Từ hạt đậu tương trên nương đến bài học sinh kế sát thực tế

Giữa lưng chừng núi rừng Yên Minh (Tuyên Quang), một tiết học hướng nghiệp của học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú TH & THCS Yên Minh - Phân hiệu Hữu Vinh không bắt đầu bằng những bài học lý thuyết khô khan, mà bắt đầu từ tiếng cối xay đậu rộn rã và mùi thơm ngậy của những khuôn đậu phụ vừa hoàn thành. 

Những đôi bàn tay nhỏ nhắn của học sinh dân tộc Mông cẩn thận tỉ mỉ thực hiện từng công đoạn rửa đậu, xay đỗ, lọc nước cốt và ép khuôn để tạo thành những thanh đậu phụ trắng ngần.

Mở đường sinh kế 1.jpg
Học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú TH & THCS Yên Minh - Phân hiệu Hữu Vinh hào hứng tham gia tiết học trải nghiệm làm đậu phụ. 

Cô Nguyễn Thị Lan, giáo viên dạy môn Vật lý kiêm phụ trách các hoạt động hướng nghiệp tại phân hiệu Hữu Vinh chia sẻ, không phải ngẫu nhiên mà nhà trường chọn trải nghiệm làm đậu phụ làm một trong những nội dung hướng nghiệp trọng tâm. 

Chương trình hướng nghiệp được thiết kế dựa trên chính đặc thụ nông nghiệp địa phương. Nơi đây, đồng bào Mông trồng rất nhiều đậu tương trên các triền núi đá. Đậu tương không chỉ là cây trồng chủ lực mà còn là nguồn thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày.

Cũng theo cô Nguyễn Thị Lan, bên cạnh nghề làm đậu phụ, nhà trường còn xây dựng một hệ sinh thái hướng nghiệp đa dạng và gần gũi với đời sống vùng cao, kết hợp hài hòa giữa nông nghiệp, dịch vụ và quản lý. 

Trong đó, với mô hình nông nghiệp trường học, học sinh được trực tiếp làm đất, lên luống, phân biệt kỹ thuật trồng nông hay sâu đối với xà lách, rau cải, su su, rau ngót cũng như chăm sóc đàn gà và đàn chim bồ câu. Bên cạnh đó, nhà trường còn tổ chức cho học sinh ra ngoài tham quan, tìm hiểu thực tế tại các xưởng sửa chữa xe máy, cơ sở làm bánh cuốn truyền thống trên địa bàn.

“Đặc biệt, mỗi buổi thực hành hướng nghiệp không dừng lại ở hướng dẫn thao tác với từng nghề, mà được lồng ghép toàn diện các bài học về bảo vệ vệ sinh an toàn thực phẩm, tính toán chi phí nguyên liệu và tư duy kinh doanh nhỏ”, cô Nguyễn Thị Lan chia sẻ.

“Đánh thức” sự tự tin và rèn luyện kỹ năng sống toàn diện

Nhiều học sinh đồng bào dân tộc thiểu số khi mới bước chân vào trường THCS thường mang tâm lý cực kỳ rụt rè, nhút nhát và ngại giao tiếp. Hướng nghiệp trải nghiệm đã trở thành chiếc cầu nối hiệu quả giúp các em tự tn hơn trong cuộc sống.

Một minh chứng điển hình được các thầy cô tại phân hiệu Hữu Vinh nhắc đến là câu chuyện của em Thanh Hà, một học sinh dân tộc Mông. Năm lớp 6 mới vào trường, Thanh Hà rụt rè đến mức khi thầy cô gọi hay hỏi chuyện em chỉ ngồi im lặng không đáp lời.

Tuy nhiên, sau khi được cuốn vào các hoạt động trải nghiệm thực tế và sinh hoạt câu lạc bộ, nữ sinh này đã từng bước thay đổi. Đến năm lớp 8, Thanh Hà đã tự tin đảm nhận vai trò MC dẫn dắt các chương trình truyền thông của dự án.

Không chỉ có Thanh Hà, em Gia Linh, học sinh lớp 7, cũng hào hứng chia sẻ về bài học làm đậu phụ và làm vườn tại trường. Trước đây khi ăn đậu ở nhà, Gia Linh chưa từng nghĩ quy trình làm ra một miếng đậu phụ lại đòi hỏi nhiều công đoạn tỉ mỉ đến thế. Từ những kiến thức trồng rau học được ở trường, Gia Linh đã tự tay cải tạo mảnh vườn nhà mình để trồng rau ngót, xà lách, rau cải và hành.

"Về nhà, em làm được vườn rau, bố mẹ vui và tự hào về em lắm. Em thích đi học nhiều hơn để được học thêm nhiều món ăn và kỹ thuật trồng trọt mới giúp đỡ gia đình", Gia Linh chia sẻ.

W-Hướng nghiệp sớm mở đường sinh kế 2.jpg
Học sinh trường phổ thông dân tộc bán trú TH & THCS Yên Minh - Phân hiệu Hữu Vinh hào hứng tham gia tiết học trải nghiệm làm đậu phụ. 

Nói về lợi ích của hoạt động hướng nghiệp, cô Nguyễn Thị Lan cho hay, khi thầy cô và học sinh cùng nhau làm đậu phụ, cuốc đất trồng rau hay chăm sóc vườn cây, khoảng cách giữa giáo viên và học sinh dường như xóa bỏ. Thầy cô trở nên đời thường, gần gũi, trở thành những người đồng hành đáng tin cậy để học sinh thoải mái sẻ chia không chỉ kiến thức bài học mà cả những tâm tư, khúc mắc trong cuộc sống.

Hiệu quả lan tỏa từ giáo dục hướng nghiệp sớm tại phân hiệu Hữu Vinh của trường phổ thông dân tộc bán trú TH & THCS Yên Minh không dừng lại trong phạm vi lớp học, mà còn tác động mạnh mẽ đến tỷ lệ chuyên cần và mối quan hệ giữa nhà trường với cộng đồng địa phương.

Đặc biệt, một lợi ích lớn của hướng nghiệp sớm tại các trường học vùng dân tộc thiểu số chính là sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức của học sinh về khái niệm "nghề nghiệp". Trước khi tham gia các hoạt động hướng nghiệp trải nghiệm, đại đa số học sinh miền núi có góc nhìn hẹp về tương lai. 

Các em thường mặc định rằng chỉ những công việc như làm cán bộ xã, làm thầy cô giáo hay những nghề nghiệp "cao siêu" mới được coi là nghề. Trong khi đó, những công việc gắn liền với mảnh vườn, chuồng trại hay xưởng sản xuất nhỏ tại địa phương lại không được coi là một con đường lập nghiệp.

“Thông qua các buổi thực hành, học sinh bắt đầu nhận ra một thực tế quan trọng. Nếu làm tốt và có kỹ thuật, những công việc lao động nông nghiệp hay nghề truyền thống ngay tại quê hương hoàn toàn có thể mang lại nguồn thu nhập ổn định.

Hướng nghiệp sớm cũng giúp học sinh xóa bỏ tâm lý tự ti, hiểu được giá trị chân chính của mọi ngành nghề và biết chủ động định hướng tương lai ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường”, cô Nguyễn Thị Lan nhận xét.