Từ hai vụ việc có thể nhận thấy một điểm chung: thử thách trên mạng gắn với lợi ích vật chất. Người xem, người tham gia PK hoặc người đặt “kèo” có thể đưa ra yêu cầu; người thực hiện đổi lại nhận tiền, quà tặng hoặc tăng tương tác.
Tuy nhiên, phía sau người trực tiếp thực hiện còn một câu hỏi khác: trách nhiệm của người đưa ra thử thách, người trả tiền hoặc tặng quà được xác định thế nào nếu “kèo” dẫn tới hành vi vi phạm pháp luật?
Luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng ranh giới pháp lý trước hết nằm ở chính nội dung của thử thách.
Một thử thách mang tính giải trí, không xâm phạm quyền, lợi ích của người khác và không vi phạm pháp luật thì việc có thưởng tiền hay tặng quà không làm phát sinh trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu yêu cầu người khác phá mộ, hành hung, làm nhục người khác hoặc gây rối nơi công cộng thì không thể lấy lý do “trò vui”, “thử thách” để biện minh.
Theo khoản 1 Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Khoản 3 điều này xác định các vai trò gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.
Vì vậy, trong một phiên livestream, nếu một người đưa ra yêu cầu cụ thể về hành vi phạm tội, dùng tiền hoặc quà để dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện thì có thể bị xem xét với vai trò xúi giục khi đủ căn cứ xác định đồng phạm. Nếu biết rõ việc phạm tội nhưng vẫn cố ý cung cấp công cụ, phương tiện hoặc hỗ trợ về vật chất, tinh thần để hành vi được thực hiện thì có thể bị xem xét với vai trò giúp sức.
“Không có mặt tại hiện trường không đồng nghĩa với việc đương nhiên đứng ngoài trách nhiệm pháp lý”, luật sư Hải nói.
Tuy nhiên, cơ quan tố tụng phải chứng minh được sự cố ý cùng thực hiện tội phạm. Việc một người tặng quà, bình luận hoặc xuất hiện trong livestream tự nó chưa đủ để kết luận là đồng phạm. Cần làm rõ người đó biết gì, yêu cầu gì, có chủ động thúc đẩy hay hỗ trợ hay không và hành vi của họ liên hệ thế nào với việc phạm tội.
Tương tự, lời giải thích “chỉ nói đùa” cũng phải được đối chiếu với chứng cứ. Nếu tin nhắn, lời nói và toàn bộ diễn biến cho thấy người đó chủ động dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện hành vi phạm tội thì lời giải thích này cần được kiểm chứng.
Theo luật sư Hải, tiền và quà cũng phải được đặt trong toàn bộ diễn biến vụ việc. Một khoản tiền được hứa trước nhằm thúc đẩy người khác phạm tội có ý nghĩa pháp lý khác với món quà được gửi sau khi sự việc đã kết thúc. Nếu không có sự hứa hẹn hoặc tham gia cố ý trước hay trong khi hành vi phạm tội diễn ra, việc tặng quà sau đó tự nó chưa đủ để xác định đồng phạm. Ngược lại, việc đã hứa thưởng để thúc đẩy hành vi phạm tội vẫn có thể được xem xét ngay cả khi tiền chưa được chuyển.
Để xác định trách nhiệm của từng người, cơ quan tố tụng phải làm rõ ai đưa ra thử thách, ai rủ rê, hứa thưởng, thúc đẩy; có sự bàn bạc, phân công, hướng dẫn hoặc cung cấp phương tiện hay không; từng người có biết hành vi đang được thực hiện và cố ý góp phần vào việc phạm tội hay không.
Các nội dung này có thể được đối chiếu qua bản ghi đầy đủ phiên livestream, tin nhắn, bình luận, lịch sử tặng quà, giao dịch chuyển tiền, dữ liệu tài khoản và những chứng cứ khác. Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự xác định dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ; Điều 99 quy định việc đánh giá loại chứng cứ này phải căn cứ vào cách thức khởi tạo, lưu trữ, truyền gửi, tính toàn vẹn và việc xác định người khởi tạo. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào clip cắt ghép hoặc một ảnh chụp bình luận thiếu bối cảnh.
Luật sư Hải cũng lưu ý, người quay hoặc điều hành livestream phải được đánh giá dựa trên hành vi thực tế và ý thức tham gia, không thể mặc nhiên xác định trách nhiệm chỉ vì họ cầm điện thoại. Cùng tham gia một phiên livestream cũng chưa đồng nghĩa với “phạm tội có tổ chức”; theo khoản 2 Điều 17 Bộ luật Hình sự, trường hợp này phải có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.
Trách nhiệm của người đồng phạm cũng có giới hạn. Khoản 4 Điều 17 quy định người đồng phạm không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vượt quá của người thực hành. Nếu người nhận thử thách tự ý thực hiện thêm hành vi nằm ngoài phạm vi cố ý chung, cơ quan tố tụng phải làm rõ phần hành vi vượt quá đó.
“Khi quyết định hình phạt, pháp luật yêu cầu xem xét tính chất của đồng phạm, tính chất và mức độ tham gia của từng người. Người trực tiếp thực hiện phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình; người cố ý đứng sau tổ chức, xúi giục hoặc giúp sức cũng có thể phải chịu trách nhiệm. Một lời thách trên mạng có thể dẫn tới hậu quả pháp lý rất thật ngoài đời”, luật sư Hải nhấn mạnh.
.svg){kind=icon}
