"Quyền tài sản của chúng ta còn rất yếu"

 - Các cải cách nhằm bảo vệ đầu tư tư nhân theo thị trường còn rất nhiều không gian để hoàn thiện.

LTS: Tuần Việt Nam mở Diễn đàn "Vì Việt Nam hùng cường" với mong muốn thu nhận từ quý độc giả những ý kiến, bài viết về các giải pháp phát triển đất nước trong tất cả các lĩnh vực nhằm khơi thông tiềm năng phát triển, cổ vũ niềm tin của cộng đồng vào tương lai Việt Nam.

Chủ đề đầu tiên của Diễn đàn tập trung vào thể chế kinh tế. Mời quý vị cùng theo dõi.

Luật sư Nguyễn Tiến Lập và Tiến sỹ Võ Trí Thành, thành viên của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) góp ý về việc thực thi hợp đồng.

Luật sư Nguyễn Tiến Lập:

Các quốc gia phát triển trong khu vực luôn có cách tiếp cận riêng để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân. Ở Nhật Bản, nhà nước hỗ trợ các doanh nghiệp về kỹ thuật, công nghệ. Hàn Quốc thì hỗ trợ tài chính, bơm tiền cho các tập đoàn. Đài Loan thì hỗ trợ trung dung hơn, tập trung cho công nghiệp và tài chính.

Các chính sách này đưa lại những kết quả tương đối khác nhau. Nhật Bản có các tập đoàn lớn nhưng rất đa dạng, được quốc tế hóa. Trong khi đó, Hàn Quốc lại có các cheabol thống lĩnh nền kinh tế và trong nhiều trường hợp, một số chủ tịch tập đoàn bị truy tố; còn Đài Loan có nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển bền vững.

Việt Nam chúng ta đã theo kinh tế thị trường, thu hút thêm nhiều nguồn lực trong dân cho phát triển. Chúng ta cải cách nhiều lĩnh vực bao gồm thứ nhất là mở cửa thị trường, cải cách thủ tục hành chính, xóa bỏ giấy phép con; thứ hai là tăng cường thực thi hợp đồng; thứ ba là đảm bảo tự do kinh doanh và bảo vệ người tiêu dùng; thứ tư là cải cách doanh nghiệp nhà nước và thứ năm là bảo vệ sở hữu tư nhân.

Cả năm trụ cột đó chúng ta đã luôn cố gắng cải cách, bồi bổ nhiều năm nay, nhưng có một số trụ cột chưa được cải thiện.

Khảo sát gần đây của Bộ Tư pháp về thực thi hợp đồng cho thấy, trụ cột này của chúng ta còn có vấn đề, tương tự như xếp hạng của Việt Nam trong các báo cáo môi trường kinh doanh của Ngân hàng Thế giới.

{keywords}
Đất đai được chuyển cho khu vực tư nhân mà trong một số trường hợp, không qua đấu giá, hoặc với giá rẻ

Tôi muốn nhấn mạnh trụ cột thực thi hợp đồng. Theo dõi vài năm nay, chúng ta thấy rõ xu hướng sử dụng các mệnh lệnh hành chính để can thiệp thị trường thay vì để các công cụ thị trường vận hành. Xu hướng này đang ngày càng có các tác động rõ nét trong đời sống kinh tế xã hội.

Thông thường trước đây các doanh nghiệp nhà nước hợp tác với doanh nghiệp tư nhân bằng góp đất, đất đó có thể là “đất vàng”, vì họ không có vốn. Bên cạnh đó, đất đai được chuyển cho khu vực tư nhân mà trong một số trường hợp, không qua đấu giá, hoặc với giá rẻ, hoặc chưa đúng về quy trình thủ tục.

Trong một số trường hợp, những vụ việc này bị điều tra về tiêu cực và thường có kết luận hành chính giống nhau là yêu cầu thu hồi đất đó về. Thực tế là hợp đồng bị hủy, việc thực thi hợp đồng không thành dù đất đó đã được chuyển nhượng, mua bán, sang tên cho nhiều chủ đầu tư, hay được thế chấp ngân hàng.

Dưới sức ép hành chính đã có một số vụ doanh nghiệp đã trả lại đất trên thực tế. Đây là điều chưa từng có trước đó và như vậy, cách can thiệp hành chính là rất có hiệu quả.

Hơn nữa, trước đây việc sử dụng các biện pháp hành chính thường chỉ liên quan đến khu vực nhà nước nhưng gần đây đã lan sang khu vực tư nhân. Trước đây, các biện pháp hành chính thường gói gọn trong lĩnh vực ngân hàng thì nay mở rộng ra nhiều lĩnh vực kinh tế khác. Đây là điều mà các nhà đầu tư nước ngoài, các nhà đầu tư trong nước đang rất quan tâm.

