Trong giai đoạn 2021–2025, cùng với mục tiêu giảm nghèo bền vững, việc nâng cao năng lực tiếp cận pháp luật của người dân được xác định là một trong những yếu tố quan trọng, tạo nền tảng để người dân hiểu, thực hiện và giám sát các chính sách liên quan trực tiếp đến quyền lợi của mình. Báo cáo tổng kết Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giảm nghèo bền vững cho thấy nhiều chuyển biến tích cực, song cũng chỉ rõ những rào cản cần tiếp tục tháo gỡ.
Một trong những kết quả nổi bật là hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quản lý, điều hành phục vụ Chương trình được ban hành tương đối đầy đủ. Ở cấp trung ương, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành hàng loạt nghị quyết, nghị định, quyết định và thông tư hướng dẫn thực hiện. Ở địa phương, 63/63 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình giai đoạn 2021–2025 và hằng năm; 48/48 địa phương được hỗ trợ từ ngân sách trung ương ban hành các quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ nguồn lực. Khung khổ pháp lý này giúp người dân có cơ sở rõ ràng hơn để tiếp cận chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội, hỗ trợ sinh kế và tín dụng chính sách.
Phần lớn hộ gia đình sinh sống tại các huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn đã được tiếp cận thông tin về giảm nghèo bền vững thông qua các xuất bản phẩm và sản phẩm truyền thông.
Cùng với hoàn thiện thể chế, công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách được triển khai rộng khắp. Các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch truyền thông với nhiều hình thức phù hợp như sản xuất ấn phẩm, tổ chức tọa đàm, hội nghị, đối thoại và tập huấn. Phong trào thi đua “Vì người nghèo – Không để ai bị bỏ lại phía sau” được triển khai đồng bộ, góp phần lan tỏa chính sách, nâng cao nhận thức và khơi dậy ý thức chủ động của người dân trong việc tìm hiểu, tiếp cận các chính sách hỗ trợ. Theo báo cáo, phần lớn hộ gia đình sinh sống tại các huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn đã được tiếp cận thông tin về giảm nghèo bền vững thông qua các xuất bản phẩm và sản phẩm truyền thông.
Vai trò của chính quyền cơ sở và đội ngũ cán bộ được xác định là “cầu nối” quan trọng giữa chính sách, pháp luật với người dân. Hệ thống Ban Chỉ đạo và bộ máy giúp việc được thành lập, kiện toàn từ trung ương đến địa phương, trong đó có Ban Chỉ đạo cấp huyện và Ban quản lý cấp xã, trực tiếp hướng dẫn, tổ chức thực hiện các chính sách tại cơ sở. Trong giai đoạn 2021–2025, đã có 6.245 lớp bồi dưỡng, tập huấn với hơn 734.308 lượt cán bộ tham dự, góp phần nâng cao năng lực quản lý, tổ chức thực hiện chương trình và hỗ trợ người dân tiếp cận chính sách.
Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tiếp cận pháp luật của người dân. Ở một số địa phương, việc ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết còn chậm, thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho quá trình triển khai và cho người dân khi tìm hiểu, thực hiện chính sách. Năng lực của một bộ phận cán bộ cấp cơ sở còn hạn chế, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, làm giảm hiệu quả hướng dẫn, giải thích và hỗ trợ người dân.
Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát và cung cấp thông tin về Chương trình chưa đồng bộ. Hệ thống cơ sở dữ liệu về giảm nghèo và hệ thống quản lý Chương trình mục tiêu quốc gia chưa hoàn thiện, chưa kết nối liên thông giữa các cấp, khiến việc tra cứu thông tin và tiếp cận chính sách của người dân còn gặp khó khăn. Công tác truyền thông ở một số vùng khó khăn chưa được tối ưu hóa theo đặc thù địa bàn, ngôn ngữ và tập quán, làm hạn chế khả năng tiếp cận thông tin pháp luật của nhóm yếu thế.
Ở chiều ngược lại, cơ chế giám sát cộng đồng được triển khai khá rộng, tạo điều kiện để người dân tham gia thực hiện và giám sát chính sách. Trong giai đoạn 2021–2025, toàn quốc đã tổ chức 6.761 đoàn kiểm tra, giám sát, trong đó có sự tham gia của cộng đồng người dân. Đây được xem là kênh quan trọng để người dân thực hành quyền giám sát, phản ánh những bất cập trong thực thi chính sách tại cơ sở.
.svg){kind=icon}
