Quần thể di tích Chiến trường Ðiện Biên bao gồm các di tích nổi bật như: Đồi A1, đồi Ðộc Lập, cứ điểm Hồng Cúm, Him Lam, cầu Mường Thanh, hầm chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ (hay hầm Đờ Cát), Tượng đài chiến thắng, Tượng đài kéo pháo, Sở chỉ huy chiến dịch Ðiện Biên Phủ...
Buổi trưa đầu tháng 5, nắng trải dài trên sườn đồi A1 đỏ rực hoa phượng. Những đoạn giao thông hào được phục dựng uốn lượn theo triền đất. Ít ai hình dung, chính nơi này, hơn 70 năm trước, là một trong những chiến trường ác liệt nhất của chiến dịch Điện Biên Phủ.
Theo tư liệu từ Trung tâm Quản lý Di tích tỉnh Điện Biên, đồi A1 (phía Pháp gọi là Eliane 2) giữ vị trí đặc biệt quan trọng, án ngữ phía Đông, bảo vệ trực tiếp trung tâm chỉ huy của Pháp tại hầm De Castries, cách khoảng gần 1km về phía Tây.
Đồi A1 được ví như cái cuống họng, chìa khóa sống của toàn bộ tập đoàn cứ điểm. Nếu mất A1, trung tâm sẽ bị uy hiếp trực tiếp. Không phải ngẫu nhiên A1 trở thành điểm quyết chiến.
Quân đội Viễn chinh Pháp đã biến quả đồi này thành một hệ thống phòng ngự nhiều tầng lớp. Ba tuyến phòng thủ được thiết lập từ chân đồi lên đỉnh, kết hợp với hệ thống giao thông hào dày đặc, cho phép cơ động và phản kích liên tục.
Vòng ngoài là lớp hàng rào dây thép gai dày từ 50 đến 75m, cài xen kẽ các loại mìn, được ví như “lưới lửa tự động”. Bên trong, các lô cốt, hỏa điểm cối, trọng liên bố trí dày đặc. Đỉnh đồi là khu cố thủ và hầm chỉ huy kiên cố.
Không chỉ phòng thủ tại chỗ, A1 còn được chi viện hỏa lực từ nhiều hướng: A3, Mường Thanh, Hồng Cúm và cả không quân. Những đơn vị tinh nhuệ nhất của Pháp như: lính dù, lê dương, lính Maroc được luân phiên giữ điểm.
Pháp coi đây là cứ điểm phải giữ bằng mọi giá, thậm chí đặt tên là Eliane 2 theo tên một thiếu nữ Pháp để động viên binh lính bảo vệ.
Thế trận bất lợi và cuộc giằng co từng mét đất
Phía Việt Nam, lực lượng chủ công là Trung đoàn 174 (Đại đoàn 316) phối hợp với các đơn vị khác, trong đó có Trung đoàn 102 (Đại đoàn 308).
Thế trận không cân xứng. Quân ta phải tấn công từ phía Đông, địa hình thấp hơn, liên tục chịu hỏa lực bắn thẳng từ trên cao. Ba phía bị kìm kẹp bởi A1, A3 và các lô cốt như Cây Đa Cụt.
Trong 39 ngày đêm, A1 trở thành nơi giằng co khốc liệt nhất chiến dịch.
Các đợt tấn công từ 30/3 đến 3/4/1954 không mang lại bước đột phá. Ban đêm, quân ta chiếm được trận địa; ban ngày, Pháp phản kích giành lại. Thương vong rất lớn.
Riêng Trung đoàn 102, trong hơn 1000 cán bộ chiến sĩ, có tới 840 người thương vong sau những đợt tấn công đầu tiên.
Đồi F, nơi xuất phát tiến công vì thế được gọi là “Đồi Tử Địa”.
Bước ngoặt chỉ xuất hiện khi quân ta trong quá trình trinh sát đã phát hiện hệ thống hầm cố thủ trong lòng đồi của Pháp.
Một phương án táo bạo được đưa ra: đào hầm ngầm xuyên lòng đất, đưa thuốc nổ đánh sập cứ điểm.
Từ ngày 20/4 đến 4/5/1954, đội công binh gồm 25 người âm thầm đào đường hầm dài 47m. Đất đồi rắn như đá non, thiếu dưỡng khí, ánh sáng gần như không có.
