Chính phủ đề xuất trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nếu đủ 6 điều kiện.
Theo tờ trình của Bộ Công an, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình để tiếp tục thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về việc nghiên cứu thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Mặt khác, việc bỏ quy định hình phạt tử hình với một số tội danh sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.
Đồng thời, quy định này để phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ là giảm dần tử hình, chỉ giữ lại đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng nhất và phù hợp với yêu cầu của Công ước Liên Hợp Quốc về quyền chính trị và dân sự mà Việt Nam là thành viên; trong đó, khuyến cáo các quốc gia thành viên chỉ áp dụng hình phạt tử hình đối với các “tội ác nghiêm trọng”.
Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi quy định bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội: Tội bạo loạn (Điều 112); Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); Tội mua bán trái phép chất ma tuý (Điều 251); Tội chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 423); Bỏ 1 tội danh có hình phạt tử hình do nhập Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) vào Tội khủng bố (Điều 299).
Như vậy, dự kiến Bộ luật Hình sự chỉ còn quy định 4 tội danh có hình phạt tử hình: Tội phản bội tổ quốc (Điều 107); Tội giết người (Điều 123); Tội khủng bố (Điều 299); Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248).
Trước đó, Bộ Chính trị đã cho ý kiến về đề án “Rà soát, đánh giá những bất cập trong Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Thi hành án hình sự liên quan đến áp dụng hình phạt tử hình và thi hành án tử hình; nghiên cứu giảm bớt tội danh bị áp dụng hình phạt tử hình; tăng cường áp dụng biện pháp chuyển đổi từ hình phạt tử hình sang hình phạt tù”.
Đề xuất bỏ 1 tội danh, tách và gộp một số tội danh
Dự thảo Bộ luật Hình sự bỏ 1 tội danh là tội tổ chức tảo hôn (Điều 183). Bộ Công an cho biết, thực tiễn cho thấy, hành vi tổ chức tảo hôn trong nhiều trường hợp xuất phát từ nhận thức hạn chế, phong tục, tập quán lạc hậu, điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, sự thiếu hiểu biết pháp luật của gia đình, dòng họ hoặc cộng đồng.
Việc bỏ quy định này nhằm hạn chế việc hình sự hoá các mối quan hệ gia đình, phong tục, tập quán lạc hậu mà sẽ ưu tiên áp dụng pháp luật về hành chính để xử lý. Mặt khác, quy định về hình phạt tại Điều 183 chỉ bao gồm hình phạt tiền và hình phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm, không quy định hình phạt tù.
Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi theo hướng gộp đối với 8 tội danh: (1) Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) và tội khủng bố (Điều 299); Tội buôn lậu (Điều 188) và tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 189); Tội cố ý làm lộ bí mật công tác quân sự (Điều 404) và tội chiếm đoạt, mua bán hoặc tiêu hủy tài liệu bí mật công tác quân sự (Điều 405); Tội vô ý làm lộ bí mật công tác quân sự (Điều 406) và tội làm mất tài liệu bí mật công tác quân sự (Điều 407).
Theo Bộ Công an, việc gộp các tội danh nêu trên, cơ bản không làm thay đổi chính sách xử lý hình sự đối với hành vi phạm tội. Do đó, nếu gộp các tội danh này sẽ bảo đảm tính tinh gọn của Bộ luật Hình sự, tránh việc một hành vi bị xử lý về nhiều tội danh khác nhau, đáp ứng các yêu cầu về chính trị, nghiệp vụ.
Dự thảo tách Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả (Điều 207) thành 2 tội: Tội sản xuất, mua bán, vận chuyển tiền giả và Tội tàng trữ, lưu hành tiền giả. Việc tách tội danh này nhằm phân hóa đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi, xác định đúng vai trò của người phạm tội. Ngoài ra, dự thảo Bộ luật Hình sự bổ sung hành vi “mua bán tiền giả” để phản ánh đầy đủ tình hình tội phạm hiện nay và bản chất của hành vi phạm tội.
Tăng gấp đôi mức phạt tiền với nhiều tội danh
Về hình phạt tiền, Bộ Công an cho biết, các quy định về mức phạt tiền và mức định lượng là tiền trong cấu thành định tội tại một số tội danh theo quy định Bộ luật Hình sự hiện hành là chưa phù hợp với sự biến động về giá cả, sự phát triển về điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay.
Mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2013 đến 4/2016 là 1.150.000 đồng; từ 1/7/2026 nâng lên 2.530.000 đồng; tăng gấp hơn 2 lần.
Bên cạnh đó, theo số liệu của cơ quan thống kê, GDP bình quân đầu người năm 2015 theo giá hiện hành ước đạt 45,7 triệu đồng/người, trong khi GDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt 125,5 triệu đồng/người. Theo kết quả sơ bộ Khảo sát mức sống dân cư năm 2025, thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành năm 2025 đạt khoảng 5,9 triệu đồng/người/tháng, tăng 9,3% so với năm 2024.
Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật Hình sự cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng là tiền trong cấu thành định tội tại các tội danh để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội.
Tại điều 35 của dự thảo về phạt tiền, Bộ Công an đề xuất sửa đổi, bổ sung mức tiền phạt được quyết định trên cơ sở căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm, đồng thời có xét đến tình hình tài sản của người phạm tội, sự biến động của giá cả, nhưng không được thấp hơn 5 triệu đồng (mức hiện hành là 1 triệu đồng).
Cùng với đó, dự thảo bổ sung việc phạt tiền này căn cứ vào một trong các quy định, cụ thể là mức phạt tiền quy định trong điều luật. Trong trường hợp mức phạt tiền quy định trong điều luật thấp hơn số mức thu lợi bất chính thì có thể căn cứ vào mức thu lợi bất chính để phạt tiền, nhưng số tiền phạt không vượt quá gấp 3 lần so với mức thu lợi bất chính.
Tại kỳ họp không thường lệ dự kiến diễn ra vào tháng 8 tới, Quốc hội sẽ cho ý kiến lần đầu với 4 dự án luật, trong đó có Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật Đất đai (sửa đổi).
Bộ Công an đề xuất cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả với các hành vi vi phạm gây thiệt hại nhưng vì mục đích phát triển, không tham nhũng...
.svg){kind=icon}
