Tại tọa đàm “Đầu tư và thuê dịch vụ AI: Ngân sách, nghiệm thu, chi phí, vận hành”, chiều 18/11, do ông Phùng Việt Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ VINASA, Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam chủ trì, đại diện cơ quan phụ trách chuyển đổi số của hai đô thị lớn nhất cả nước đã chia sẻ kinh nghiệm biến trí tuệ nhân tạo (AI) thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho bộ máy hành chính, phục vụ người dân.

Từng đối mặt với không ít "nỗi đau" như dữ liệu phân tán trên máy tính cá nhân, hạ tầng manh mún, tâm lý ngại thay đổi của cán bộ hay vướng mắc định mức khi kiểm toán, Hà Nội và TPHCM rút ra bài học cốt lõi: phải làm sạch dữ liệu trước khi làm AI và giải quyết điểm nghẽn cụ thể từ dưới lên.

Hà Nội: Chuẩn hóa dữ liệu, giải quyết điểm nghẽn từ dưới lên

Ông Trịnh Tất Thắng, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội), cho biết trước đây dữ liệu của thành phố nằm rải rác ở các phần mềm độc lập hoặc file Excel thủ công, dễ thất thoát khi cán bộ chuyển công tác.

Rút kinh nghiệm từ bài học xây dựng bản sao số tại Đài Loan (Trung Quốc) và những vướng mắc khi từng đầu tư máy chủ riêng lẻ hay thuê nền tảng quá rộng nhưng thiếu dữ liệu, Hà Nội đã tái cấu trúc theo hướng tập trung.

Theo đó, thành phố xây dựng một kho dữ liệu và hạ tầng tính toán dùng chung, cấp phân vùng riêng cho từng sở, ngành, địa phương để khai thác thay vì đầu tư máy chủ phân tán gây tốn kém. Quy trình làm dữ liệu được chia làm ba bước: rà soát toàn bộ danh mục (khoanh vùng 93 cơ sở dữ liệu trọng tâm); phân loại dữ liệu số hóa sẵn để kéo về trước, huy động các đơn vị chung tay làm sạch dữ liệu giấy; cuối cùng là chuẩn hóa trường thông tin, ngữ nghĩa và ban hành quy chế quy trách nhiệm đảm bảo dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" đến từng chuyên viên.

so khcn ha noi ai360
Các diễn giả tại tọa đàm chiều 18/11. Từ trái qua: ông Phùng Việt Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam; ông Trịnh Tất Thắng, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo thành phố Hà Nội; bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hồ Chí Minh; ông Phạm Quang Nhật Minh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển AI tập đoàn FPT; ông Trần Văn Trí, Giám đốc Công ty Cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam. Ảnh: BTC

Một điểm được lãnh đạo chuyển đổi số Hà Nội lưu ý, đó là: "Sau khi lấy xong dữ liệu, việc tiếp theo là phải có bài toán cho dữ liệu luôn". Hiện tại, Thủ đô gắn dữ liệu với các bài toán AI nghiệp vụ theo hướng từ dưới lên (bottom-up) và ưu tiên thuê dịch vụ có sẵn trên thị trường theo từng năm để đảm bảo linh hoạt. Cách làm này đã mang lại những kết quả đo đếm được.

Cụ thể, tại Sở Tài chính, thành phố sử dụng dữ liệu cấp phép cũ, hồ sơ lỗi và quy định pháp luật để huấn luyện một AI chuyên thẩm định hồ sơ đăng ký kinh doanh. Với chi phí khoảng 1,5 tỷ đồng, công cụ này giúp giảm 60-70% khối lượng công việc cho cán bộ. 

Ông Thắng cho biết, từ chỗ tồn đọng 30.000 hồ sơ chậm muộn hồi đầu năm, đến nay gần như toàn bộ hồ sơ mới đều được xử lý đúng hạn. Dữ liệu này cũng được liên thông sang Sở Công Thương để tra cứu trực tiếp khi cấp phép kinh doanh rượu, khí hóa lỏng, giúp doanh nghiệp không phải nộp lại giấy tờ.

Một trường hợp khác, toàn bộ dữ liệu cấp phép trạm thu phát sóng (BTS) của ngành Khoa học và Công nghệ được số hóa, đưa lên bản đồ số để AI tự động tính toán bước sóng, kiểm tra độ trùng lặp khi có hồ sơ xin cấp phép mới, thay thế cho việc cán bộ phải đi khảo sát thực địa thủ công như trước.

