Đó là vấn đề được đặt ra khi đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường do Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải làm trưởng đoàn, tiến hành khảo sát thực tế về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) trong chuỗi cung ứng thực phẩm” tại tỉnh Lạng Sơn.
Đoàn công tác chia thành 4 tổ đi khảo sát tại 4 cửa khẩu: Hữu Nghị, Tân Thanh, Chi Ma, Cốc Nam và một số trường tiểu học, mầm non, chợ dân sinh, siêu thị trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.
Sau khi khảo sát, đoàn công tác đã có cuộc làm việc với UBND tỉnh và một số sở, ngành liên quan.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, nội dung này được thực hiện theo chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại phiên họp thứ 56 về công tác giám sát và triển khai nhiệm vụ chủ trì thẩm tra dự Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Dự luật này sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa 16 tới đây.
Bà Hải nêu thực tế tình trạng VSATTP diễn ra phức tạp trên toàn quốc. Gần đây nhất đã diễn ra việc 300 tấn thực phẩm bẩn, có dịch tả lợn vẫn được lưu thông, chế biến thành thức ăn, đặc biệt là các suất ăn trẻ em.
Đoàn mong muốn được lắng nghe các kiến nghị, thực tiễn đặt ra ở địa phương từ khâu sản xuất, lưu thông, tiêu thụ còn có kẽ hở nào, những chồng chéo nào trong quản lý nhà nước để điều chỉnh trong dự luật tới đây.
Bà Hải cho biết, đoàn công tác đi khảo sát phục vụ thẩm tra dự Luật An toàn thực phẩm sửa đổi nhưng cũng phải báo cáo bước đầu cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội để trả lời câu hỏi “Tại sao 300 tấn lợn bệnh lại lọt qua tất cả cửa kiểm tra để vào bếp ăn trường học?”.
Qua thực tế kiểm tra đột xuất các bếp ăn trường học, Trưởng đoàn công tác đánh giá có bất cập trong nhập nguồn thực phẩm và nếu có sự việc xảy ra thì không biết ai chịu trách nhiệm, không biết truy xuất nguồn gốc thực phẩm như thế nào.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho biết 4 tổ công tác của đoàn đã đi kiểm tra, khảo sát tại gần 20 điểm. Qua đó cho thấy một số vướng mắc trong quản lý hiện nay. Chẳng hạn như tình trạng chồng chéo, phân tán giữa các ngành. Cụ thể, ngành nông nghiệp quản lý liên quan trồng trọt, chăn nuôi, nguồn cung, lưu thông; ngành công thương quản lý về chế biến, sử dụng; còn các vấn đề liên quan đến ngộ độc, sức khỏe thì do Bộ Y tế phụ trách.
Ngoài ra, bà Hải cho rằng công tác tiền kiểm hiện nay cũng có nhiều bất cập. Liên quan đến giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, trước khi cấp có rất nhiều thủ tục nhưng việc kiểm tra nguồn gốc đầu vào của thực phẩm tại các trường học, bếp ăn tập thể còn rất hạn chế.
“Tôi đi 2 trường học, chưa trường nào test mẫu đầu vào, hay thực hiện kiểm tra đột xuất. Các thông tin phản ánh chủ yếu từ phụ huynh, người dân nên khi xảy ra vấn đề rất khó để truy nguồn gốc thực phẩm từ đâu. Hầu như sau khi có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm thì không ai kiểm tra nữa”, bà Hải nêu thực tế.
Một vấn đề nữa là mức xử phạt với các vi phạm chưa đủ răn đe; thanh tra, kiểm tra đột xuất còn rất ít.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Phương Tuấn, tổ trưởng tổ công tác số 2 nêu thực tế khảo sát tại cửa khẩu Tân Thanh cho thấy các xe kiểm tra thông quan theo luồng xanh, nhưng không ai biết được chất lượng hàng hóa bên trong như thế nào.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Mai Phương - tổ trưởng tổ 3 cũng nêu bất cập tại cửa khẩu Chi Ma. Hàng hóa vi phạm tại cửa khẩu muốn tiêu hủy phải vận chuyển về Hải Phòng. Tình trạng này dẫn đến tốn kém kinh phí vận chuyển và nhà nước phải chi trả khoản này.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ - tổ trưởng tổ 4 cho biết việc khảo sát tại một số bếp ăn trường học cho thấy người mua và sử dụng thực phẩm không nắm được nguồn gốc của thực phẩm mà chỉ phụ thuộc vào “niềm tin” với người kinh doanh. Đây là kẽ hở để hàng giả, hàng kém chất lượng có nguy cơ xâm nhập vào các trường học dù các trường thực hiện cơ bản đúng quy định và đều có lưu mẫu.
