Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ từ tháng 1/2027. Song, sau những màn ăn mừng, đảng này sẽ phải đối mặt với thách thức trong việc giám sát và kiềm chế Tổng thống Donald Trump.
Về cơ bản, chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ ngày 3/11 đã mở ra một giai đoạn đối đầu mới giữa đảng Dân chủ và Tổng thống Trump. Sau 2 năm gần như "thuận buồm xuôi gió" do Quốc hội Mỹ nằm dưới sự kiểm soát của đảng Cộng hòa, chính quyền Trump sẽ phải đối mặt với sức ép lớn khi phe Dân chủ nắm quyền điều hành các ủy ban quan trọng, có quyền triệu tập nhân chứng, yêu cầu cung cấp tài liệu và mở các cuộc điều tra quy mô lớn.
Các lãnh đạo Dân chủ đã nhanh chóng phát tín hiệu về một chương trình giám sát đầy tham vọng, tập trung vào những cáo buộc liên quan đến lợi ích kinh doanh của gia đình tổng thống, hoạt động tiền mã hóa, các dự án bất động sản, việc xử lý hồ sơ tội phạm tình dục bị kết án Jeffrey Epstein, hoạt động của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) và cách Bộ Tư pháp vận hành dưới thời ông Trump.
Các nghị sĩ Dân chủ cho rằng cần làm rõ liệu ông Trump và những người thân cận có sử dụng quyền lực công để phục vụ lợi ích cá nhân hay không. Tuy nhiên, theo giới quan sát, chính quyết tâm điều tra này cũng đặt đảng Dân chủ trước một bài toán khó là làm thế nào để buộc chính quyền phải chịu trách nhiệm, mà không khiến cử tri có cảm giác quốc hội đang bị biến thành công cụ phục vụ cuộc chiến chính trị chống lại tổng thống.
Nguy cơ bị coi là trả đũa chính trị
Rủi ro đầu tiên đối với đảng Dân chủ là các cuộc điều tra có thể bị ông Trump và đảng Cộng hòa mô tả như một chiến dịch trả thù chính trị.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, sau khi giành quyền kiểm soát Hạ viện Mỹ vào năm 2018, đảng Dân chủ đã tiến hành nhiều cuộc điều tra nhằm vào tổng thống và chính quyền của ông. Đỉnh điểm là 2 lần luận tội vào các năm 2019 và 2021. Tuy nhiên, cả hai lần, ông Trump đều không bị Thượng viện kết tội hay buộc phải rời nhiệm sở.
Kinh nghiệm đó cho thấy điều tra và luận tội không đồng nghĩa với việc có thể đạt được mục tiêu chính trị cuối cùng. Ngược lại, ông Trump đã nhiều lần tận dụng các động thái của phe đối lập để củng cố lập luận rằng mình là mục tiêu của âm mưu trả đũa đảng phái.
Hơn nữa, không phải tất cả nghị sĩ Dân chủ đều có cùng quan điểm về mức độ quyết liệt cần thiết đối với ông Trump. Một bộ phận muốn tiến hành điều tra toàn diện, thậm chí không loại trừ khả năng luận tội tổng thống lần thứ 3. Nhưng những nghị sĩ ôn hòa lo ngại chiến lược này có thể khiến đảng Dân chủ đánh mất hình ảnh một lực lượng chính trị có khả năng điều hành đất nước.
Theo tạp chí Politico, một bộ phận lãnh đạo và trợ lý của đảng Dân chủ muốn ưu tiên điều tra các doanh nghiệp, tổ chức tài chính và cá nhân có quan hệ với ông Trump, thay vì lập tức tiến hành luận tội. Họ tin cách tiếp cận này có thể giúp thu thập chứng cứ thực chất, đồng thời tránh để tổng thống biến mình thành nạn nhân của một cuộc đối đầu chính trị.
Nếu các cuộc điều tra mới bị triển khai quá rộng hoặc thiếu chứng cứ thuyết phục, đảng Dân chủ có nguy cơ lặp lại tình thế từng gặp phải trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump là tạo ra kỳ vọng rất lớn trong nội bộ, nhưng không thể chuyển hóa thành kết quả tương xứng.
Điều tra có thể lấn át chương trình nghị sự kinh tế
Một thách thức lớn hơn đối với đảng Dân chủ là nguy cơ đánh mất sự ủng hộ của cử tri nếu các cuộc điều tra chiếm quá nhiều thời gian và nguồn lực của quốc hội.
Trong chiến dịch tranh cử giữa nhiệm kỳ, những vấn đề như giá cả sinh hoạt, kinh tế và khả năng kiểm soát quyền lực tổng thống đã đóng vai trò quan trọng trong việc giúp đảng Dân chủ giành chiến thắng. Kết quả các cuộc khảo sát do Ipsos và NORC tiến hành mới đây cũng cho thấy cử tri Mỹ kỳ vọng các nghị sĩ mới đắc cử nhanh chóng đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện đời sống, thay vì dành phần lớn nhiệm kỳ để đối đầu với Nhà Trắng.
