Bộ Y tế vừa phản hồi kiến nghị hỗ trợ đóng BHYT cho đồng bào dân tộc có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập thấp nhưng chưa thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo hoặc chưa cư trú tại các địa bàn được hỗ trợ.
Nhiều địa phương giảm mạnh tình trạng tảo hôn
Với hơn 95% dân số là người dân tộc thiểu số, Cao Bằng từng là một trong những địa phương miền núi phải đối mặt với vấn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Tuy nhiên, tình trạng này đã giảm rõ rệt. Nếu năm 2020, tỉnh ghi nhận 7 trường hợp hôn nhân cận huyết thống thì từ năm 2021 tới nay không phát sinh thêm trường hợp nào. Số trường hợp tảo hôn cũng giảm từ 261 cặp năm 2021 xuống còn 36 cặp năm 2025; trong 9 tháng đầu năm 2026 ghi nhận 16 cặp.
Đắk Lắk là nơi sinh sống của 45 dân tộc, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 25,4% dân số toàn tỉnh. Những năm qua, công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại địa phương ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Nếu năm 2015, toàn tỉnh có tới 900 cặp tảo hôn thì đến năm 2025, con số này giảm xuống còn 57 cặp, tương đương giảm 93,7%.
Tại Quảng Ninh, sau 10 năm triển khai Đề án giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, số trường hợp tảo hôn đã giảm hơn 97%. Cụ thể, năm 2015, toàn thành phố ghi nhận 11.331 trường hợp, đến năm 2025 con số này giảm xuống còn 319 trường hợp. Đáng chú ý, địa phương nhiều năm liền không còn tình trạng hôn nhân cận huyết thống.
Không chỉ tại các địa phương, tình trạng tảo hôn trong đồng bào dân tộc thiểu số trên phạm vi cả nước cũng giảm đáng kể.
Theo Báo cáo kết quả Điều tra thu thập thông tin về thực trạng kinh tế - xã hội của 53 dân tộc thiểu số năm 2024, tỷ lệ tảo hôn năm 2023 là 14,8%, giảm 7,1 điểm phần trăm so với năm 2018 (21,9%).
Như vậy, sau 5 năm, tỷ lệ tảo hôn đã giảm mạnh so với trước đây. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn khó khăn về kinh tế, giáo dục và khả năng tiếp cận thông tin, quan điểm truyền thống.
Tuy nhiên, tình trạng tảo hôn vẫn có sự chênh lệch đáng kể giữa các dân tộc. Người Mông có tỷ lệ tảo hôn cao nhất, ở mức 35,9%, tiếp đến là dân tộc Xinh Mun với 29,2%. Trong khi đó, một số dân tộc như Sán Chay, Chu Ru có tỷ lệ dưới 3%.
Xét theo vùng kinh tế - xã hội, Tây Nguyên có tỷ lệ tảo hôn cao nhất, với 18,8%, tiếp đến là Trung du và miền núi phía Bắc với 16,1%. Đây vẫn là những địa bàn cần tập trung nguồn lực và giải pháp phù hợp để tiếp tục giảm thiểu tình trạng này.
Tuyên truyền phù hợp với từng cộng đồng
Một trong những yếu tố góp phần làm giảm tình trạng tảo hôn là sự thay đổi trong cách thức tuyên truyền, vận động. Thay vì chỉ phổ biến quy định pháp luật theo hình thức hành chính, nhiều địa phương đã đưa nội dung phòng, chống tảo hôn đến gần hơn với đời sống người dân thông qua các hoạt động tại thôn, bản, trường học và cộng đồng.
Tại Quảng Ninh, nội dung phòng, chống tảo hôn được lồng ghép vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, hỗ trợ học tập, việc làm cho thanh thiếu niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Cấp ủy, chính quyền, các tổ chức đoàn thể, người có uy tín trong cộng đồng cùng tham gia hoạt động tuyên truyền, vận động.
Tại Đắk Lắk, địa phương cũng triển khai các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, về độ tuổi kết hôn theo quy định pháp luật, những hệ lụy của việc kết hôn sớm và nguy cơ từ hôn nhân cận huyết thống.
Đã đạt được những kết quả ấn tượng, Cao Bằng tiếp tục triển khai tuyên truyền sâu rộng bằng các cuộc thi tìm hiểu pháp luật về hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Học vấn và sinh kế góp phần đẩy lùi tảo hôn
Tảo hôn không chỉ là vấn đề về nhận thức và tập quán mà còn có mối liên hệ chặt chẽ với điều kiện kinh tế, trình độ học vấn và cơ hội phát triển của thanh thiếu niên.
Theo kết quả điều tra năm 2024, chỉ 11,3% số người dân tộc thiểu số tảo hôn có trình độ chuyên môn kỹ thuật. Trong khi đó, tỷ lệ có trình độ chuyên môn kỹ thuật ở nhóm người dân tộc thiểu số không tảo hôn cao gấp 3,3 lần (37,3%).
Những con số trên cho thấy mối liên hệ giữa tình trạng tảo hôn với cơ hội học tập, đào tạo nghề và nâng cao trình độ của người trẻ.
Điều này ghi nhận giáo dục có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa kết hôn sớm. Khi được học tập đầy đủ, tiếp cận kiến thức và có định hướng nghề nghiệp, thanh thiếu niên có thêm cơ hội lựa chọn tương lai, thay vì sớm lập gia đình và gánh vác trách nhiệm khi chưa đủ trưởng thành.
Bên cạnh đó, phát triển kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân cũng là những giải pháp cần được quan tâm. Khi đời sống được cải thiện, trẻ em có điều kiện tiếp tục đến trường, cha mẹ có thêm cơ hội đầu tư cho việc học của con, từ đó từng bước thay đổi những quan niệm cũ về hôn nhân.
.svg){kind=icon}