Tuy nhiên, tôi cho là cần tách bạch các quan hệ, các công đoạn ra. Cần tách bạch trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm pháp nhân; tách bạch quan hệ kinh tế, dân sự, hình sự ra rõ ràng vì nếu không việc này sẽ làm đứt đoạn hệ thống pháp lý.

Trước đây, chúng ta có xu thế hình sự hóa các quan hệ kinh tế và dân sự và sau nhiều thảo luận, chúng ta đã giảm được rất nhiều các vụ việc này. Song đến nay tôi muốn cảnh báo về xu hướng sử dụng các biện pháp hành chính trong việc thực thi hợp đồng.

Chúng ta đang xây dựng ngôi nhà pháp luật, ban hành các nghị quyết về cải cách môi trường kinh doanh nhằm hiện thực hóa thể chế kinh tế thị trường. Đó là điều rất đáng hoan nghênh.

Chúng ta theo kinh tế thị trường thì cần giải quyết tranh chấp nhiều hơn ở trọng tài chứ không phải toà án.

Những điều đó có nghĩa là các cải cách nhằm bảo vệ đầu tư tư nhân theo kinh tế thị trường còn rất nhiều không gian để hoàn thiện.

Tiến sỹ Võ Trí Thành:

Liên quan đến việc can thiệp của nhà nước thì thế giới có nhiều cách nhìn. Thứ nhất là Nhà nước can thiệp trực tiếp vào thị trường, mà biểu hiện cực đoan nhất là mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, nhà nước quyết định mọi thứ. Thứ hai là mô hình hỗn hợp, nhà nước can thiệp vừa phải vào thị trường mà Ngân hàng Thế giới gọi là nền kinh tế nhà nước thân thiện với thị trường; nhà nước để nền kinh tế vận hành đúng quy luật thị trường, chỗ nào cần can thiệp mới can thiệp. Và cuối cùng là các nền kinh tế hoàn toàn thị trường.

Việt Nam ta có sáng tạo là phát triển bền vững và bao trùm. Chúng ta mở cửa thị trường, tham gia hội nhập, tham gia mạng, chuỗi sản xuất của thế giới. Chúng ta không hẳn là thế này, hay thế kia.

Tức là khi nói về vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thì có một số quan điểm như thế.

Quá trình chuyển đổi ở Việt Nam từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường về bản chất là mở rộng cơ hội, đặc biệt là cơ hội kinh doanh, cho người dân và nâng cao năng lực tận dụng cơ hội. Chúng ta đã làm tương đối tốt ở góc độ tạo cơ hội cho người dân qua việc mở cửa thị trường, hội nhập nhưng về nâng cao năng lực tận dụng cơ hội thì chưa làm tốt vì những yếu kém về thể chế, về chất lượng nhân lực.

Quá trình chuyển đổi đó thực chất là quá trình phân chia, phân bổ lại tài sản, cụ thể là doanh nghiệp nhà nước và tài nguyên đất đai. Trong đó, quá trình tích lũy tư bản đầu tiên là phân bổ lại tài sản, từ tài sản thuộc sở hữu của tất cả người dân được Nhà nước đại diện chuyển sang cho khu vực tư nhân,…  Tài sản, nguồn lực được phân bổ, chia lại cho đến khi có sở hữu rõ ràng đến mức giao dịch theo đúng thị trường.

Sau khi tích lũy, xác định rõ sở hữu thì doanh nghiệp mới đi được vào khâu đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng,… Tuy nhiên, theo Báo cáo Việt Nam 2035, quyền tài sản của chúng ta còn rất yếu.

Liên quan chuyện thực thi hợp đồng, gần đây tôi gặp rất nhiều câu hỏi, liệu có chuyện hồi tố hay không, liệu có đảm bảo không chia lại sau chục năm nữa hay không, liệu thể chế chia lại hiện nay có đảm bảo tạo ra sở hữu rõ ràng để nó không bị chia lại hay không?

Nếu lại đòi chia lại thì không có phát triển. Lý do, một đất nước chỉ loay hoay đòi chia cái đang có thì không thể phát triển; phát triển phải là từ cái đầu, từ chất xám, từ sáng tạo mà những yếu tố này, như tôi đã nói, thường chỉ có được sau khi đã tích lũy, có sở hữu rõ ràng.

Tuy nhiên, quan điểm của tôi là cân bằng, có sai phạm thì phải xử nhưng nền tảng phát triển là tối quan trọng.

