Thị trấn nhỏ Archer, quận Alachua, bang Florida (Mỹ) là nơi sinh sống của cộng đồng người Mỹ gốc Phi có lịch sử lâu đời. Tháng 5/2020, người dân nơi đây bất ngờ phát hiện một dự án trang trại điện mặt trời rộng 650 mẫu Anh (gần 263ha) được quy hoạch ngay bên ngoài khu phố Saint Peter của họ.
Dự án có tên Archer Solar Project, công suất 74,9 MW và là sự hợp tác giữa hai tập đoàn năng lượng khổng lồ First Solar và Duke Energy.
Dự án sẽ trải dài trên vùng đất nông nghiệp của nhiều chủ đất khác nhau, cung cấp điện cho các thành phố lân cận như Gainesville, chứ không chỉ cho người dân Archer.
Nhiều cư dân nơi đây là hậu duệ của những người từng sống sót trong vụ thảm sát Rosewood năm 1923 - một trong những vụ bạo lực chủng tộc đen tối nhất lịch sử Florida, khi cả một thị trấn người da đen bị thiêu rụi chỉ sau một đêm.
Chính vì vậy, với họ, mọi quyết định quy hoạch tác động đến đất đai, dù là điện mặt trời, cũng mang theo nỗi ám ảnh về sự bất công và bị gạt ra khỏi những quyết định định đoạt số phận cộng đồng.
Người dân địa phương khẳng định họ không phản đối năng lượng tái tạo. Gerie Crawford, Chủ tịch Hội đồng Cộng đồng Saint Peter/Saint Paul, nhấn mạnh: "Đó là một ý tưởng tuyệt vời. Nhưng nó ở sai vị trí".
"Chúng tôi đã đề nghị chính quyền quận, khi đưa ra quyết định, cần tính đến nhiều yếu tố: liệu dự án có phù hợp với khu dân cư, tác động đến đời sống cộng đồng, giá trị lịch sử - văn hóa và trên hết là nỗi lo về sự phân biệt chủng tộc trong các quyết định quy hoạch đất đai mà người da đen đã phải chịu đựng từ lâu".
Một điểm mấu chốt là cộng đồng cảm thấy bị bỏ rơi khỏi quá trình ra quyết định. Michelle Rutledge, một cư dân sống ngay đối diện khu đất dự kiến, cho biết mọi người chỉ phát hiện dự án qua một tấm biển thông báo cắm trên hàng rào đất trống.
Trong khi công ty đã chuẩn bị dự án suốt nhiều năm thì cư dân mới biết tin chỉ vài tháng trước thời điểm thi công dự kiến.
Người dân lo ngại dự án sẽ ảnh hưởng đến giá trị nhà đất, sức khỏe cộng đồng và tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước hoặc gia tăng nguy cơ sụt lún. Họ cũng lo lắng dự án sẽ đào sâu thêm vết thương từ những quyết định quy hoạch bất công mà cộng đồng da đen đã phải hứng chịu suốt nhiều thập kỷ.
Sau hàng loạt phiên họp kéo dài và hàng trăm ý kiến phản đối từ người dân, các ủy viên quận Alachua đã bỏ phiếu từ chối dự án vào ngày 6/10/2020.
Đến mùa xuân năm 2021, một dự án khác mang tên Sand Bluff Solar của Origis Energy rộng 638 mẫu Anh (khoảng 258ha) lại được đề xuất tại khu phố Sand Bluff - một khu dân cư lịch sử khác của người Mỹ gốc Phi bên ngoài thị trấn Archer. Một lần nữa, người dân phản đối và thành công.
Tuy nhiên, tháng 6/2021, Thống đốc bang Florida Ron DeSantis đã ký ban hành đạo luật HB 1008 (có hiệu lực từ 1/7/2021). Đạo luật này quy định các dự án điện mặt trời trên đất nông nghiệp là "được phép sử dụng", tước bỏ quyền phủ quyết của chính quyền địa phương.
Động thái này diễn ra sau chiến dịch vận động hành lang mạnh mẽ từ ngành công nghiệp năng lượng.
Về bản chất, quyền quyết định đã chuyển từ cộng đồng địa phương sang cấp bang. Các công ty năng lượng giờ đây có thể xây dựng trang trại điện mặt trời trên đất nông nghiệp mà không cần được chính quyền địa phương phê duyệt về mặt quy hoạch như trước.
Gerie Crawford, cư dân Archer, từng nói: "Chúng tôi ủng hộ năng lượng sạch. Nhưng chúng tôi cảm thấy đó phải là một sự chuyển đổi công bằng để phá vỡ vòng luẩn quẩn của những bất công trong quá khứ dưới danh nghĩa tiến bộ".
Thực tế sự việc tại thị trấn Archer cho thấy, cuộc chạy đua chuyển đổi năng lượng toàn cầu đang đặt ra một thách thức mới: làm thế nào để quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra công bằng với các cộng đồng chịu nhiều thiệt thòi trong lịch sử.
Theo Inside Climate News
.svg){kind=icon}