“Đêm đầu chỉ đào được 90cm, đêm sau 80cm. Càng vào sâu càng thiếu oxy, các chiến sĩ phải dùng quạt nan để đưa không khí vào”, tư liệu từ Trung tâm Quản lý Di tích tỉnh Điện Biên ghi lại.
Đất đá không thể đổ ra ngoài vì sợ lộ, nên được đựng trong túi vải dù. Chiến sĩ bò trườn đưa về phía sau để đắp công sự.
Khó khăn chưa dừng lại ở đó. Toàn trung đoàn lúc ấy chỉ còn 200kg thuốc nổ, khối lượng quá ít để phá hầm. Các chiến sĩ phải tháo gỡ bom chưa nổ của Pháp, bổ sung thêm hơn 600kg. Cộng dồn các nguồn lại ta có khối thuốc nổ 960kg.
Ta đưa ra 3 phương án kích nổ: phương án 1 là điểm hỏa điện, nếu không thực hiện được chuyển sang phương án 2 là giật nụ xòe, phương án 3 là phương án cảm tử quân.
Chiến sĩ Nguyễn Bạch và Nguyễn Điệp đã xung phong làm người cảm tử. Chiều ngày 6/5/1954 các chiến sĩ tự mặc cho mình bộ quần áo mới nhất, nịt gọn gàng chuẩn bị ra trận. Chiến sĩ Trần Quý đã viết thư cho mẹ chia sẻ rằng dù có hy sinh anh vẫn sẽ luôn yêu quê hương, đất nước.
20h30 ngày 6/5/1954, khối bộc phá được kích nổ. Đó là hiệu lệnh cho đợt tổng công kích cuối cùng.
Quân ta lập tức xung phong, đánh thẳng vào khu chỉ huy trên đỉnh đồi. Sau 8 giờ chiến đấu liên tục, đến 4h30 sáng 7/5/1954, cứ điểm A1 hoàn toàn bị tiêu diệt.
Theo số liệu từ Trung tâm Quản lý Di tích tỉnh Điện Biên, ta loại khỏi vòng chiến 4 tiểu đoàn, đánh thiệt hại nặng 3 tiểu đoàn, bắt sống chỉ huy cứ điểm cùng 34 lính dù.
Cùng ngày, 17h, tướng De Castries bị bắt sống tại trung tâm Mường Thanh, chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng.
Hơn 2.500 chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh tại đồi A1. Nhiều người không kịp ghi tên vào sổ, không xác định được danh tính.
Ngay cạnh xác một chiếc xe tăng bị bắn cháy, là mộ chung của 4 chiến sĩ dùng Bazooka tiêu diệt mục tiêu. “Chúng tôi chỉ biết họ thuộc hai trung đoàn, còn tên tuổi thì không còn”, chị Phạm Chị Tình, hướng dẫn viên ở đồi A1 nói.
Trong quá trình trùng tu năm 2004, 33 bộ hài cốt được phát hiện quanh hố bộc phá, vẫn trong tư thế chiến đấu, ôm súng. Họ được đưa về Nghĩa trang Độc Lập nhưng câu chuyện về những người lính vô danh vẫn ở lại với đồi A1.
Hôm nay, đồi A1 đã khác. Hơn 1000m đường hào được phục dựng. Những lô cốt, hàng rào thép gai tái hiện lại cấu trúc phòng ngự năm xưa. Dưới chân đồi F, đền thờ liệt sĩ Điện Biên Phủ được xây dựng, khánh thành ngày 18/5/2022. Màu xanh của cây cỏ phủ lên những hố bom, giao thông hào.
Nhưng mỗi ngày 7/5, nơi đây lại trở về với ký ức. Đồi A1 bây giờ đã khoác áo hòa bình với những bông hoa phượng nở rực rỡ nhưng dưới lớp đất này vẫn còn rất nhiều người nằm lại…
Tỉnh Điện Biên đang nỗ lực hành động, ra sức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm: “Tinh thần Điện Biên Phủ cần tiếp tục được thắp lên trong thời bình như một mệnh lệnh phát triển”.
Điện Biên Phủ là nơi ghi dấu ấn tài năng của một vị tướng huyền thoại trong lịch sử Việt Nam cận - hiện đại. Và Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người đã ghi tên địa danh Điện Biên Phủ trên bản đồ thế giới.
Chiến thắng Điện Biên Phủ là một “thiên sử vàng” và “ghi vào lịch sử dân tộc như một Bạch Đằng, một Chi Lăng, hay một Đống Đa của thế kỷ 20".
.svg){kind=icon}