"Khi đơn vị có 'nỗi đau' thực sự và có sẵn dữ liệu tốt, đưa AI vào giải quyết từng việc nhỏ sẽ chứng minh được hiệu quả rõ ràng nhất", ông Thắng đúc kết.

TPHCM: Kiến trúc dùng chung 4 lớp, ‘đóng khung’ tri thức nội bộ

Tại TPHCM, bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số thành phố, chia sẻ hành trình vượt qua những rào cản ban đầu như sự bất đồng trong nội bộ khi mỗi người dùng một công cụ AI khác nhau, quy trình nghiệm thu kéo dài hay tâm lý e ngại của người dùng cuối.

Để giải quyết bài toán quy mô lớn, TPHCM thiết kế kiến trúc hệ thống dùng chung gồm 4 lớp. Thành phố tập trung đầu tư và quản lý chặt chẽ 3 lớp nền tảng bên dưới gồm: hạ tầng tính toán (GPU), kho dữ liệu - tri thức dùng chung và các dịch vụ AI lõi. Lớp trên cùng là các ứng dụng nghiệp vụ được mở linh hoạt để từng sở, ngành, phường, xã tự sáng tạo theo đặc thù công việc.

w trung tam hanh chinh cong tphcm 18 960.jpg
Robot được bố trí để hỗ trợ hướng dẫn, cung cấp thông tin và chỉ dẫn người dân đến các quầy chức năng tại Trung tâm Phục vụ hành chính công TPHCM. Ảnh: Nguyễn Huế

Đặc biệt, để đảm bảo an toàn thông tin và tránh việc cán bộ đưa tài liệu mật lên các công cụ công cộng bên ngoài, thành phố áp dụng nguyên tắc "đóng khung" tri thức. 

"AI của thành phố không học nguồn tri thức bên ngoài mà chỉ học từ nguồn tri thức chính các cơ quan cung cấp thông qua kho dữ liệu dùng chung", bà Trinh nhấn mạnh. 

Thành phố cũng tách bạch rõ giữa việc thuê dịch vụ hạ tầng với quyền sở hữu dữ liệu: mọi dữ liệu phát sinh đều phải đổ về kho chung của thành phố để tránh lệ thuộc vào nhà cung cấp.

Từ chiến lược này, nhiều mô hình ứng dụng thực tế tại TPHCM đã phát huy hiệu quả rõ nét. Tại Sở Y tế, thành phố huấn luyện AI từ các tình huống của phòng Nghiệp vụ Y và Quản lý Dược. Khi người dân nộp hồ sơ trực tuyến, AI lập tức kiểm tra và chỉ ra 5-6 điểm sai sót (nếu có) để gợi ý cán bộ tiếp nhận hay trả hồ sơ. 

Ngay tại Trung tâm Chuyển đổi số, các kỹ sư cũng tự tạo các bot đơn giản để rà soát lỗi thể thức, đối chiếu nghị định, thông tư cho các tờ trình dự án hàng ngày.

"Chúng ta đi vào những bài toán như vậy, huấn luyện tri thức và trả lời rõ ràng nguồn tham khảo. Người quyết định cuối cùng là cán bộ chứ không phải những gợi ý từ AI", bà Trung Trinh chia sẻ.

Thành phố kết nối dữ liệu dân cư xác thực qua VNeID với cơ sở dữ liệu giáo dục trên nền bản đồ số để phân tuyến tuyển sinh đầu cấp theo tiêu chí gần nhà nhất. Tại các địa bàn đặc thù như Côn Đảo và các xã đảo, công nghệ bay chụp kết hợp bản đồ số được dùng để đánh giá tác động kinh tế - xã hội, phục vụ công tác cấp phép. 

Ở cấp cơ sở, nhiều phường lắp đặt camera nhận diện biểu cảm khuôn mặt người dân tại bộ phận một cửa để đo lường mức độ hài lòng theo thời gian thực.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, lãnh đạo Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM khẳng định yếu tố quyết định thành công nằm ở con người. Thành phố chú trọng đào tạo hàng chục nghìn cán bộ cách khai thác hệ thống, đồng thời định hướng tận dụng nguồn mua sắm công để tạo ra một hệ sinh thái mở. 

Qua đó, ngay cả các doanh nghiệp khởi nghiệp quy mô 1-2 người cũng có cơ hội tham gia phát triển các tác nhân AI (AI agent) chuyên biệt trên lớp ứng dụng, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện cho thành phố.