Sản vật biển vào mùa, thịt mềm như cháo

Đến hẹn lại lên, cứ khoảng tháng 9 đến tháng 12 âm lịch hằng năm, ngư dân tại nhiều tỉnh ven biển từ Bắc vào Nam như Hưng Yên (Thái Bình cũ), Ninh Bình (Nam Định cũ) hay Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị (Quảng Bình cũ) cho đến TPHCM (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ), Cà Mau… lại tất bật ra khơi đánh bắt cá khoai.

Tùy điều kiện thời tiết và từng vùng biển, mùa cá khoai có thể kéo dài đến tháng 2 âm lịch năm sau.

Sở dĩ sản vật này được gọi tên là cá khoai bởi thân hình loài cá này khá đặc biệt: tròn, thon dài, không có vảy, bề mặt trơn bóng, gợi liên tưởng đến củ khoai.

Phần lưng và đuôi có màu phơn phớt hồng, thịt trắng trong, xương mềm và gần như trong suốt.

sản vật cá khoai
Cá khoai hiện chỉ được khai thác từ tự nhiên nên được ví von là sản vật "trời ban". Ảnh: Nguyễn Thị Hoàng Mai

Trước đây, với người dân miền biển, cá khoai là món dân dã, giá thành rẻ, thường xuất hiện trong bữa cơm hàng ngày. Thậm chí, có thời điểm, loại cá này còn ít được coi trọng, chủ yếu được sử dụng làm thức ăn cho vật nuôi.

Tuy nhiên hiện nay, cùng với sự thay đổi trong thị hiếu ẩm thực, cá khoai được xem như đặc sản hút khách sành ăn tìm mua và là niềm tự hào trong văn hóa ẩm thực truyền thống của người bản địa.

Chúng cũng xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng, quán ăn ở các thành phố lớn, trở thành món ngon lạ miệng được thực khách lựa chọn thưởng thức.

Anh Lê Hoàng Quang Nguyên - chủ một cửa hàng hải sản ở chợ bến cá Nghi Thủy (phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An), cho biết điều khiến cá khoai trở nên khác biệt so với nhiều loại cá biển khác chính là kết cấu thịt.

Khi còn tươi, thân cá mềm, mọng nước; sau khi chế biến, thịt càng trở nên mềm nhũn, ngọt thanh, gần như tan ngay khi đưa vào miệng. Cũng bởi đặc điểm này mà người dân ở một số địa phương gọi chúng là cá cháo.

Từ bát canh dân dã đến nồi lẩu đặc sản

Cá khoai có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau như cháo cá khoai, cá kho, cá chiên, cá nướng, cá lăn bột hay nhúng lẩu. Tuy nhiên, với những người yêu thích hương vị nguyên bản của loại cá này, canh cá khoai vẫn là món ăn được ưa chuộng hơn cả.

Cá khoai tươi sau khi mua về được làm sạch, bỏ ruột và cắt thành từng khúc vừa ăn. Người có kinh nghiệm thường giữ lại phần dạ dày cá bởi bộ phận này có độ giòn, béo.

ca-khoai-sau-so-che
Cá khoai là nguyên liệu chế biến được nhiều món ngon. Ảnh: Ninh Hoa

Sau khi sơ chế, cá được ướp cùng nước mắm, tiêu, gừng, sả, hành, tỏi và một chút ớt để tăng hương vị.

Tiếp đến, người ta phi thơm hành tỏi, cho cà chua vào xào sơ rồi thêm nước, đun sôi. Cá được thả nhẹ tay vào nồi, nấu ở lửa vừa hoặc nhỏ. Khi cá chín tới, người nấu thêm hành lá, thì là, rau răm hoặc các loại rau thơm tùy sở thích.

“Một lưu ý quan trọng khi chế biến là không nên khuấy đảo nhiều bởi thịt cá khoai rất mềm, dễ bị nát. Lượng nước cũng cần được cân đối vừa phải vì bản thân cá có nhiều nước, khi nấu sẽ tiết ra thêm vị ngọt tự nhiên”, anh Nguyên chia sẻ thêm.

Ở các tỉnh miền Trung, cá khoai nấu cùng rau cải cúc (tần ô) là món ăn quen thuộc trong những ngày mùa lạnh. Tùy từng nhà, người ta có thể thay thế bằng rau cần.

Vị ngọt dịu của cá hòa quyện với hương thơm đặc trưng của rau tạo nên món canh thanh mát, dễ ăn mà vẫn đủ sức hấp dẫn.

Riêng ở Quảng Trị (Quảng Bình cũ), lẩu cá khoai cũng từng được bình chọn vào Top 100 món ăn đặc sản Việt Nam 2020 – 2021.

Ngoài những món ăn ngon nóng hổi, cá khoai còn được người dân một số vùng biển chế biến thành đặc sản khô. Tại xã Cái Đôi Vàm, tỉnh Cà Mau (thị trấn Cái Đôi Vàm, huyện Phú Tân cũ), khô cá khoai là sản phẩm được nhiều người biết đến.

Theo phương pháp truyền thống, cá sau khi sơ chế sạch được bắt chéo phần hàm, vắt ngang những cây sào rồi đem phơi dưới nắng. Nhờ quá trình làm khô, cá có thể bảo quản lâu hơn so với cá tươi.

Khô cá khoai sau đó được chế biến thành nhiều món như nướng, chiên hoặc rim, mang hương vị đậm đà khác biệt so với cá tươi.

Đặc sản khó bảo quản, giá bán lên tới hàng trăm nghìn đồng/kg

Một trong những lý do khiến cá khoai ngày càng được xem là đặc sản hút khách là sự khan hiếm tương đối của nguồn cá tươi và yêu cầu khắt khe trong quá trình bảo quản, vận chuyển.

Đây là loài cá có thân mềm, nhiều nước, rất dễ bị ươn sau khi đánh bắt. Vì vậy, cá thường được tiêu thụ ngay tại địa phương hoặc nhanh chóng vận chuyển đến các tỉnh, thành lân cận để giữ độ tươi ngon.

Theo kinh nghiệm của anh Nguyên, cá khoai tươi có mang đỏ, mắt trong, thịt trắng hồng và phần vây ánh hồng tự nhiên.

Thân cá còn độ nhớt, bề mặt có ánh nhũ.

Ngược lại, cá có mang nhợt màu, mắt đục, thịt chuyển màu và vây sẫm thường không còn giữ được độ tươi ban đầu.

“Cá khoai càng vào mùa lạnh càng ngon. Cá được ngư dân khai thác bằng cách thả lưới, khi đưa lên bờ sẽ được thương lái ra thu mua trực tiếp luôn.

Tùy từng nơi và thời điểm, cá khoai được bán với giá dao động từ 180.000 đến 250.000 đồng/kg.

Cá bán tại bến thuyền hay chợ ven biển sẽ có giá thấp hơn. Còn khi vận chuyển vào sâu trong đất liền hay đưa đến các thành phố lớn, cá khoai được bán với giá cao hơn, có thể lên tới vài trăm nghìn đồng mỗi cân”, chủ vựa hải sản tiết lộ.