Khi nghe đến “giá điện âm”, nhiều người liên tưởng đến một câu chuyện viễn tưởng. Nhưng ở Đan Mạch, một trong những quốc gia đi đầu thế giới về năng lượng sạch, điều này đang trở thành hiện thực. 

Nhiều khi người sản xuất điện phải trả tiền để bán điện cho lưới, khiến điện mặt trời không còn là “mỏ vàng” như nhiều người tưởng.

Nghịch lý ‘quá nhiều năng lượng sạch’

Khái niệm giá điện âm nghe có vẻ phi lý. Nhưng trong thị trường điện cạnh tranh như ở Đan Mạch, điều đó hoàn toàn có thể xảy ra khi lượng điện sản xuất quá cao so với nhu cầu sử dụng hoặc xuất khẩu, đặc biệt trong những giờ gió mạnh hoặc nắng gắt. 

Trên thị trường điện năng, giá điện âm không có nghĩa là điện “miễn phí”. Khi đó, nhà sản xuất phải trả tiền để đẩy lượng điện dư thừa lên lưới, giống như việc trả tiền để bán hàng tồn kho.

Hình 1 (8).png
Ở Đan Mạch, việc giá điện âm khiến việc bán điện trở thành gánh nặng thay vì lợi nhuận. Ảnh: Albany Solar

Trong năm 2025, thị trường điện Đan Mạch đã ghi nhận hơn 342 giờ giá điện âm trên toàn thị trường, với mức thấp nhất -30,9 euro (khoảng -940.000 đồng) mỗi MWh trong những giờ lượng điện tái tạo dư thừa lớn, theo dữ liệu thống kê giá điện của hệ thống lưới Đan Mạch.

Các báo cáo khác còn cho thấy, một số khu vực tại Đan Mạch có thể lên tới hơn 650 giờ trong cùng năm - con số kỷ lục so với trước đây, theo phân tích từ nhà cung cấp năng lượng Energi Fyn.

Tình trạng này xảy ra không chỉ vài lần, mà ngày càng thường xuyên ở quốc gia có thời điểm sản xuất tới gần 90% điện từ nguồn tái tạo như gió và mặt trời.

Đan Mạch là một trong những quốc gia dồn mạnh vào năng lượng tái tạo. Gió biển và điện mặt trời được khuyến khích phát triển rộng rãi. Đan Mạch hiện lắp đặt hơn 4.800 MW công suất điện mặt trời và tỷ lệ điện mặt trời trong tổng sản lượng điện đã tăng mạnh lên khoảng 11% vào năm 2024, thuộc nhóm cao tại khu vực Bắc Âu.

Tuy nhiên, Bắc Âu có ít ngày nắng hơn so với các vùng nhiệt đới, nên điện mặt trời không đều và thường chỉ đạt công suất cao nhất vào giữa trưa.

Khi cả hệ thống gió và mặt trời hoạt động, lượng điện dồi dào đôi khi vượt xa nhu cầu thực tế. Thị trường bán buôn điện ở Đan Mạch là spot market, tức thị trường giao ngay với giá biến động theo thời điểm, vì vậy khi sản lượng dư thừa, giá điện có thể rơi xuống dưới 0.

Nói cách khác, càng nhiều điện sạch được đưa lên lưới, cơ hội xảy ra “giá âm” càng lớn, thay vì là tin vui cho người tiêu dùng thì điều này lại làm khó các nhà sản xuất.

Khi ‘càng xanh’ lại trở thành ‘gánh nặng’

Đan Mạch không chỉ nổi tiếng vì số lượng tua-bin gió trên khắp đất nước, mà còn bởi cam kết cung cấp 100% điện từ năng lượng tái tạo vào năm 2030, trong đó điện gió và mặt trời là trọng tâm.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển năng lượng sạch quá nhanh lại tạo ra nghịch lý: cung vượt cầu, giá điện tụt sâu thậm chí âm, làm lợi nhuận của nhà sản xuất “bốc hơi”.

Hình 2 (8).png
Giá điện âm khiến lợi nhuận sản xuất bốc hơi, ảnh hưởng đến người dân sở hữu pin mặt trời cá nhân tại Đan Mạch. Ảnh: GreenGo Energy Group

Đây là vấn đề không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn kinh tế và xã hội, bởi khi lợi nhuận giảm, nhà đầu tư sẽ dè dặt hơn với các dự án mới. Một số chuyên gia cho rằng hiện nay việc dự báo biến động giá đã không bắt kịp với tốc độ tăng trưởng nguồn cung, khiến rủi ro đầu tư tăng cao.

Trên thực tế, nhiều dự án điện mặt trời ở Đan Mạch đã gặp khó khi thị trường xuất hiện ngày càng nhiều phiên giá âm. 

Mặc dù Đan Mạch sản xuất phần lớn điện từ năng lượng tái tạo, người dân vẫn phải trả một trong những mức giá điện sinh hoạt cao nhất Liên minh châu Âu do thuế năng lượng cao để chi trả cho các dự án xanh và cơ chế giá bán lẻ tính cả chi phí lưới điện, bảo trì, cùng các khoản phí khác.

Một số chuyên gia nói rằng điện mặt trời “thành công đến mức tự làm khó chính mình”: khi quá nhiều nguồn sản xuất cùng lúc, giá điện sụt giảm khiến lợi nhuận gần như không còn đủ bù chi phí đầu tư.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các nhà đầu tư lớn, mà cả người dân sở hữu pin mặt trời cá nhân cũng gặp thách thức khi muốn bán điện dư cho lưới bởi giá quá thấp hoặc âm khiến việc đó không còn hấp dẫn.

Không chỉ là vấn đề kinh tế, cuộc tranh luận về điện mặt trời ở Đan Mạch đã biến thành một hiện tượng xã hội rộng lớn.

Các vùng nông thôn, nơi nhiều trang trại điện mặt trời lớn mọc lên, đã bùng phát làn sóng phản đối dữ dội. Người dân cho rằng những trang trại pin khổng lồ che khuất cánh đồng xanh, phá vỡ cảnh quan và ảnh hưởng tới giá trị bất động sản.