TRUNG QUỐC -Ông Lưu Bân, nhà khảo cổ học nổi tiếng được ghi nhận có công phát hiện thành cổ tại di chỉ Lương Chử (Liangzhu), đã thừa nhận các sai phạm liên quan đến nhận tiền và sử dụng kinh phí nghiên cứu trong phiên xét xử diễn ra tuần trước.
Cảnh Hồng Vĩ là cựu nghiên cứu sinh ngành khoa học sinh học tại Đại học Bắc Hàng - một trong những trường đại học danh tiếng của Trung Quốc. Sau khi bỏ chương trình tiến sĩ vào năm 2025, anh chuyển sang chuyên phanh phui các sai phạm học thuật và hiện sở hữu hơn 2 triệu người theo dõi trên mạng xã hội.
Phát hiện dữ liệu bất thường trong bài báo đăng trên Nature
Tên tuổi của Cảnh Hồng Vĩ được biết đến rộng rãi sau một video đăng tải hồi tháng 4, trong đó anh đặt nghi vấn về một bài báo khoa học của nhóm nghiên cứu do Vương Bình, Viện trưởng Trường Khoa học và Công nghệ Sự sống thuộc Đại học Đồng Tế, đứng đầu. Công trình này được đăng trên tạp chí khoa học danh tiếng Nature của Anh.
Trong video, Cảnh Hồng Vĩ chỉ ra hàng loạt dấu hiệu bất thường trong bộ dữ liệu nghiên cứu. Chẳng hạn, chữ số cuối của gần như toàn bộ các số liệu trong một cột đều là số 5. Một cột dữ liệu khác lại chênh lệch chính xác 0,3 đơn vị so với cột bên cạnh.
Anh cũng nhận thấy dữ liệu cân nặng của 196 con chuột thí nghiệm đều được ghi chính xác đến hai chữ số thập phân - điều mà theo anh là rất bất thường bởi chuột thường xuyên di chuyển, khiến việc cân đo chính xác đến mức đó gần như không khả thi.
Ngoài ra, trong tổng số 196 dữ liệu, chỉ có duy nhất một giá trị kết thúc bằng số 0. Theo Cảnh, điều này cho thấy các con số không mang tính ngẫu nhiên mà có dấu hiệu bị can thiệp thủ công.
Với giọng điệu hài hước, anh nhận xét nhóm nghiên cứu dường như có "niềm yêu thích đặc biệt với số 5", đồng thời mỉa mai rằng họ nên "nâng cao kỹ năng làm giả dữ liệu".
Video này đến nay đã thu hút khoảng 1,5 triệu lượt xem và gần 5.000 bình luận.
Sau đó, Đại học Đồng Tế đã mở cuộc điều tra và đến tháng 5 kết luận nhóm nghiên cứu có vi phạm đạo đức học thuật. Nhà trường quyết định cách chức viện trưởng đối với ông Vương Bình và hạ hai bậc chức danh chuyên môn. Tác giả chính của bài báo là Kim Gia Lệ cũng bị chấm dứt hợp đồng lao động.
Không chỉ dừng lại ở vụ việc trên, Cảnh Hồng Vĩ còn tiếp tục công khai nhiều trường hợp bị nghi ngờ gian lận học thuật khác. Trong đó có một nghiên cứu năm 2024 của nhóm do Trần Toàn, Viện trưởng Trường Khoa học Sự sống thuộc Đại học Nam Khai, thực hiện và đăng trên Nature Cancer; hay một nghiên cứu của nhóm nhà khoa học do Khang Thiết Bang tại Trung tâm Ung thư Đại học Trung Sơn thực hiện, được công bố trên Nature Cell Biology.
Điều đáng chú ý là phương pháp kiểm tra của Cảnh Hồng Vĩ không quá phức tạp. Anh chủ yếu sử dụng Excel để phân tích quy luật trong dữ liệu và dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để kiểm tra tính xác thực của hình ảnh nghiên cứu.
Cựu nghiên cứu sinh thừa nhận nếu các tác giả "làm giả tinh vi hơn", có thể anh đã không phát hiện ra.
Anh cũng không đơn độc trong hành trình này. Sau khi các video đầu tiên lan truyền mạnh trên mạng, hàng trăm người đã chủ động liên hệ để cung cấp thêm các trường hợp nghi ngờ sai phạm trong giới học thuật.
Cảnh Hồng Vĩ cho biết anh chỉ tập trung xem xét các công trình đăng trên hệ thống tạp chí Nature, đồng thời ưu tiên những nhà khoa học có uy tín cao, từng được vinh danh trong Chương trình Học giả Trường Giang hoặc nhận Quỹ Khoa học Quốc gia dành cho các nhà nghiên cứu trẻ xuất sắc của Trung Quốc.
Theo anh, đây là những người đại diện cho trình độ nghiên cứu khoa học hàng đầu và cần phải đáp ứng những chuẩn mực khắt khe nhất.
Từ bỏ chương trình tiến sĩ để theo đuổi mục tiêu cải cách học thuật
Sinh ra trong một gia đình lao động nhập cư nghèo ở vùng nông thôn thuộc tỉnh Liêu Ninh, đông bắc Trung Quốc, Cảnh Hồng Vĩ đã nỗ lực học tập để tiến tới bậc đào tạo tiến sĩ.
Anh trở thành nghiên cứu sinh vào năm 2020, nhưng sau 5 năm chật vật theo đuổi con đường học thuật, cuối cùng quyết định bỏ dở vào năm ngoái.
Chia sẻ về quyết định này, Cảnh Hồng Vĩ cho biết một trong những lý do khiến anh rời bỏ chương trình tiến sĩ là khoảng cách quá lớn giữa lý tưởng và thực tế.
Anh từng mơ ước có thể tạo ra dù chỉ một bước tiến nhỏ trong lĩnh vực mình yêu thích và thấy có ý nghĩa với xã hội, bằng những nghiên cứu và tri thức thực chất. "Tôi hoàn toàn có thể làm ở mức tối thiểu để lấy bằng tiến sĩ, nhưng như vậy tôi sẽ cảm thấy xấu hổ", anh nói.
Bên cạnh đó, tài khoản mạng xã hội của anh cũng bắt đầu mang lại thu nhập, khiến anh càng dứt khoát từ bỏ con đường nghiên cứu.
Dù thường xuyên phanh phui các dấu hiệu gian lận, Cảnh Hồng Vĩ cho biết anh không có ý định công kích cá nhân các nhà khoa học. Trong một số video gần đây, anh chỉ nêu tên trường đại học thay vì chỉ đích danh tác giả để tạo cơ hội cho họ tự rà soát và sửa sai.
Mục tiêu cuối cùng của anh là thúc đẩy cải cách trong môi trường học thuật Trung Quốc, đặc biệt là xây dựng quy trình tái kiểm chứng kết quả nghiên cứu một cách chặt chẽ hơn.
Theo anh, nếu quy trình này được chuẩn hóa, nguy cơ xuất hiện các dữ liệu giả mạo trong nghiên cứu khoa học sẽ giảm đáng kể.
TRUNG QUỐC - Ở tuổi 25, một nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Thanh Hoa đã gây chú ý trong giới công nghệ khi startup trí tuệ hiện thân do anh sáng lập huy động hơn 500 triệu nhân dân tệ (khoảng 1.900 tỷ đồng) chỉ sau 5 tháng hoạt động.
.svg){kind=icon}
