Không ồn ào như trí tuệ nhân tạo hay blockchain, Internet vạn vật (IoT) đang âm thầm len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống và sản xuất tại Việt Nam. Từ những cánh đồng lúa, trang trại chăn nuôi công nghệ cao, đến chuỗi logistics xuyên biên giới; từ hệ thống giao thông đô thị, chiếu sáng công cộng, quản lý rác thải, cho tới từng căn hộ thông minh - IoT đang trở thành “mạch ngầm” kết nối dữ liệu, con người và máy móc theo thời gian thực.
Sự xuất hiện ngày càng dày đặc của cảm biến, thiết bị kết nối, nền tảng phân tích dữ liệu đã giúp các hoạt động vốn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm, thủ công chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu.
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng kinh tế số, IoT không chỉ là một công nghệ hỗ trợ mà đang dần đóng vai trò hạ tầng mềm, tạo nền cho các mô hình sản xuất - dịch vụ mới. Đặc biệt, khi mạng 5G được triển khai rộng hơn cùng các chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, IoT được kỳ vọng bứt tốc, đóng góp thiết thực vào tăng trưởng năng suất, tối ưu chi phí và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Nông nghiệp: từ “sản xuất nhiều” sang “sản xuất thông minh”
Nông nghiệp là lĩnh vực chịu tác động rõ rệt nhất của IoT tại Việt Nam. Trong nhiều thập kỷ, sản xuất nông nghiệp chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền đời và quan sát thủ công. Điều này khiến năng suất bấp bênh, chi phí đầu vào cao và rủi ro dịch bệnh lớn. IoT đã mở ra cách tiếp cận hoàn toàn khác: đo lường - phân tích - tối ưu theo thời gian thực.
Các cảm biến độ ẩm đất, nhiệt độ, ánh sáng, độ mặn hay chất lượng không khí được lắp đặt trực tiếp trên đồng ruộng, nhà kính hoặc ao nuôi. Dữ liệu thu thập liên tục được gửi về hệ thống trung tâm, giúp nông dân biết chính xác khi nào cần tưới nước, bón phân hay điều chỉnh môi trường. Nhờ đó, lượng nước tưới có thể giảm đáng kể, trong khi cây trồng vẫn phát triển ổn định.
Trong chăn nuôi, IoT hỗ trợ theo dõi sức khỏe đàn gia súc, gia cầm thông qua thiết bị đeo hoặc cảm biến môi trường. Những thay đổi bất thường về thân nhiệt, nhịp vận động hay hành vi ăn uống có thể được phát hiện sớm, giúp phòng dịch bệnh hiệu quả hơn. Ở nuôi trồng thủy sản, cảm biến đo chất lượng nước giúp người nuôi chủ động xử lý trước khi xảy ra hiện tượng thiếu oxy hay ô nhiễm.
Quan trọng hơn, IoT đang góp phần thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp: từ “sản xuất nhiều” sang “sản xuất thông minh”. Khi dữ liệu được tích lũy theo thời gian, nông dân và doanh nghiệp có thể xây dựng mô hình dự báo mùa vụ, tối ưu giống cây - con, tiến tới liên kết với chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, hai giải pháp căn bản là tái cơ cấu nông nghiệp và khoa học- công nghệ. Từ nhu cầu bức thiết đó, cùng với Thế giới vạn vật Internet of Things, sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ngày càng phát triển lan rộng. "Nông nghiệp thông minh" được Chính phủ, các tập đoàn công nghệ hàng đầu tập trung nghiên cứu, đầu tư với sứ mệnh tháo gỡ và thúc đẩy nông nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ.
Theo VNPT, khái niệm nông nghiệp thông minh không còn giới hạn ở một mô hình cụ thể, mà đã mở rộng ra tới tất cả những trang trại nuôi trồng, hướng tới việc xây dựng nên một hệ sinh thái số hóa nông nghiệp, lấy dữ liệu làm cốt lõi, từ đó tạo ra những giá trị mới, tăng năng suất chất lượng cây trồng vật nuôi.
Có thể thấy rõ điều đó tại các công ty công nghệ nông nghiệp Việt Nam trong những năm gần đây trong cuộc chạy đua để thu thập dữ liệu. Mọi yếu tố như thời tiết, chất đất, tốc độ tăng trưởng từng vùng theo mùa vụ, hoặc sức khỏe của đàn gia súc theo thời gian thực đều được số hóa. Chuyển đổi số sẽ giúp chủ trang trại nắm được chính xác cá thể nào có nguy cơ hoặc đang có mang mầm bệnh và có biện pháp chữa trị và cách ly hiệu quả. Số hóa nông nghiệp cũng giúp cơ quan nhà nước kiểm soát sản xuất, xuất khẩu, cân đối cung cầu, truy xuất nguồn gốc minh bạch, hỗ trợ tốt hơn cho quản lý vĩ mô.
