Tiếp cận pháp luật là quyền cơ bản của mọi công dân, nhưng thực tế ở nhiều vùng nông thôn và miền núi, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vẫn còn nhiều rào cản khiến pháp luật chưa chạm đến cuộc sống người dân. Những khó khăn này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến việc hiểu và thực hiện quy định pháp luật mà còn tác động tới an ninh – trật tự, phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Một trong những rào cản lớn là khoảng cách địa lý và trình độ dân trí thấp. Tại nhiều khu vực miền núi, giao thông đi lại còn khó khăn, gây trở ngại lớn cho hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật trực tiếp đến từng bản làng. Nhiều người dân do hạn chế về trình độ học vấn và hiểu biết pháp luật nên việc tiếp nhận, phân biệt đúng sai các quy định pháp luật trong thực tiễn cuộc sống còn hạn chế, dẫn tới tình trạng vi phạm pháp luật không phải do cố ý nhưng lại không biết bị xử lý. Đây là thực trạng đã được phản ánh rõ qua nhiều chương trình phổ biến pháp luật tại các bản xa xôi.
Một rào cản nữa là ngôn ngữ và văn hóa. Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều quy định pháp luật được ban hành bằng tiếng Việt chuẩn, trong khi một phần dân cư chỉ thông thạo tiếng dân tộc bản địa, khiến nội dung pháp luật khó tiếp cận. Do đó, các cơ quan chức năng đã đề ra yêu cầu ít nhất 30% hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật được thực hiện bằng ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số và dịch các quy định pháp luật quan trọng sang ngôn ngữ bản địa để người dân dễ hiểu, dễ tiếp thu.
Rào cản khác đến từ hạn chế về nguồn lực và đội ngũ làm công tác phổ biến pháp luật tại cơ sở. Nhiều xã vùng sâu, vùng xa chưa có đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật đầy đủ về số lượng và kỹ năng, ảnh hưởng đến hiệu quả truyền tải thông tin pháp luật đến người dân. Việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ này theo đặc thù của từng vùng, địa bàn đang là một nhiệm vụ cấp bách để đáp ứng nhu cầu tiếp cận pháp luật cho người dân ở những nơi này.
Ngoài ra, các yếu tố như tập quán lạc hậu, hủ tục, tập trung vào đời sống thường ngày mà chưa gắn kết với các quy định pháp luật hiện hành cũng khiến người dân khó thay đổi hành vi theo chuẩn mực pháp luật. Vì vậy, việc phổ biến pháp luật cần diễn ra không chỉ qua hình thức nói lý thuyết mà phải gắn với tình huống thực tế, gần gũi với đời sống của cộng đồng.
Trước thực trạng này, nhà nước và các cơ quan chức năng đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Một trong những nền tảng quan trọng là tăng cường hoạt động trợ giúp pháp lý ở vùng nông thôn, miền núi thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và các chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2021–2025. Trong đó, trợ giúp pháp lý được coi là “cầu nối công lý”, giúp người dân giải quyết các vấn đề pháp lý phát sinh trong thực tế cuộc sống, từ đất đai đến tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình.
Để nâng cao hiệu quả, các địa phương đã thực hiện đa dạng hóa hình thức phổ biến pháp luật, như tổ chức hội nghị tuyên truyền trực tiếp tại thôn, xóm, lồng ghép giáo dục pháp luật trong các hoạt động sinh hoạt cộng đồng; tổ chức phiên tòa lưu động, hòa giải tại cơ sở, truyền thông bằng loa đài, tài liệu song ngữ và các phương tiện thông tin đại chúng để tiếp cận người dân hiệu quả hơn.
Một giải pháp khác là phổ biến pháp luật phù hợp với từng đối tượng và địa bàn, đặc biệt là các đối tượng yếu thế, người dân tộc thiểu số và vùng miền núi khó khăn. Theo mục tiêu đề ra, ít nhất 50% quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến người dân vùng khó khăn sẽ được trình bày bằng ngôn ngữ phù hợp, giúp họ hiểu và thực thi pháp luật đúng đắn hơn.
Bên cạnh đó, việc khuyến khích, huy động nguồn lực từ các tổ chức xã hội, Mặt trận Tổ quốc, các hội, đoàn thể và cộng đồng già làng, trưởng bản tham gia công tác phổ biến pháp luật cũng được coi là chìa khóa để tạo sự lan tỏa mạnh mẽ và bền vững.
Những rào cản trong tiếp cận pháp luật chỉ thực sự được tháo gỡ khi nhiều giải pháp được triển khai đồng bộ, phù hợp với đặc thù vùng miền, từ đó giúp người dân nông thôn và miền núi chủ động tiếp cận, hiểu và tuân thủ pháp luật, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển bền vững.
.svg){kind=icon}
