
Thuốc lá - gánh nặng kép
Tại hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Cục Báo chí (Bộ VHTT&DL) tổ chức, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết, theo số liệu của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá. Trong đó, khoảng 84.000 người tử vong do hút thuốc lá chủ động và hơn 18.000 người do hút thuốc thụ động.
Không chỉ gây tổn thất nghiêm trọng về sức khỏe, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng kinh tế lớn. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Đây là áp lực đáng kể đối với hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Chia sẻ tại hội thảo, TS. Lương Minh Tân, Trường Đại học Y tế công cộng đã công bố kết quả khảo sát 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TPHCM sau khi quy định cấm có hiệu lực.
Kết quả cho thấy, 81 cửa hàng (chiếm 64,3%) đã đóng cửa tại địa điểm kinh doanh trước đó. Tuy nhiên, có tới 44 cửa hàng (34,9%) chuyển sang bán trực tuyến và một cửa hàng duy trì cả hai hình thức. Riêng tại Hà Nội, có 14/30 cửa hàng chuyển sang bán online; tại TPHCM là 14/56 cửa hàng.

Đáng chú ý, hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng xuất hiện nhiều thủ thuật né tránh kiểm duyệt. Các sản phẩm thuốc lá điện tử được ngụy trang dưới tên gọi như bàn chải điện, máy cạo râu hoặc tinh dầu xịt phòng; giao dịch sau đó được chuyển sang tin nhắn riêng.
Thực tế này cho thấy, quy định cấm bước đầu phát huy hiệu quả trong việc thu hẹp các điểm bán công khai, nhưng hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vẫn chuyển dịch sang môi trường trực tuyến.
Mở rộng cảnh báo
Đề cập đến các giải pháp hoàn thiện chính sách, ĐBQH Vũ Văn Tiến, Đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng cần kiểm soát chặt chẽ việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng, quầy bán lẻ.
Theo ông Tiến, khi quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để việc trưng bày trở thành một hình thức quảng bá trá hình. Bên cạnh đó, cần có chính sách giá thuốc lá phù hợp, tránh tình trạng giá quá thấp khiến người dân dễ dàng tiếp cận, trong khi ngân sách và hệ thống y tế phải gánh chịu những tổn thất do tác hại của thuốc lá.
Từ kinh nghiệm khảo sát bao bì thuốc lá tại một số nước, ông Tiến đề xuất đổi mới hình ảnh và nội dung cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo hướng mạnh mẽ, trực diện và dễ nhận biết hơn.
Các cảnh báo cần thể hiện cụ thể những hậu quả nghiêm trọng của việc sử dụng thuốc lá như mù lòa, ung thư, đột quỵ, đau tim, suy giảm khả năng sinh sản, đồng thời làm rõ những ảnh hưởng đối với trẻ em và các thành viên trong gia đình.
Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất in thông tin đường dây hỗ trợ cai nghiện thuốc lá trên bao bì, mở rộng diện tích cảnh báo sức khỏe và nghiên cứu áp dụng bao bì thuốc lá trơn nhằm hạn chế sức hấp dẫn của sản phẩm.