Ông cũng nêu cơ chế phối hợp hiện nay phân cấp cho 4 ngành liên quan gồm các sở: Y tế, Công Thương, Nông nghiệp và Tài nguyên cùng với Hải quan. “Tuy nhiên khi hỏi trách nhiệm thuộc về ai thì chưa rõ”, ông Hạ khẳng định.
Ông Nguyễn Văn An, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng đề nghị tỉnh trao đổi thêm về đầu mối quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm. “Tôi đọc báo cáo xong không rõ đầu mối giao cho ai?”, ông An nói.
Đại biểu cũng bày tỏ băn khoăn hàng hóa xuất khẩu của chúng ta quản lý rất chặt và có quy định cụ thể nhưng hàng hóa nhập khẩu tiêu thụ nội địa, từ sản xuất tới bàn ăn thì rất khó kiểm soát và quản lý chưa chặt chẽ.
Từ đó, ông đề nghị có cơ chế lưu thông hồ sơ dữ liệu giữa hàng hóa nhập khẩu và tiêu thụ nội địa.
“Hiện nay, việc quản lý còn nặng về hình thức. Hồ sơ quá rườm rà, phức tạp. Vì vậy cần sửa các quy định theo hướng giảm hình thức, tăng quản lý thực tế, tăng chế tài”, đại biểu An đặt vấn đề.
Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn chỉ ra nghịch lý khi hàng hóa xuất khẩu được quản lý rất chặt nhưng hàng hóa tiêu thụ nội địa lại bị buông lỏng, công tác quản lý “từ trang trại tới bàn ăn” chưa chặt chẽ.
Ông Sơn gợi mở giải pháp phân loại cơ sở sản xuất theo mức độ rủi ro, với cơ sở có mức độ rủi ro cao thì cần kiểm soát chặt hơn.
Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cũng đặt vấn đề: “Nếu một đầu mối quản lý thì tỉnh giao cho đơn vị nào hay lập đơn vị riêng, như TPHCM có Sở An toàn thực phẩm?”
Lãnh đạo Sở Y tế Lạng Sơn cho rằng đầu mối quản lý về VSATTP nên giao cho Sở NN - MT. Bởi trong 112 nhóm sản phẩm chính thuộc lĩnh vực này thì ngành y tế chỉ có 6 sản phẩm.
Ngoài ra, vị này nhận định mức xử phạt các cơ sở, bếp ăn vi phạm theo quy định hiện hành chỉ từ 1 đến 4 triệu đồng là rất thấp, không đủ răn đe nên các cơ sở chấp nhận nộp phạt.
Ông cũng cho rằng nguồn lực quản lý VSATTP tại cơ sở hiện nay còn thiếu.
Còn lãnh đạo Sở NN - MT Lạng Sơn cho rằng, nếu giao sở này làm đầu mối quản lý VSATTP thì phải tăng cường nguồn nhân lực mới làm được.
Giám đốc Sở Công Thương Lạng Sơn Bùi Quốc Khánh nêu khó khăn về nguồn nhân lực trong quản lý VSATTP. Riêng Sở Công Thương có tất cả 40 người phụ trách nhiều lĩnh vực nên để có đủ người quản lý riêng lĩnh vực này là rất khó khăn.
Hiện nay nhiều nhiệm vụ đã giao cho cấp xã, trong khi chỉ có 6 xã có cán bộ bảo đảm chuyên môn về ngành công thương.
“Theo tôi, cần thiết có một lực lượng chuyên trách tập trung bảo đảm VSATTP, không nên chia cho 3 sở như hiện nay và có thể thực hiện mô hình như TPHCM”, ông Khánh nói.
Kết luận cuộc họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị tỉnh Lạng Sơn tổng rà soát, kiểm tra chuỗi thực phẩm tươi sống cung cấp cho bếp ăn tập thể, bệnh viện, trường học, khu chế xuất và thức ăn đường phố.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng đề nghị tỉnh quan tâm đầu tư cho các cơ sở mẫu que test nhanh thực phẩm, chủ động các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm để tránh tình trạng khi xảy ra sự cố, cơ quan chức năng vào cuộc lại mất căn cứ.
Ngoài ra, địa phương cần tập trung nhân lực, nguồn lực và có các chuyên đề kiểm tra về VSATTP, đồng thời tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm các vi phạm.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý, chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng cường hậu kiểm; xây dựng hệ thống quản lý theo chuỗi cung ứng thống nhất và phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn, cắt giảm thủ tục hành chính không cần thiết.
.svg){kind=icon}
