lập và chịu trách nhiệm trước lựa chọn của mình.

Từ góc nhìn văn hóa, giáo dục không chỉ chuẩn bị nhân lực cho nền kinh tế mà còn nuôi dưỡng con người Việt Nam yêu quê hương, giàu lòng trắc ẩn và có bản lĩnh trước biến động. Một giờ học văn khơi dậy sự đồng cảm; một bài học lịch sử bồi đắp lòng yêu nước; một hành động bao dung của thầy cô có thể theo học trò suốt đời. Những giá trị ấy không thể đo hết bằng điểm số hay bảng xếp hạng.

Sự trân trọng của xã hội cũng đi cùng trách nhiệm tự rèn luyện của người làm nghề. Càng được tin tưởng, người thầy càng phải giữ gìn liêm chính, công bằng, lòng yêu thương và tinh thần học hỏi. Đồng thời, gia đình, nhà trường và xã hội cần biết đồng hành, bảo vệ danh dự chính đáng của nhà giáo, thay vì để họ đơn độc giữa những áp lực ngoài chuyên môn.

Ngày 20/11, những bó hoa và lời cảm ơn vẫn đẹp, vẫn cần thiết. Nhưng món quà bền lâu hơn là một lớp học đủ điều kiện, một chính sách được thực hiện nghiêm túc và một môi trường để người thầy tự hào, yên tâm, sáng tạo. Khi người thầy được trân trọng không chỉ trong ngày lễ, chúng ta cũng đang trân trọng tương lai của mỗi đứa trẻ và của đất nước mình.