Giữ bác sĩ giỏi gắn bó vùng khó khăn: Chỉ tình yêu nghề là chưa đủ?

LỜI TÒA SOẠN

Ở vùng sâu, vùng xa, vùng đông đồng bào dân tộc thiểu số, nơi điều kiện đi lại còn khó khăn và nguồn nhân lực y tế thiếu thốn, mỗi bước tiến của ngành y đều mang ý nghĩa thiết thực với cả thầy thuốc và người dân.

Từ đào tạo, hỗ trợ chuyên môn cho bác sĩ địa phương đến chuyển giao kỹ thuật, khám chữa bệnh từ xa và đưa dịch vụ y tế đến gần cộng đồng, nhiều giải pháp đang được triển khai nhằm thu hẹp khoảng cách chăm sóc sức khỏe giữa các vùng miền.

Tuyến bài “Đưa y tế chất lượng cao đến gần dân vùng khó” của VietNamNet ghi nhận những nỗ lực ấy, cùng các vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ để người dân vùng khó được chăm sóc sức khỏe tốt hơn.

Bài 1: Người mẹ 4 lần mất con và phép màu ở vùng biên Mường Lát

Bài 2: Tình huống y khoa sinh tử và những cuộc hội chẩn từ 'trung ương đến vùng sâu'

Tốt nghiệp Đại học Y Thái Bình năm 2018, bác sĩ Nguyễn Tiến Trung (sinh năm 1993) trở về Mường Lát (Thanh Hóa), nơi anh từng học phổ thông, công tác. Sau thời gian học định hướng Ngoại khoa, năm 2021, anh tham gia Dự án 585, theo học chuyên ngành sản khoa và nhận bằng BSCKI. Anh cũng là bác sĩ trẻ nhất thời điểm đó có học vị này tại bệnh viện.

Người tham gia Dự án 585 phải cam kết làm việc tại bệnh viện cử đi học ít nhất 5 năm. Nhưng với bác sĩ Trung, điều giữ chân anh không chỉ là cam kết.

Anh hiểu công tác ở vùng biên còn nhiều thiếu thốn đồng nghĩa với việc phải chấp nhận điều kiện không bằng các bệnh viện lớn. Một số đồng nghiệp từng mời anh ra Hà Nội làm việc tại các phòng khám, bệnh viện sản khoa. Dù vậy, anh vẫn muốn ở lại Thanh Hóa, đóng góp cho nơi mình gắn bó.

“Niềm vui lớn nhất sau khóa học là giúp được bà con tại quê hương”, anh nói.

Với người dân tộc thiểu số ở Mường Lát, đi đến bệnh viện trung tâm đã khó khăn; lên tuyến tỉnh, tuyến Trung ương càng tốn kém, vất vả. Có người vì ngại đường xa, chi phí mà không muốn tiếp tục điều trị. Bởi vậy, khi người bệnh được chăm sóc ngay tại địa phương, bác sĩ Trung cảm thấy công việc của mình có ý nghĩa.

Anh nhớ trường hợp chị Sùng Thị Cở, người phụ nữ đã trải qua 6 lần mang thai và 2 lần sinh con thành công. Sau khi được tư vấn kế hoạch hóa gia đình, chị chưa thực sự nghe theo lời khuyên của bác sĩ do tập quán của người Mông. Trong lần trở lại bệnh viện gần đây, chị đưa con gái đến khám sức khỏe. Đó cũng là em bé do bác sĩ Trung đỡ đẻ.

Chị Cở nói sẽ không sinh thêm, muốn tập trung làm ăn và nuôi các con khỏe mạnh. Với bác sĩ Trung, sự thay đổi ấy cho thấy người bệnh đã tin tưởng nhân viên y tế.

Nhưng niềm vui và tình yêu nghề thôi chưa đủ để giữ chân bác sĩ có trình độ ở vùng khó. Khoa Sản nơi bác sĩ Trung làm việc tiếp nhận khoảng 15-20 người bệnh mỗi ngày, thực hiện khoảng 40 ca sinh và phẫu thuật mỗi tháng.

Nhu cầu khám, chữa bệnh lớn nhưng trang thiết bị, vật tư chưa đáp ứng đủ. Bác sĩ Trung mong có thêm công cụ để triển khai những kỹ thuật đã học như giảm đau sau sinh, sau phẫu thuật, đặt bóng cook và phẫu thuật nội soi bóc u xơ tử cung. Người bệnh nhờ đó có thêm cơ hội điều trị tại địa phương, giảm gánh nặng đi lại và chi phí.

Chính sách hướng đến nhân viên y tế vùng khó

Tình trạng thiếu nhân lực y tế chất lượng cao là bài toán lớn tại các tỉnh miền núi. Tại Lai Châu, giai đoạn 2017-2025, Dự án 585 đã hỗ trợ đào tạo 53 BSCKI thuộc nhiều chuyên ngành như: Nội, Ngoại, Sản, Nhi, Gây mê hồi sức và Cấp cứu. Sau đào tạo, các bác sĩ trở về địa phương, triển khai kỹ thuật phục vụ chẩn đoán, điều trị, cấp cứu, góp phần giảm chuyển tuyến.

