Ruột, dạ dày ‘nát bấy’ vì thói quen của hàng triệu người Việt

Thống kê của Bộ Y tế cho thấy, Việt Nam hiện có tỷ lệ người sử dụng thuốc lá đứng thứ 9 trên thế giới và là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN (khoảng 15.6 triệu người trưởng thành sử dụng thuốc lá).

Khi nhắc đến thuốc lá, đa số thường nghĩ ngay đến ung thư phổi hay các bệnh lý về tim mạch. Tuy nhiên, ít ai biết rằng khói thuốc còn là một "sát thủ thầm lặng" tàn phá nghiêm trọng toàn bộ hệ thống tiêu hóa của cơ thể.

Bệnh nhân Nguyễn Văn H. (48 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng đau thượng vị dữ dội kéo dài kèm đi ngoài phân đen. Ông H. cho biết 20 năm nay, mỗi ngày ông hút gần một bao thuốc lá.

Cách đây một tuần ông cảm thấy đau rát dạ dày nên đi khám. Kết quả nội soi cho thấy ông có một ổ loét lớn vùng hang vị đang rỉ máu, niêm mạc dạ dày xung quanh bị viêm nghiêm trọng.

TS. BS Tạ Quang Thành, Phó Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Hà Nội cho biết, chính thói quen hút thuốc kéo dài nhiều năm là nguyên nhân làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của dạ dày, khiến tổn thương viêm loét tiến triển nhanh chóng, dẫn đến biến chứng xuất huyết tiêu hóa nguy hiểm.

Hiệp hội Tiêu hóa Mỹ đã xác định được hơn 7.000 chất hóa học trong khói thuốc lá có tác động trực tiếp và là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh lý đường tiêu hóa nguy hiểm.

"Khi một người hút thuốc, các chất độc hại này (bao gồm trên 70 chất gây ung thư đặc biệt nguy hiểm như Nicotine, Carbon monoxide, Nitrosamine (NNK, NNN), Benzopyrene, Cadmium, Arsenic...) sẽ xâm nhập vào hệ tiêu hóa thông qua 3 con đường chính: Hít qua phổi rồi đi vào hệ tuần hoàn để đến đích là gan và ruột; Nuốt nước bọt chứa các chất độc hòa tan; Hấp thu trực tiếp qua lớp niêm mạc miệng, thực quản và dạ dày", Tiến sĩ Thành cảnh báo.

Hệ quả tổng lực của quá trình này là sự gia tăng tình trạng stress oxy hóa, viêm mãn tính, tổn thương cấu trúc DNA, rối loạn hệ vi sinh đường ruột và làm giảm tưới máu niêm mạc tiêu hóa.

Theo chuyên gia, tình trạng này càng trở nên tồi tệ hơn khi Nicotine kích thích co mạch máu làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng, gây ra hiện tượng thiếu oxy tại chỗ khiến các tổn thương cũ chậm liền loét và tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa cấp tính. Đồng thời, tác động tiêu cực của Nicotine còn tạo điều kiện thuận lợi cho acid dạ dày dễ dàng tấn công, phá hủy lớp niêm mạc, kèm theo sự thay đổi sâu sắc hệ vi sinh đường ruột.

Bên cạnh các tác động sinh học trực tiếp, TS Thành cũng nhấn mạnh khói thuốc lá còn tương tác rất tiêu cực với chế độ ăn uống hàng ngày, đẩy nhanh tiến trình bệnh lý ác tính.

Theo đó, khi khói thuốc chứa Nitrite và Nitrosamine kết hợp với các loại thực phẩm chế biến sẵn (thịt hun khói, xúc xích, lạp xưởng), nó sẽ đẩy nhanh quá trình tổng hợp các hợp chất N-nitroso compounds. Đây là những tác nhân gây ung thư cực mạnh đối với dạ dày và đại trực tràng.

Đáng lưu ý, khói thuốc làm giảm hiệu quả hấp thu vi chất thiết yếu, suy giảm khả năng chống oxy hóa tự nhiên và cản trở cơ chế sửa chữa DNA, làm tăng nguy cơ đột biến tế bào dẫn đến ung thư.

“Chính vì những nguyên nhân và cơ chế phức tạp trên, không chỉ người hút thuốc lá mà ngay cả người không hút nhưng hít phải khói thuốc thụ động thường phải đối mặt với một danh mục dài các bệnh lý tiêu hóa nguy hiểm như: Bệnh trào ngược dạ dày - thực quản, loét dạ dày - tá tràng, viêm loét đại tràng, viêm tụy mãn tính, ung thư tụy và ung thư thực quản”, Tiến sĩ Thành cảnh báo.

Để phòng bệnh, TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng, Trưởng Khoa Nội tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang cho rằng người dân cần lập kế hoạch từ bỏ hoàn toàn thuốc lá và chủ động tránh xa môi trường có khói thuốc.

Bên cạnh đó, cần duy trì lối sống lành mạnh, bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin để hỗ trợ phục hồi hệ vi sinh và niêm mạc ruột. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như đau bụng âm ỉ vùng thượng vị, đầy hơi trướng bụng kéo dài, ợ chua liên tục hoặc đi ngoài phân đen, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế để được thăm khám, nội soi tầm soát sớm, tránh các biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng.