Nghị định áp dụng với các dự án BOT có hợp đồng ký trước ngày 1/1/2021, đang trong giai đoạn vận hành, kinh doanh theo quy định của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư.
Theo quy định, nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp dự án chỉ được chi trả chi phí bồi thường khi chấm dứt hợp đồng trước hạn nếu rơi vào một trong 2 tình huống cụ thể.
Thứ nhất, dự án hoặc hạng mục công trình đã hoàn thành, đưa vào khai thác tối thiểu 2 năm nhưng không được thu phí theo hợp đồng để hoàn vốn. Đây là trường hợp phát sinh do thay đổi chính sách hoặc vướng mắc thực tế khiến phương án thu phí không thể triển khai.
Thứ hai, dự án bị sụt giảm doanh thu nghiêm trọng. Trong trường hợp này, các bên đã thực hiện điều chỉnh phương án tài chính, bao gồm: dự kiến phần vốn nhà nước chia sẻ giảm doanh thu; giảm tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu; giảm lãi suất vốn vay.
Tuy nhiên, ngay cả khi đã điều chỉnh, thời gian thu phí kéo dài tối đa tới 50 năm vẫn không đủ đảm bảo cân đối tài chính, không đáp ứng được các nghĩa vụ như nộp thuế, chi phí vận hành – bảo trì, trả nợ gốc và lãi vay.
Cách tính chi phí bồi thường
Nghị định quy định rõ các yếu tố cấu thành chi phí bồi thường khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, gồm: Tổng vốn đầu tư xây dựng tính theo giá trị quyết toán, bao gồm lãi vay trong giai đoạn xây dựng nhưng không bao gồm phần vốn nhà nước tham gia; đồng thời phải loại trừ thuế giá trị gia tăng được hoàn và các khoản giảm trừ theo kết luận thanh tra, kiểm toán (nếu có).
Chi phí quản lý, vận hành và bảo trì được xác nhận bởi cơ quan ký kết hợp đồng. Thuế, phí phải nộp tính theo thực tế, sau khi đã khấu trừ các khoản thuế được hoàn (nếu có).
Doanh thu dự án bao gồm doanh thu thu phí và các nguồn thu hợp pháp khác, được cơ quan ký kết hợp đồng xác nhận.
Chi phí kiểm toán độc lập (nếu phát sinh). Chi phí huy động vốn vay được tính riêng theo nguyên tắc cụ thể.
Tổng chi phí bồi thường được xác định bằng tổng các khoản chi phí nêu trên trừ đi doanh thu thực tế của dự án.
Đáng chú ý, chi phí huy động vốn vay được tính theo lãi suất đàm phán giữa nhà đầu tư và bên cho vay, nhưng không vượt quá 4%/năm. Thời gian tính từ khi dự án bắt đầu vận hành đến thời điểm cơ quan có thẩm quyền quyết định chấm dứt hợp đồng.
Số vốn vay được tính phải dựa trên giá trị giải ngân thực tế, phù hợp với phương án tài chính và không vượt quá tỷ lệ đã cam kết trong hợp đồng dự án.
Đặc biệt, nghị định nhấn mạnh không tính lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư vào chi phí bồi thường. Điều này nhằm tránh việc ngân sách phải chi trả cho phần lợi nhuận kỳ vọng, chỉ tập trung xử lý các chi phí thực tế phát sinh.
Việc ban hành Nghị định 122/2026 được đánh giá là bước hoàn thiện khung pháp lý quan trọng, tạo cơ sở xử lý các dự án BOT gặp khó khăn về tài chính, đặc biệt là các dự án sụt giảm doanh thu hoặc không thể thu phí.
Quy định mới cũng giúp minh bạch hóa cách tính bồi thường, hạn chế tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư, đồng thời đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên trong quá trình triển khai mô hình đối tác công tư.
.svg){kind=icon}
