Thương mại thế giới đối mặt nguy cơ 'ngày tận thế'

Thế giới sẽ không kết thúc vào ngày 10/12, nhưng với những người quan tâm tới hệ thống giám sát thương mại toàn cầu, thì ngày đó sẽ xuất hiện nhiều hậu quả ‘tận thế’.

Bởi đó là khi bộ phận cấp cao nhất chuyên giải quyết những căng thẳng của WTO ngừng hoạt động, do chính quyền Washington ngăn cản việc tái bổ nhiệm thẩm phán của tổ chức này.

Và khi bộ phận Phán quyết chuyên giải quyết những kiện cáo không còn hoạt động, thì những tranh chấp thương mại quốc tế sẽ không tìm được ra cách giải quyết, và điều này có thể khiến các cuộc chiến thuế quan ‘ăn miếng, trả miếng’ vượt tầm kiểm soát.

Mỹ có vẻ sẽ không sốt sắng tìm cách ngăn chặn cuộc khủng hoảng này cho tới khi nhiều nước khác thừa nhận rằng, những bộ phận như diễn đàn đàm phán và cảnh sát thương mại của WTO đã thất bại.

{keywords}
Trụ sở WTO tại Geneva, Thụy Sĩ. Ảnh: Reuters

“Tôi không cho rằng chính quyền Trump sẽ tỏ ra hài lòng với những câu trả lời từ các nước thành viên WTO khác”, báo SCMP trích lời cựu cố vấn Đại diện Thương mại Mỹ Stephen Vaughn nói.

Cũng theo tờ báo này, cuộc khủng hoảng đang nhem nhúm hiện nay đang phơi bày những rạn nứt sâu sắc trong WTO, khi tổ chức này đã thất bại trong việc đưa ra những quy tắc mới về tự do thương mại hơn nữa, kể từ khi được thành lập vào năm 1995.

Washington có thể sử dụng chương trình nghị sự của nước này để làm tê liệt WTO hơn nữa, khi một số báo cáo của Bloomberg đầu tháng 11 cho biết, Mỹ đang xem xét khả năng sẽ chặn nguồn ngân sách phê chuẩn 2 năm/ lần cho tổ chức này. Nếu không có tiền, WTO có thể sẽ phải giải tán trong năm tới.

“Đây là một sự thất vọng. Tàu Titanic (WTO) đã đâm phải băng trôi. Nó sẽ không chìm trong 13 phút, nhưng nó đang dần chìm và chúng ta sẽ giải quyết việc này ra sao”, Giám đốc điều hành Trung tâm Thương mại châu Á Deborah Elms nói.

Lý giải nguyên nhân

Phía Mỹ đã có một danh sách dài những than phiền của nước này với cơ quan Phán quyết WTO. Bộ phận này có tất cả 7 người, nhưng cần có ít nhất 3 thẩm phán để nghe về các vụ việc và đưa ra phán quyết. Với việc 2 trong 3 thẩm phán sẽ hết nhiệm kỳ trong ngày 10/12 tới, sẽ chỉ còn 1 thẩm phán là giáo sư Trung Quốc Hong Zhao tại vị.

 

{keywords}
Ông Stephen Vaughn. Ảnh: Wikipedia

Thực chất, sự bất bình của Mỹ với bộ phận Phán quyết WTO không xuất phát từ thời ông Trump. Hồi 2016, chính quyền Obama đã ngăn thẩm phán Seung Wha Chang của Hàn Quốc tiếp tục nhiệm kỳ 2. Mỹ tố cáo ông này đã lạm quyền trong một số phán quyết.

Chính quyền Washington khi đó cũng ngăn việc tái bổ nhiệm quan chức thương mại Mỹ Jennifer Hillman, do lo ngại bà này không đủ sự ‘cứng rắn’ trong việc phủ quyết những phán quyết gây tổn hại tới các điều luật thương mại của Mỹ.

Phó Tổng giám đốc WTO Alan Wolff gần đây cho biết, Mỹ chỉ coi vai trò của bộ phận Phán quyết như nhằm tăng sự thực thi nghiêm chỉnh ‘điều khoản’ được đồng ý bởi các thành viên WTO. Trong khi EU và các nước lại coi đây là tòa án nhằm tạo ra những quy định mới cho tổ chức.

Những người ủng hộ Washington cho rằng, việc đóng cửa cơ quan Phán quyết WTO đã bị phóng đại quá mức. Ngay cả khi các quốc gia không kiện cáo, thì các phàn nàn về thương mại vẫn tăng, và khả năng giải quyết những vấn đề này vẫn ở mức thấp.

Mối liên hệ với Trung Quốc

“Hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO đơn giản là không được thiết kế để đối phó với một hệ thống chính trị và pháp lý nào, do vậy mâu thuẫn từ các tiền đề cơ bản của WTO đã được tạo ra”, Đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer phát biểu tại Ủy ban đánh giá kinh tế và an ninh Mỹ-Trung Quốc hồi 2010 cho biết.

Ông Lighthizer đã dành phần lớn sự nghiệp của mình để bảo vệ lợi ích của nhiều công ty thép của Mỹ, khi chống lại những vấn đề như giá cả và những khoản trợ cấp không công bằng của Trung Quốc.

Sự thất vọng về cơ quan Phán quyết WTO của ông này càng tăng lên, khi nhiều phán quyết tiếp tục làm suy yếu các điều luật thương mại Mỹ, vốn được dùng để bảo vệ kinh tế nước này khỏi ‘các nước có hành vi thương mại xấu’ khác.