Tư Giang, Lan Anh lược ghi

Trân trọng kinh mời quý vị độc giả gửi bài cho Diễn đàn “Vì Việt Nam hùng cường” theo địa chỉ email: tuanvietnam@vietnamnet.vn

Xem thêm các bài viết khác của Diễn đàn Vì Việt Nam hùng cường đăng tải trên Chuyên trang Tuần Việt Nam/ Báo VietNamNet:

Diễn đàn: Vì Việt Nam hùng cường

Diễn đàn: Vì Việt Nam hùng cường

Hãy cùng tham gia Diễn đàn “Vì Việt Nam hùng cường” của chúng tôi bằng những bài viết, những góp ý trong tất cả các lĩnh vực nhằm khơi thông tiềm năng, cổ vũ niềm tin của cộng đồng vào tương lai đất nước.

tin nổi bật

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Trung Quốc muốn thành mặt trời địa chính trị?

Trung Quốc không muốn trở thành siêu cường - một cực của nhiều quốc gia trong hệ thống quốc tế. Họ muốn trở thành siêu cường - mặt trời địa chính trị để phần còn lại của hệ thống quay xung quanh.

Bốc thăm tìm tham nhũng và câu hỏi ‘đồng chí có mấy suất đất’

Hà Nội, Đà Nẵng và nhiều địa phương khác đang triển khai bốc thăm ngẫu nhiên để xác minh tính trung thực trong kê khai tài sản của cán bộ, công chức.

Hạn mức tín dụng và những câu hỏi còn treo

Ngân hàng Nhà nước hôm qua đã điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2022 đối với các tổ chức tín dụng, và như thông lệ, không công khai chỉ tiêu này mà gửi riêng đến từng đơn vị.

Vì sao cần bỏ trần tín dụng?

Theo nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN Phạm Xuân Hòe, trong khi nhu cầu vốn đang rất cần sau 2 năm dịch bệnh thì hạn mức tín dụng được kiểm soát quá chặt chẽ, đạp phanh vào nỗ lực phục hồi kinh tế.

Rủi ro lớn nhất là thanh khoản

Gần đây, đại diện Ngân hàng Nhà nước bắt đầu đề cập đến việc nới lỏng room tín dụng. Tuần Việt Nam trò chuyện với ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN.

Đà Lạt ngập nặng: Kết cục không có gì lạ

Cơn mưa chiều 1/9 kéo dài hơn 30 phút khiến Đà Lạt ngập nặng ở khu vực trung tâm với các tuyến đường Ngô Văn Sở, Tô Ngọc Vân, Phan Đình Phùng… Nếu quan sát những gì đã và đang diễn ra thì kết cục đó không lạ, có thể dự báo trước.

Ngày lập quốc trong ký ức người tù Côn Đảo

Khi nghe tin ngày 2/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, giáo Quang (Đặng Quang Minh), tù nhân sửa chữa máy ở Đài vô tuyến liền nhanh chóng thông báo cho toàn đảo…

Biển Đông trong trọng tâm chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

"Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là trọng tâm trong chiến lược lớn của Mỹ, và nó không thể thành công nếu các quy tắc và liên minh bị đe dọa ở Biển Đông", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin nói.

Đạo luật Khoa học và Chip giúp Mỹ bắt kịp Trung Quốc?

Việc thông qua đạo luật Khoa học và Chip, với tổng số tiền được phân bổ 280 tỷ USD, được coi là nỗ lực của Mỹ trong việc bắt kịp Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ.

Công nghệ bán dẫn: Chiến trường mới giữa Mỹ và Trung Quốc

Cuộc chiến công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã bước vào thời kỳ mới, chạy đua cho việc phát triển chip bán dẫn.

Dự luật về khí hậu và sức khỏe: Sự tranh cãi mệt mỏi của quốc hội Mỹ

Không có gì mô tả rõ ràng hơn sự mất thì giờ và lộn xộn trong vận hành của một thể chế dân chủ bằng việc bàn thảo, tranh cãi, cò kè, cản trở… và thông qua dự luật Inflation Reduction Act tại Mỹ vào đầu tháng này.

Cựu Thủ tướng Ehud Barak: Israel tìm mọi cách để phát hiện, chăm sóc từng nhân tài

Israel rất nhỏ bé, không có nhiều tài nguyên giá trị như dầu hay mỏ quý. Nhưng chúng tôi có thứ nguyên liệu giá trị nhất: chất xám - cựu Thủ tướng Israel Ehud Barak chia sẻ với Tuần Việt Nam trong chuyến công du tới Việt Nam.

Lý do khiến nữ Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc Park Soon-ae buộc phải từ chức ngày 8/8 do thất bại trong việc thuyết phục người dân chấp nhận việc bắt đầu bậc tiểu học từ 5 tuổi.