Đáng chú ý, để nâng cao hiệu quả sản xuất và cho ra những sản phẩm chất lượng tốt, hàng loạt công nghệ được vận hành. Điển hình như công nghệ IoT với các cảm biến thu thập dữ liệu chính xác về khí hậu, điều kiện sinh trưởng, sức khỏe của cây trồng/vật nuôi. Tự động hóa thông minh với các loại robot, máy bay không người lái dần thay thế con người trong các hoạt động canh tác. Và mới nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), Blockchain bước đầu được ứng dụng toàn chuỗi cung ứng. Tất cả nhằm giúp tăng sản lượng và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm lãng phí và đảm bảo truy xuất nguồn gốc và chất lượng thực phẩm.
Chia sẻ lý do VNPT nhắm đến hệ sinh thái nông nghiệp thông minh từ khá sớm, đại diện VNPT cho hay, Việt Nam vốn dĩ là một đất nước về nông nghiệp. Thế nhưng, tỷ trọng nông nghiệp đóng góp vào GDP không cao, dù số người dân làm nông nghiệp rất lớn, và ngành nông nghiệp có ảnh hưởng lớn đến đại bộ phận người dân Việt Nam. VNPT luôn trăn trở làm sao có thể nghiên cứu và triển khai những giải pháp, ứng dụng giúp bảo đảm được thu nhập cho người nông dân, làm sao nông nghiệp Việt Nam có năng suất cao, sản phẩm nông nghiệp có chất lượng tốt và có thương hiệu lan tỏa.
Đại diện VNPT lấy ví dụ, ở các quốc gia phát triển, việc ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực nông nghiệp đã tăng năng suất, hiệu quả lên rất cao. Xà lách trồng theo cách truyền thống ở Việt Nam chỉ có mấy chục nghìn đồng/kg, nhưng nếu xà lách trồng ở Sơn La theo chuẩn xuất khẩu của Hàn Quốc thì có giá đến cả triệu đồng/kg. Chính yếu tố công nghệ đã thúc đẩy năng suất và hiệu quả của các sản phẩm nông nghiệp.
Theo ông Trần Hữu Quyền, Tổng Giám đốc VNPT Technology, nhận thức rõ tầm quan trọng của công nghệ trong quá trình số hóa nông nghiệp, đón đầu làn sóng IoT và Cách mạng công nghiệp 4.0 tại Việt Nam, VNPT Technology đã tập trung nghiên cứu và ứng dụng công nghệ IoT trong nông nghiệp từ năm 2016.
Cụ thể, VNPT Technology đã xây dựng một giải pháp hoàn chỉnh, với đầy đủ các tính năng phục vụ được cho cả lĩnh vực trồng trọt lẫn chăn nuôi. Hệ thống giải pháp VNPT có khả năng đo đạc tất cả các thông số của đất, môi trường, đề xuất thời gian tưới, thời gian chiếu sáng phù hợp theo từng giai đoạn cho các trang trại trồng trọt. Giải pháp cũng phát huy tiện ích ở các trang trại chăn nuôi trong quản lý tất cả các khâu như cho ăn, chiếu sáng, thu hoạch trứng, thu gom phân, sưởi ấm...
Nhờ được tích hợp công nghệ phân tích dữ liệu lớn, giải pháp nông nghiệp thông minh của VNPT Technology còn cho phép các chủ trang trại thực hiện phân tích, dự báo, chủ động trong việc hoạch định, sản xuất, vận chuyển, lưu kho…, đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất có thể. Người sử dụng có thể điều khiển hệ thống dễ dàng thông qua ứng dụng thông minh cũng do VNPT Technology phát triển.
IoT trong logistics: Minh bạch hóa chuỗi vận chuyển
Logistics là “xương sống” của nền kinh tế, nhưng cũng là lĩnh vực chịu áp lực lớn về chi phí và độ trễ tại Việt Nam. Việc ứng dụng IoT đang giúp chuỗi vận chuyển trở nên minh bạch và hiệu quả hơn.
Thiết bị định vị GPS, cảm biến rung, cảm biến nhiệt độ được gắn trên phương tiện và hàng hóa cho phép doanh nghiệp theo dõi hành trình vận chuyển theo thời gian thực. Với hàng hóa nhạy cảm như thực phẩm tươi sống, dược phẩm hay vắc xin, IoT đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong giám sát chuỗi lạnh. Chỉ cần nhiệt độ vượt ngưỡng cho phép, hệ thống sẽ cảnh báo ngay lập tức, giúp doanh nghiệp xử lý kịp thời, tránh thiệt hại lớn.
