Đi qua không ít tuyến phố ở Hà Nội hay TP.HCM thời gian gần đây, tôi thường bắt gặp những cửa hàng đóng cửa, mặt bằng treo biển cho thuê hoặc sang nhượng.

Không ai thuê một mặt bằng đẹp giữa phố rồi muốn trả lại. Người kinh doanh chỉ rời đi khi bài toán thu - chi không còn đứng được nữa. 

Khi những tấm biển cho thuê, sang nhượng xuất hiện ngày một nhiều, hiện tượng ấy đáng để những người làm chính sách lưu tâm.

Khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy 59,3% hộ, cá nhân kinh doanh gặp khó vì giá đầu vào đắt đỏ và biến động; 43,8% gặp khó về thị trường tiêu thụ; 32,6% thiếu vốn, nhân sự và các nguồn lực khác.

w ho kinh doanh 2 343.jpg
Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh ngay trong năm 2026 là một động thái rất đáng chú ý. Ảnh: Nguyễn Lê

Khó khăn càng lớn hơn khi giá vốn cũng đang ở mức cao. Dù không phải mặt bằng chung của hệ thống, một số khoản vay của doanh nghiệp đã phải chịu lãi suất 14-15% một năm. Với mức lãi ấy, không nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường có thể kiếm được lợi nhuận đủ hấp dẫn sau khi trả lãi và trang trải các chi phí khác.

Nếu tiền quá đắt, càng vay nhiều chưa chắc doanh nghiệp càng khỏe. Bởi vậy, trong lúc người kinh doanh đang chật vật như vậy, việc Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh ngay trong năm 2026 là một động thái rất đáng chú ý.

Giảm thuế ngay trong năm nay

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 3/8, Thủ tướng giao Bộ Tài chính đề xuất biện pháp về thuế để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cá nhân, hộ kinh doanh, theo hướng áp dụng ngay trong năm 2026. Ông yêu cầu Bộ Tài chính khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình Quốc hội ngay tại kỳ họp đang diễn ra, thay vì chờ đến tháng 10.

Bộ Tài chính đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp trong hai năm 2026 và 2027 đối với hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng một năm. Doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng cũng được đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.

Đây là một chủ trương đúng và rất kịp thời. Với người đang kinh doanh, tiền được giảm thuế khác hẳn tiền vay ngân hàng bởi đó là tiền của chính họ, không phải trả lãi và cũng không phải gánh thêm một khoản nợ.

Một cửa hàng còn mở thì còn nhập hàng, thuê người, trả tiền điện nước, vận chuyển và sử dụng nhiều dịch vụ khác. Người này còn làm ăn thì người kia còn có thu nhập, hàng hóa còn được mua bán, tiền còn quay vòng và cuối cùng Nhà nước mới có nguồn để thu thuế. Nền kinh tế vận hành bằng vô số những mối liên kết như thế.

Thu ngân sách đang khá dồi dào

Thủ tướng chỉ đạo giảm thuế  trong bối cảnh thu ngân sách nhà nước đang gặp nhiều thuận lợi.

Năm 2025, thu ngân sách nhà nước đạt mức kỷ lục khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt gần 35% dự toán và tăng hơn 30% so với năm trước. 

Sang năm 2026, số thu vẫn tăng mạnh khi bảy tháng đầu năm đã đạt 1.834,6 nghìn tỷ đồng, tăng 16% so với cùng kỳ. Riêng khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh, sáu tháng đầu năm nay đã đóng góp 381,4 nghìn tỷ đồng, tăng tới 47,1%.

Các số liệu trên cho thấy, không gian để giảm thuế, hoãn thuế cho doanh nghiệp là rất rõ ràng vì thu thuế, nhất là thu từ chính khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh, đang rất thuận lợi.

Thu đúng, thu đủ và chống thất thu là cần thiết, nhưng các chính sách thu luôn cần đặt trong bối cảnh nuôi dưỡng nguồn thu để doanh nghiệp và người dân có thêm tích lũy để tái mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Như vậy thì nguồn thu mới bền vững.

6.700 tỷ đồng có lớn không?

Bộ Tài chính ước tính chính sách giảm 30% thuế sẽ làm giảm thu khoảng 6.701 tỷ đồng trong hai năm 2026-2027. Con số nghe không nhỏ, nhưng chỉ bằng khoảng 0,25% số thu ngân sách riêng năm 2025.

Nếu để lại trong hàng loạt doanh nghiệp và hộ kinh doanh, 6.701 tỷ đồng ấy có thể trở thành tiền trả lương, nhập hàng, mua nguyên liệu, trả bớt lãi vay hoặc đầu tư trở lại. Nhà nước giảm một đồng thu hôm nay chưa chắc mất một đồng thu trong tương lai; nếu nhờ khoản tiền được giữ lại mà một cửa hàng không phải đóng cửa hay một doanh nghiệp không phải thu hẹp sản xuất, nguồn thu ngày mai có khi còn lớn hơn.

Đó cũng chính là cách nuôi dưỡng nguồn thu.

Đừng xem nhẹ những cái “nhỏ”

Việt Nam đang theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số. Nhắc đến mục tiêu ấy, người ta thường nghĩ tới những dự án lớn, những công trình hàng tỷ USD hay những tập đoàn lớn. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu, nhưng GDP không chỉ được làm ra ở những nơi ấy.

Nó còn đến từ hàng triệu cửa hàng, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ vẫn mở cửa mỗi sáng, mua hàng, bán hàng, thuê người và đóng thuế.

Một cửa hàng đóng cửa là chuyện rất nhỏ trong GDP quốc gia. Nhưng nếu hàng vạn cửa hàng cùng thu hẹp hoạt động, đó không còn là chuyện nhỏ.

Ở chiều ngược lại, một cửa hàng mở lại cũng chẳng làm GDP thay đổi bao nhiêu, nhưng nếu hàng vạn người kinh doanh cùng thấy có thể tiếp tục bỏ vốn, mở cửa và làm ăn, tác động sẽ rất khác. Muốn có tăng trưởng lớn, không thể xem nhẹ sức khỏe của hàng triệu người kinh doanh nhỏ.

Khoan sức dân

Thu vượt dự toán tất nhiên là tin tốt, dù vậy, một chính sách thuế tối ưu luôn cần sự cân bằng giữa mục tiêu thu và khả năng tích lũy của người nộp thuế.

Một cửa hàng đóng cửa hay một doanh nghiệp thu hẹp sản xuất cũng đồng nghĩa nguồn thu từ đó nhỏ đi.  Khi hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp được duy trì ổn định, nguồn thu ngân sách mới có cơ sở phát triển bền vững. Vì vậy, bên cạnh việc tối ưu hóa nguồn thu, việc xem xét mức độ điều tiết phù hợp để tạo khoảng thở cho nền kinh tế là rất cần thiết.

Chỉ đạo giảm thuế lần này của Thủ tướng Lê Minh Hưng là rất kịp thời không chỉ vì mức giảm 30%, mà quan trọng hơn là cách nghĩ phía sau nó: khi ngân sách đang khỏe mà người kinh doanh còn khó, Nhà nước chấp nhận giảm bớt một phần nguồn thu ngắn hạn để tái đầu tư vào sức khỏe của doanh nghiệp, giúp củng cố nguồn thu bền vững cho những năm tiếp theo.

Đó chính là tinh thần khoan sức dân để nuôi dưỡng nguồn thu.