{keywords}
Đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer. Ảnh: Bloomberg

Ngoài ra, sự thất bại của WTO trong các vấn đề như trộm cắp tài sản trí tuệ hay ép buộc chuyển giao công nghệ đã khiến chính quyền Trump phải tự hành động và coi những vấn đề trên là một phần của cuộc thương chiến hiện nay.

Các quan chức thương mại Mỹ đã bảo vệ quyết định phát động chiến tranh thương mại với Trung Quốc bên ngoài khuôn khổ WTO với lập luận rằng, các quy tắc thương mại toàn cầu không thể giải quyết những sai phạm của Bắc Kinh.

“Phía Mỹ đã hành động thiếu trách nhiệm khi biến WTO trở nên kém hiệu quả hơn. Việc Mỹ tăng thuế thêm hàng chục triệu USD lên hàng hóa Trung Quốc đã vi phạm các quy định của WTO. Nếu luật lệ của WTO bị bỏ qua thì cục diện sẽ hỗn loạn. Tôi nghĩ đây sẽ là thiệt hại lớn nhất cho kinh tế toàn cầu”, chuyên gia Long Yongtu kết luận.

Tuấn Trần

tin nổi bật

Cựu Ngoại trưởng Mỹ Kissinger: Kết nạp Ukraine vào NATO là 'thiếu khôn ngoan'

Cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger cho rằng, việc Mỹ tìm cách đưa Ukraine vào NATO tại thời điểm căng thẳng là một quyết định không khôn ngoan.

Diện mạo mới của Vùng Vịnh giữa khủng hoảng năng lượng và địa chính trị

Cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến dịch đặc biệt của Nga đang mở ra thời cơ để tăng cường sức ảnh hưởng cho các quốc gia Vùng Vịnh.

Đại sứ Israel: Hai năm sau hiệp ước Abraham, từ giấc mơ tới hiện thực

Ở Israel, chúng tôi được dạy “mơ mộng lớn”. Ngày nay, chúng ta đã thấy giấc mơ ấy thành hiện thực. Hiệp ước Abraham mở ra nhiều cơ hội và tiềm năng to lớn cho khu vực của chúng tôi…

Nga có thể làm gì để đối phó diễn biến bất lợi ở Ukraine?

Tổng thống Vladimir Putin không bình luận công khai về việc quân Nga rút khỏi một số khu vực đông bắc Ukraine. Song, Moscow được cho đang chịu áp lực phải giành lại thế chủ động trong chiến dịch quân sự đặc biệt ở nước láng giềng.

Sóng gió đón đợi tân nữ Thủ tướng Anh

Bà Liz Truss sẽ tiếp quản vị trí Thủ tướng Anh từ ông Boris Johnson vào thời điểm đầy sóng gió ở xứ sở sương mù.

Châu Âu ngăn khủng hoảng năng lượng biến thành suy thoái kinh tế cách nào?

Các chuyên gia tin, châu Âu có thể thực hiện các giải pháp đồng bộ, mạnh mẽ hơn để ngăn chặn cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại biến thành suy thoái kinh tế.

Các biện pháp trừng phạt Nga của phương Tây có hiệu quả?

Giới phân tích nhận định, các biện pháp trừng phạt của phương Tây đang tác động lớn đến nền kinh tế Nga nhưng không phải là "đòn hạ đo ván".

Điều gì xảy ra nếu giao tranh Nga-Ukraine gây ra sự cố hạt nhân?

Ukraine và Nga buộc tội lẫn nhau về việc nã pháo quanh nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, làm dấy lên lo ngại về những gì sẽ xảy ra nếu có sự cố hạt nhân.

Anh sẽ dừng tài trợ Ukraine vào cuối năm nay?

Một nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Anh tiết lộ với báo chí rằng, các nguồn hỗ trợ tài chính của nước này dành cho quân đội Ukraine dự kiến sẽ cạn kiệt vào cuối năm nay.

Vì sao Ukraine có thể bị cắt giảm nguồn cung vũ khí chống tăng tiên tiến?

Giới phân tích cho rằng, Ukraine đang đối mặt với nguy cơ bị cắt giảm nguồn viện trợ vũ khí chống tăng tiên tiến khi phương Tây cạn kiệt dần loại vũ khí đắt đỏ này.

'Bức tranh màu xám' của nền kinh tế toàn cầu sau 6 tháng chiến sự Nga - Ukraine

Sáu tháng sau khi Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine, hậu quả của nó đang đặt ra mối đe dọa lớn đối với kinh tế toàn cầu.

Phương Tây khó cô lập Nga tại Liên Hợp Quốc?

Các nỗ lực của phương Tây nhằm cô lập Nga ngay tại Liên Hợp Quốc rõ ràng không đạt được kết quả như họ mong muốn.

FBI đột kích nhà ông Trump, sự khởi đầu của cơn bão chính trị?

Việc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) bất ngờ đột kích, lục soát tư dinh của cựu Tổng thống Donald Trump ở Mar-a-Lago, bang Florida đã làm chấn động dư luận và gây sóng gió trên chính trường nước này.

Vì sao Nga không vô hiệu hóa hoàn toàn GPS ở Ukraine?

Nga thường xuyên gây nhiễu tín hiệu từ hệ thống định vị toàn cầu (GPS) trong chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine, nhưng không vô hiệu hóa chúng hoàn toàn.

Ông Trump có bị buộc tội sau khi FBI khám xét nhà riêng?

Các chuyên gia tư pháp cho rằng, ngay cả khi bị FBI khám xét, rất khó có chuyện ông Trump bị buộc tội theo Đạo luật Hồ sơ Tổng thống.