Chị đòi chia nhà đất theo di chúc, em nói đã mua lại
Theo trình bày của bà T. (trú tại TPHCM), bà là chị cả trong gia đình có 8 anh chị em, bố của bà đã qua đời vào năm 1992.
Năm 2007, mẹ ruột của bà T. là cụ N. đã lập di chúc, để lại căn nhà và quyền sử dụng thửa đất 60m2 tại tỉnh Đắk Lắk cho 5 người con, gồm bà T., ba người em trai và em gái E.
Tại thời điểm cụ N. qua đời năm 2010, hai người con trai được chỉ định trong di chúc đã mất trước mẹ. Một người con trai khác qua đời sau cụ N. và không có vợ, con.
Sau khi mẹ mất, bà E. là người quản lý căn nhà và thửa đất. Bà T. nhiều lần yêu cầu chia di sản nhưng không được chấp thuận nên khởi kiện, đề nghị chia tài sản theo di chúc; phần di sản liên quan đến những người đã qua đời được chia theo pháp luật.
Ở chiều ngược lại, bà E. cho rằng vào năm 2019, các anh chị em trong gia đình đã họp và thống nhất bán căn nhà, thửa đất cho bà với giá 6 tỷ đồng. Sau đó, bà đã thanh toán hàng tỷ đồng cho một số người thừa kế và con của những người đã mất. Vì vậy, bà không đồng ý với yêu cầu chia di sản của chị gái.
Vụ việc còn phát sinh tranh chấp về khoản 600 triệu đồng bà E. giao cho con trai bà T. để làm lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Bà E. yêu cầu hoàn trả 500 triệu đồng, trong khi con trai bà T. cho rằng đã sử dụng toàn bộ số tiền để làm thủ tục về giấy chứng nhận.
Xét xử sơ thẩm, TAND tỉnh Đắk Lắk chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà T. Theo bản án, bà T. được hưởng tổng giá trị di sản hơn 2,5 tỷ đồng; bà E. được hưởng gần 2,9 tỷ đồng, trong đó có gần 390 triệu đồng tiền thù lao quản lý di sản. Những người thừa kế khác cũng được phân chia giá trị tương ứng.
Tòa giao quyền sở hữu căn nhà và quyền sử dụng đất cho bà E., đồng thời buộc bà thanh toán cho bà T. hơn 2,25 tỷ đồng và cho người chị gái khác hơn 946 triệu đồng.
Không công nhận việc chuyển nhượng nhà đất giá 6 tỷ đồng
Không đồng ý với phán quyết trên, bà T. kháng cáo. Tại phiên phúc thẩm, theo kết quả định giá, nhà và đất tranh chấp trị giá gần 8,3 tỷ đồng. Hội đồng xét xử xác định di chúc do mẹ bà T. lập năm 2007 có người làm chứng, được công chứng đúng thẩm quyền và có hiệu lực pháp luật.
Tuy nhiên, hai người con trai được chỉ định trong di chúc đã mất trước cụ N. nên phần di chúc liên quan đến hai người không có hiệu lực và phần di sản tương ứng được chia theo pháp luật.
Một người con trai khác qua đời sau cụ N. nên phần di sản người này được hưởng từ mẹ đã trở thành di sản của ông. Do ông không có vợ, con và không để lại di chúc, phần di sản này được chia theo pháp luật cho những người thừa kế theo quy định.
Hội đồng xét xử cũng không chấp nhận lập luận của bà E. rằng gia đình đã hoàn tất việc bán nhà, đất cho bà với giá 6 tỷ đồng. Theo tòa, văn bản họp gia đình năm 2019 không có đầy đủ những người có quyền hưởng di sản và không được công chứng theo quy định nên không đủ căn cứ xác định việc chuyển nhượng đã hoàn tất.
Tòa cho rằng việc bà E. không kháng cáo bản án sơ thẩm cũng là một trong những căn cứ để không chấp nhận lập luận về việc đã hoàn tất chuyển nhượng nhà, đất.
Đối với kháng cáo của bà T., TAND cấp cao tại Đà Nẵng cho rằng bà E. thực tế có công sức quản lý, bảo quản và duy trì di sản trong thời gian dài, nên việc trích một phần suất thừa kế để trả thù lao là có căn cứ.
Khoản tiền 252 triệu đồng bà T. phải hoàn trả cho bà E. cũng được xác định có liên quan đến số tiền bà đã nhận trong quá trình chia di sản. Vì vậy, tòa không chấp nhận kháng cáo của bà T.
Với con trai của bà T., cấp phúc thẩm xác định ông này thực tế nhận 550 triệu đồng từ bà E. để làm thủ tục cấp lại giấy chứng nhận, thay vì 600 triệu đồng như án sơ thẩm xác định.
Do ông này không chứng minh được các khoản chi, tòa chấp nhận 100 triệu đồng chi phí và buộc ông hoàn trả 450 triệu đồng. Tòa phúc thẩm cho rằng những thiếu sót tố tụng của cấp sơ thẩm khi thụ lý yêu cầu của bà E. chưa đến mức nghiêm trọng để phải hủy bản án, nên giữ nguyên hướng giải quyết của cấp sơ thẩm đối với nội dung này.
(Tham khảo Bản án số 267/2022/DS-PT ngày 29/12/2022 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng)
.svg){kind=icon}
