Thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc gắn bảo tồn văn hóa

Khơi dậy tiềm năng bản địa, chuẩn hóa chất lượng sản phẩm

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên bản địa phong phú cùng tri thức sản xuất lâu đời. Từ nông sản, dược liệu, thực phẩm truyền thống đến hàng dệt thổ cẩm, mây tre đan và thủ công mỹ nghệ, mỗi sản phẩm đều chứa đựng tiềm năng phát triển kinh tế, tạo việc làm và nâng cao đời sống người dân.

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã góp phần chuyển đổi sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ sang mô hình liên kết chuỗi giá trị, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và nhu cầu thị trường. Đồng thời, chương trình khai thác lợi thế sản vật, văn hóa vùng miền, tạo sự gắn kết giữa phát triển nông nghiệp với dịch vụ và du lịch.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến giữa tháng 4/2026, cả nước có hơn 20.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 126 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia.

Tuy nhiên, để sản phẩm bản địa có chỗ đứng bền vững trên thị trường, việc chuẩn hóa chất lượng và bảo đảm nguồn cung ổn định đóng vai trò then chốt. 

Các hợp tác xã (HTX), cơ sở sản xuất cần chú trọng quy hoạch vùng nguyên liệu an toàn, áp dụng quy trình VietGAP, hữu cơ, cải tiến công nghệ sau thu hoạch, bao bì và truy xuất nguồn gốc. 

Thổi hồn văn hóa truyền thống vào giá trị sản phẩm

Sức hấp dẫn của hàng hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ nằm ở chất lượng, công năng sử dụng mà còn ở những giá trị văn hóa kết tinh trong từng sản phẩm. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và câu chuyện sản phẩm, bản sắc địa phương trở thành lợi thế cạnh tranh riêng biệt.

Tiêu biểu là Hợp tác xã Nông nghiệp Ara-Tay Coffee (xã Mường Chanh, tỉnh Sơn La), mô hình do những phụ nữ dân tộc Thái làm chủ. Thương hiệu “Ara-Tay” là sự kết hợp giữa Arabica - giống cà phê nổi tiếng của vùng Tây Bắc và “Tay” - tên gọi người Thái, thể hiện mong muốn đưa thương hiệu cà phê của đồng bào Thái Sơn La vươn xa.

Bằng việc kiểm soát quy trình canh tác hữu cơ, kết hợp câu chuyện khởi nghiệp của phụ nữ vùng cao, Ara-Tay đã phát triển sản phẩm cà phê Arabica đạt chuẩn OCOP 4 sao, từng bước khẳng định thương hiệu và cung ứng cho các chuỗi đồ uống, đơn vị chế biến trên toàn quốc. Sản phẩm cũng lọt Top 7 cà phê đặc sản toàn quốc tại cuộc thi “Vietnam Amazing Cup 2020” do Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột tổ chức.

Thực tế cho thấy, khi giá trị kinh tế được kết hợp với bản sắc văn hóa, sản phẩm địa phương không chỉ gia tăng sức cạnh tranh mà còn tạo động lực gìn giữ tri thức sản xuất, nghề truyền thống và sinh kế cho cộng đồng.

Mở rộng kênh phân phối, đưa sản phẩm vùng cao đến gần người tiêu dùng

Nhằm thúc đẩy thương mại tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng như Nghị quyết số 88/2019/QH14 của Quốc hội về Đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030; Quyết định số 1162/QĐ-TTg về Chương trình phát triển thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo giai đoạn 2021-2025; Quyết định số 1163/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển thương mại trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bám sát các định hướng này, ngành Công Thương đẩy mạnh tổ chức hội nghị kết nối cung cầu, tuần lễ hàng Việt và hội chợ chuyên đề, hỗ trợ sản phẩm miền núi tiếp cận các hệ thống phân phối lớn như WinMart, Co.opmart, Central Retail... 

Mô hình liên kết giữa người sản xuất, HTX, doanh nghiệp chế biến và đơn vị phân phối góp phần khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, hạn chế phụ thuộc vào thương lái và giảm áp lực tiêu thụ theo mùa vụ.

Đặc biệt, thương mại điện tử đang mở ra cơ hội mới cho sản phẩm vùng cao. Thông qua các chương trình đào tạo kỹ năng bán hàng số, livestream và đưa sản phẩm lên những nền tảng như Shopee, TikTok Shop, các cơ sở sản xuất có thêm cơ hội tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trên cả nước, vượt qua những hạn chế về khoảng cách địa lý.

Cùng với nông sản, các sản phẩm dệt thổ cẩm, đan lát và thủ công mỹ nghệ cũng có thêm cơ hội phát triển thị trường. Qua đó, nghề truyền thống không chỉ tạo sinh kế mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số.

Phát huy vai trò đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước

Sự phát triển bền vững của sản phẩm miền núi cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa bàn còn hạn chế về giao thông, hạ tầng thương mại và logistics.

Với vai trò tham mưu quản lý nhà nước về thương mại nội địa, Bộ Công Thương và Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tiếp tục chú trọng các giải pháp thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trọng tâm là hoàn thiện mạng lưới kết nối, tạo điều kiện để hàng Việt và đặc sản vùng miền tiếp cận hệ thống phân phối quốc gia; hỗ trợ thông tin, dự báo thị trường và tiêu chuẩn kỹ thuật để HTX, doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất; phối hợp với địa phương phát triển hạ tầng thương mại nông thôn, điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP.

Bên cạnh đó, công tác bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, phòng chống hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ cần tiếp tục được tăng cường nhằm bảo vệ uy tín, thương hiệu sản phẩm vùng cao.

Khi phát triển kinh tế gắn liền với bảo tồn văn hóa, mỗi sản phẩm không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần gìn giữ bản sắc cộng đồng. 

 Mộc Đồng