IoT cũng giúp tối ưu lộ trình vận chuyển. Dữ liệu về vị trí, tốc độ, thời gian dừng đỗ được phân tích để đề xuất tuyến đường hiệu quả hơn, giảm nhiên liệu và thời gian giao hàng. Với thương mại điện tử phát triển mạnh, yêu cầu giao hàng nhanh, đúng hẹn ngày càng cao, IoT trở thành công cụ không thể thiếu để nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Ở tầm vĩ mô, khi dữ liệu logistics được kết nối với hệ thống quản lý giao thông và hạ tầng số, IoT có thể góp phần giảm ùn tắc, phân bổ lưu lượng vận tải hợp lý hơn giữa các tuyến đường, cảng biển và trung tâm logistics. Đây là tiền đề quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh logistics trong khu vực.
Trong các mô hình đô thị thông minh, IoT thường được ví như “hệ thần kinh” kết nối các bộ phận của thành phố. Tại nhiều đô thị lớn ở Việt Nam, IoT đã bắt đầu được triển khai trong giao thông, chiếu sáng và quản lý môi trường đô thị.
Hệ thống cảm biến giao thông giúp thu thập dữ liệu về mật độ phương tiện, tốc độ lưu thông, tình trạng ùn tắc. Dữ liệu này được sử dụng để điều chỉnh đèn tín hiệu linh hoạt, phân luồng hợp lý hơn, giảm thời gian chờ đợi và tai nạn. Trong tương lai, khi kết hợp với phân tích dữ liệu lớn, các đô thị có thể dự báo điểm nghẽn giao thông trước giờ cao điểm.
Trong lĩnh vực chiếu sáng công cộng, đèn đường thông minh tích hợp IoT cho phép điều chỉnh độ sáng theo lưu lượng người và phương tiện, tiết kiệm điện năng đáng kể. Hệ thống cũng giúp phát hiện nhanh sự cố, giảm chi phí bảo trì.
Quản lý rác thải là một ví dụ khác cho thấy hiệu quả của IoT. Thùng rác thông minh có thể báo đầy, giúp đơn vị thu gom tối ưu lộ trình, giảm chi phí vận hành và hạn chế ô nhiễm môi trường. Khi các dữ liệu môi trường như chất lượng không khí, tiếng ồn được kết nối đồng bộ, chính quyền đô thị có thêm công cụ để ra quyết định dựa trên bằng chứng, thay vì phản ứng bị động.
IoT trong gia đình và triển vọng bứt phá cùng 5G
Ở quy mô hộ gia đình, IoT đang trở nên quen thuộc hơn với các thiết bị như camera an ninh, khóa cửa thông minh, điều hòa, tivi, thiết bị chiếu sáng kết nối mạng. Những thiết bị này không chỉ mang lại sự tiện nghi mà còn giúp người dùng quản lý năng lượng, nâng cao an ninh và tiết kiệm chi phí sinh hoạt.
Sự phổ biến của smartphone và Internet băng rộng đã tạo điều kiện để người dân tiếp cận IoT dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cú hích lớn nhất được kỳ vọng đến từ 5G. Với độ trễ thấp, tốc độ cao và khả năng kết nối số lượng lớn thiết bị, 5G sẽ mở rộng không gian ứng dụng của IoT, từ sản xuất công nghiệp, giao thông tự hành cho tới y tế từ xa.
Cùng với hạ tầng mạng, chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng vai trò then chốt. Khi các chương trình thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ, hỗ trợ startup IoT, tiêu chuẩn hóa và bảo đảm an toàn dữ liệu được triển khai đồng bộ, IoT có thể trở thành động lực quan trọng cho kinh tế số Việt Nam.
Thách thức vẫn còn, từ chi phí đầu tư ban đầu, thiếu nhân lực kỹ thuật đến bài toán bảo mật. Nhưng với nhu cầu thực tiễn ngày càng rõ ràng và quyết tâm chuyển đổi số, IoT không còn là câu chuyện của tương lai xa. Nó đang hiện diện, vận hành và từng bước định hình cách Việt Nam sản xuất, quản lý và sống trong kỷ nguyên số.
Theo ông Đoàn Quang Hoan, Phó Chủ tịch Hội Vô tuyến điện tử Việt Nam, “5G được kỳ vọng không chỉ vì tốc độ cao, độ trễ thấp mà còn bởi IoT, Private Mobile Network của doanh nghiệp, B2B”.
Chia sẻ về vấn đề này, ông Hồ Anh Thắng, Giám đốc Giải pháp Tự động hóa Công ty cổ phần Tntech, thấy rằng họ luôn có nhu cầu áp dụng công nghệ tiên tiến để phục vụ công tác quản lý vận hành tối ưu. Ông đề xuất các nhà mạng dựa trên nền tảng công nghệ 5G có thể nghiên cứu giải pháp tích hợp đi kèm như cảm biến IoT đi kèm ứng dụng 5G, module AI xây dựng sẵn để khách hàng có nhu cầu sử dụng, từ đó mang lại giá trị lớn cho doanh nghiệp, xã hội.
Thái Khang
.svg){kind=icon}