Tuy nhiên, theo BSCKII Nguyễn Thị Hương, Phó Giám đốc Sở Y tế Lai Châu, bình quân mỗi trạm y tế cấp xã tại tỉnh chỉ có 2,8 bác sĩ. Địa phương còn thiếu khoảng 83 bác sĩ so với mục tiêu 4-5 bác sĩ mỗi trạm y tế vào năm 2027 theo Nghị quyết 72. Khối lượng công việc tuyến xã cũng tăng khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Lai Châu đề nghị tiếp tục hỗ trợ đào tạo bác sĩ chuyên khoa I theo nhu cầu thực tế, đồng thời mở rộng đối tượng đào tạo sang điều dưỡng, kỹ thuật y, dược và các nhóm nhân lực khác.

Ở cấp Chính phủ, hai chính sách mới được ban hành trong năm 2026 tập trung vào thu nhập và các chế độ đặc thù của ngành y tế.

Nghị định 350/2026/NĐ-CP quy định phụ cấp ưu đãi nghề, trong đó mức 80% áp dụng với viên chức làm chuyên môn y tế tại trạm y tế cấp xã, cơ sở y tế dự phòng ở địa bàn biên giới, hải đảo và các xã khu vực II, khu vực III vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi theo quy định. Mức này cũng áp dụng với một số vị trí thường xuyên, trực tiếp làm công việc đặc thù như hồi sức cấp cứu, chống độc, pháp y và giải phẫu bệnh.

Trong khi đó, Nghị định 192/2026/NĐ-CP quy định một số chế độ phụ cấp đặc thù trong lĩnh vực y tế, đồng thời tăng hỗ trợ hằng tháng cho nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản. Mức hỗ trợ tương ứng là 0,5 lần và 0,7 lần mức lương cơ sở, thay cho mức 0,3 lần và 0,5 lần trước đây.

Đây là lực lượng gần dân, đặc biệt quan trọng tại các thôn, bản vùng sâu, vùng xa. Họ tham gia tuyên truyền, vận động người dân chăm sóc sức khỏe, theo dõi tình hình cộng đồng và kết nối người dân với cơ sở y tế. Cải thiện hỗ trợ cho lực lượng này góp phần duy trì mạng lưới chăm sóc sức khỏe tại địa bàn dân cư.

Bên cạnh chính sách Trung ương, một số địa phương có chính sách thu hút nhân lực phù hợp với điều kiện riêng. Sơn La đặt mục tiêu thu hút tối đa 225 bác sĩ, dược sĩ giai đoạn 2026-2030, với mức hỗ trợ một lần tùy trình độ, chuyên môn và kết quả đào tạo. Tại Quảng Trị, chính sách nhân lực y tế giai đoạn 2026-2030 dành mức hỗ trợ cao hơn cho một số bác sĩ được tuyển dụng về trạm y tế tại địa bàn vùng III, vùng II có đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và các xã biên giới.

Những chính sách này nhằm bù đắp bất lợi về điều kiện làm việc, thu nhập để thu hút nhân lực. Tuy nhiên, mức hỗ trợ và đối tượng hưởng khác nhau theo từng địa phương; khoản hỗ trợ ban đầu cũng chỉ là một phần trong bài toán giữ chân nhân viên y tế.

Để bác sĩ có thể làm nghề và gắn bó lâu dài

Với bác sĩ Trung, sau hai năm được đào tạo theo Dự án 585, điều anh mong muốn là có đủ trang thiết bị để áp dụng kỹ thuật đã học, giúp người dân được điều trị tốt hơn ngay tại Mường Lát. Nếu thiếu phương tiện và điều kiện thực hành, kiến thức được trang bị sẽ khó phát huy đầy đủ.

Đây cũng là vấn đề ngành y tế Lai Châu đặt ra. Bên cạnh đào tạo, địa phương kiến nghị mở rộng hỗ trợ cho nhiều nhóm nhân lực, tăng cường điều kiện làm việc và khả năng tiếp cận chuyên môn cho tuyến dưới.

"Giữ chân bác sĩ cần đồng thời giải quyết vấn đề thu nhập, điều kiện hành nghề và cơ hội phát triển", bà Lê Lan Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Y tế), chia sẻ khi nói về giải pháp thu hút và giữ chân bác sĩ tại tuyến cơ sở, vùng khó khăn.

Bà Hương cho biết các chế độ phụ cấp nhằm cải thiện thu nhập, ghi nhận tính chất đặc thù và rủi ro của công việc y tế. Với địa bàn khó khăn, Bộ Y tế sẽ tiếp tục hướng dẫn, theo dõi việc thực hiện, đánh giá tác động theo địa phương và nhóm nhân lực; đồng thời phối hợp với địa phương về cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo và hỗ trợ chuyên môn.

Những hỗ trợ ấy cần đi cùng nhau. Thu nhập tốt hơn giúp nhân viên y tế bớt áp lực đời sống; đào tạo, chuyển giao kỹ thuật giúp nâng cao năng lực; trang thiết bị và kết nối chuyên gia giúp kiến thức được vận dụng trong thực tế. Với lực lượng y tế thôn, bản, khoản hỗ trợ ổn định cũng là cách ghi nhận công việc bền bỉ ở tuyến gần dân nhất.

Giữ bác sĩ ở lại vùng khó vì thế không chỉ là yêu cầu về thời gian công tác hay một khoản hỗ trợ. Đó còn là khả năng để người thầy thuốc thấy công việc có ích, chuyên môn được phát huy và người dân thực sự được hưởng lợi từ sự hiện diện của họ.