Đây cũng là điều khiến một số nghị sĩ Dân chủ lo ngại. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders khuyến nghị đảng Dân chủ không nên dành toàn bộ thời gian để điều tra ông Trump, mà phải chứng minh họ có thể tạo ra những thay đổi thiết thực đối với các gia đình lao động.
Nếu người dân tiếp tục phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao, trong khi các phiên điều trần liên tiếp diễn ra tại quốc hội mà không tạo ra kết quả cụ thể, phe Dân chủ có thể bị chỉ trích quan tâm đến việc hạ bệ đối thủ hơn là giải quyết những vấn đề cấp thiết của đất nước.
Nhà Trắng có nhiều cách đối phó
Một rủi ro khác nằm ở khả năng chính quyền Trump chống lại các cuộc điều tra bằng những biện pháp pháp lý và hành chính, khiến nỗ lực giám sát của đảng Dân chủ kéo dài nhưng không đạt kết quả như mong đợi.
Theo báo Washington Post, các cuộc điều tra của Quốc hội Mỹ thường bắt đầu bằng yêu cầu cung cấp tài liệu, thư chất vấn và triệu tập nhân chứng. Song, chính quyền có thể viện dẫn đặc quyền hành pháp để từ chối cung cấp một số thông tin, trì hoãn trả lời hoặc đưa tranh chấp ra tòa án. Những thủ tục này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí khiến một số cuộc điều tra không thể hoàn tất trước khi nhiệm kỳ quốc hội kết thúc.
Đáng chú ý, chính quyền Trump đã chuẩn bị cho cuộc đối đầu này. Cố vấn Nhà Trắng Will Scharf ngày 9/11 đã gửi thư cảnh báo nghị sĩ Robert Garcia, người dự kiến trở thành Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện khóa mới rằng những đe dọa nhằm vào quan chức hành pháp hoặc các thủ tục liên quan có thể vượt qua ranh giới pháp luật. Trước đó, ông Garcia đã đăng thông điệp khuyên các quan chức chính quyền Trump tìm luật sư để đối phó với những cuộc điều tra sắp tới.
Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche cũng cảnh báo khả năng mở các cuộc điều tra hình sự nếu xuất hiện hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình giám sát của quốc hội.
Diễn biến ám chỉ cuộc đối đầu có thể không chỉ dừng lại ở việc quốc hội điều tra Nhà Trắng, mà còn chuyển thành tranh chấp pháp lý giữa hai nhánh quyền lực. Nếu các nghị sĩ Dân chủ bị cuốn vào những vụ kiện kéo dài, họ sẽ phải tiêu tốn nguồn lực đáng kể mà chưa chắc thu được những tài liệu hoặc lời khai cần thiết.
Phép thử chiến lược
Dù vậy, không thể phủ nhận việc điều tra chính quyền Trump là một trong những công cụ quan trọng nhất để Quốc hội Mỹ khóa mới thực hiện chức năng giám sát và kiểm soát quyền lực hành pháp.
Theo một cuộc thăm dò dư luận trước cuộc bầu cử giữa kỳ, khoảng 7/10 cử tri được hỏi cho rằng quốc hội chưa làm đủ để tạo ra cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực đối với tổng thống. Điều đó đồng nghĩa đảng Dân chủ hiện cũng phải đối mặt với sức ép chứng minh việc họ thắng cử sẽ tạo ra sự giám sát thực chất.
Các nhà phân tích đề xuất một hướng đi là kết hợp điều tra với những đề xuất cải cách như siết chặt quy định đạo đức công vụ, hạn chế giao dịch chứng khoán của quan chức và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của chính phủ. Cách tiếp cận này có thể giúp đảng Dân chủ biến các cáo buộc về xung đột lợi ích thành những thay đổi chính sách cụ thể, thay vì chỉ tập trung vào cá nhân ông Trump.
Rốt cuộc, thách thức lớn nhất của đảng Dân chủ không phải là họ có thể mở bao nhiêu cuộc điều tra hay triệu tập bao nhiêu quan chức của chính quyền Trump, mà là có thể chứng minh được những cuộc điều tra đó phục vụ lợi ích công chúng hay không. Điều này sẽ quyết định chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ của họ sẽ trở thành bàn đạp chính trị hay một canh bạc khiến chính họ phải trả giá.
Luật sư hàng đầu của Nhà Trắng đã cảnh báo các nghị sĩ đảng Dân chủ tại Hạ viện Mỹ rằng kế hoạch điều tra chính quyền của Tổng thống Donald Trump “có thể vượt quá giới hạn, trở thành hành vi phạm tội rõ ràng”.
Cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 đã mang đến “làn sóng xanh” mạnh mẽ cho đảng Dân chủ cùng một thế hệ ứng viên trẻ hơn vào chính trường Mỹ, đánh bại cả những đối thủ mới lẫn các nghị sĩ kỳ cựu đương nhiệm.
Việc Hạ viện Mỹ bỏ phiếu ngăn chặn nỗ lực thúc đẩy việc luận tội Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth không đồng nghĩa ông đã hoàn toàn thoát khỏi sức ép, nhất là khi đảng Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ từ đầu năm sau.
.svg){kind=icon}
