Cần lộ trình chuẩn bị
Đề xuất thu phí ô tô, xe máy vào khu vực nội đô Vành đai 1 từ năm 2028 của Hà Nội tiếp tục nhận được nhiều ý kiến từ các chuyên gia.
Ông Nguyễn Văn Thanh, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho biết, thu phí phương tiện vào trung tâm không phải giải pháp mới. Một số thành phố lớn trên thế giới đã áp dụng và đạt được kết quả tích cực. Tuy nhiên, điểm chung là hầu hết đều phải trải qua quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm trước khi chính thức triển khai.
Theo ông Thanh, bản chất của chính sách thu phí phương tiện vào nội đô không phải để tăng thu cho ngân sách mà nhằm điều tiết nhu cầu đi lại, giảm áp lực giao thông và từng bước hạn chế phương tiện cá nhân tại khu vực trung tâm.
Ông cho rằng, những chính sách tác động trực tiếp đến hoạt động đi lại của người dân luôn nhận được nhiều ý kiến khác nhau. Tuy nhiên, các ý kiến phản biện cần được xem là kênh tham khảo quan trọng để cơ quan quản lý đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện chính sách, thay vì trở thành lý do để trì hoãn các giải pháp cần thiết nhằm giải quyết tình trạng ùn tắc và ô nhiễm đô thị.
Một chuyên gia giao thông từng tham gia tư vấn các đề án về vùng phát thải thấp tại Hà Nội cho biết nhiều thành phố trên thế giới đã mất từ 7-10 năm để nghiên cứu, lấy ý kiến xã hội, hoàn thiện hạ tầng và thử nghiệm trước khi áp dụng thu phí hoặc hạn chế xe vào trung tâm.
London (Anh), Stockholm (Thụy Điển), Paris (Pháp), Seoul (Hàn Quốc), Bắc Kinh, Quảng Châu (Trung Quốc) đều đi theo lộ trình này. Thu phí nội đô chỉ được triển khai khi hệ thống giao thông công cộng đã phát triển ở mức nhất định, cơ sở dữ liệu phương tiện được hoàn thiện và người dân có các lựa chọn thay thế cho xe cá nhân.
Theo chuyên gia, điều quan trọng là Hà Nội không nên xem việc thu phí chỉ đơn thuần là lập các điểm kiểm soát và thu tiền. Đây là một chính sách tổng hợp liên quan đến quản lý giao thông, môi trường, công nghệ và thay đổi hành vi đi lại của người dân.
Không chỉ thu phí mà còn phân loại phương tiện
Cũng theo chuyên gia này, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều thành phố không áp dụng một mức phí chung cho tất cả phương tiện. Xe thường được phân loại theo mức độ phát thải hoặc niên hạn sử dụng. Những phương tiện thân thiện môi trường được ưu tiên hoặc miễn giảm phí, trong khi xe cũ phát thải cao phải trả mức phí lớn hơn hoặc bị hạn chế lưu thông.
Tại Pháp, nhiều đô thị lớn áp dụng mô hình vùng phát thải thấp, trong đó phương tiện được phân loại theo mức độ ô nhiễm. Xe đáp ứng tiêu chuẩn môi trường cao được phép lưu thông thuận lợi hơn, còn xe cũ có thể bị hạn chế hoặc cấm vào một số khu vực trung tâm.
Việc kiểm soát được thực hiện thông qua hệ thống camera tự động nhận diện biển số hoặc tem phân loại, kết nối với cơ sở dữ liệu phương tiện để xác định quyền lưu thông hoặc mức phí phải nộp.
Để làm được điều này, các đô thị đều xây dựng hệ thống dữ liệu phương tiện đồng bộ, kết nối với đăng ký xe, đăng kiểm và mạng lưới camera nhận diện biển số.
Theo vị chuyên gia, đây cũng là điều Hà Nội cần chuẩn bị nếu muốn triển khai hiệu quả. Thành phố phải xây dựng được cơ sở dữ liệu đầy đủ về phương tiện, hệ thống giám sát tự động và năng lực xử lý theo thời gian thực.
Cần đánh giá kỹ tác động xã hội
Bên cạnh yếu tố công nghệ, Hà Nội cần đánh giá kỹ các tác động xã hội trước khi đưa chính sách vào thực tế. Những câu hỏi như người dân sẽ gửi xe ở đâu, bao nhiêu người chuyển sang xe buýt hoặc đường sắt đô thị, hệ thống vận tải công cộng có đáp ứng được nhu cầu hay không đều cần được nghiên cứu bằng các mô hình dự báo cụ thể.
Theo ông Nguyễn Văn Thanh, việc triển khai chính sách cần dựa trên nhiều yếu tố như mức độ ô nhiễm môi trường, năng lực vận tải công cộng, khả năng chấp nhận của xã hội và các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện.
Trong bối cảnh áp lực giao thông và ô nhiễm không khí tại Hà Nội ngày càng gia tăng, việc nghiên cứu các giải pháp hạn chế phương tiện cá nhân là cần thiết.
Tuy nhiên, để chính sách khả thi và nhận được sự đồng thuận của người dân, thành phố cần một lộ trình dài hơi, với sự chuẩn bị đầy đủ về hạ tầng, công nghệ và các giải pháp hỗ trợ đi kèm.
.svg){kind=icon}
