Tiếp cận thông tin giúp người Mông Pà Cò thay đổi nếp nghĩ, cách làm

Thay đổi bắt đầu từ cách tuyên truyền gần gũi

Buổi tối ở xã Pà Cò (Phú Thọ) giờ không còn khép lại sau bữa cơm chiều như trước. Từ nhà văn hóa bản, tiếng khèn, tiếng hát vang lên rộn ràng. Ngoài sân, những cô gái Mông vừa thêu thổ cẩm vừa trò chuyện; thanh niên tập văn nghệ, người lớn tuổi trao đổi chuyện làm ăn, chuyện nuôi dạy con cái. Không gian cộng đồng từng thưa vắng nay dần trở nên sôi động hơn.

Ít ai nghĩ rằng vài năm trước, vùng đất này vẫn còn gắn với nhiều tập tục cũ, đời sống văn hóa khép kín, việc tiếp cận thông tin còn hạn chế. Chính sự thiếu hụt thông tin, thiếu cơ hội giao lưu, học hỏi từng khiến không ít hủ tục tồn tại dai dẳng trong cộng đồng.

Là một cán bộ y tế xã được nhiều người dân yêu mến, chị Sùng Y Múa kể, để vận động người dân, chị không chọn cách tuyên truyền bằng những bài nói cứng nhắc mà kiên trì đến từng nhà, trò chuyện bằng tiếng Mông, giải thích cho người dân hiểu những lợi ích của việc thay đổi tập quán cũ.

Những ngày đầu công tác, chị chứng kiến nhiều phụ nữ sinh con ngay trong căn buồng nhỏ cạnh bếp lửa, không đến cơ sở y tế vì tâm lý e ngại. Muốn thay đổi điều đó, chị hiểu chỉ kiến thức chuyên môn thôi chưa đủ, mà phải giúp người dân tiếp cận đúng thông tin, hiểu được tác hại của hủ tục đối với sức khỏe của chính mình.

Kiên trì vận động suốt nhiều năm, những thay đổi tích cực dần xuất hiện. Phụ nữ Mông giờ đây chủ động đến trạm y tế khi sinh nở. Việc sinh con tại cơ sở y tế đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình.

Không chỉ trong lĩnh vực y tế, sự thay đổi còn hiện diện trong đời sống thường ngày. Những đám cưới kéo dài nhiều ngày dần được tổ chức gọn gàng, tiết kiệm hơn. Tảo hôn, hôn nhân cận huyết - những câu chuyện từng ám ảnh nhiều bản làng - cũng giảm rõ rệt.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Pà Cò Sùng A Chênh, muốn thay đổi nhận thức của người dân thì trước hết phải giúp bà con tiếp cận đầy đủ thông tin.

“Không thể áp đặt hay làm thay. Cán bộ phải xuống từng bản, cùng già làng, trưởng họ phân tích để bà con hiểu cái lợi của việc thay đổi nếp nghĩ, cách làm. Khi người dân hiểu đúng thông tin, họ sẽ tự thay đổi”, ông Sùng A Chênh chia sẻ.

Từ những buổi sinh hoạt cộng đồng, các cuộc tuyên truyền ở nhà văn hóa, thông tin về chăm sóc sức khỏe, giáo dục, pháp luật, kỹ năng làm kinh tế dần đến gần hơn với người dân. Đây cũng là cách địa phương từng bước giảm nghèo thông tin cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao.

Giữ văn hóa để mở hướng thoát nghèo

Khi đời sống văn hóa dần đổi thay, người Mông ở Pà Cò cũng bắt đầu tìm thấy hướng phát triển kinh tế từ chính bản sắc của mình.

Những ngôi nhà sàn truyền thống nay được chỉnh trang sạch đẹp để làm homestay đón khách du lịch. Bếp lửa vẫn đỏ giữa gian nhà, khèn Mông vẫn treo trên vách, những bộ váy thổ cẩm vẫn được mặc trong đời sống thường ngày. Văn hóa không bị “sân khấu hóa” mà hiện diện tự nhiên trong từng nếp sinh hoạt.

Anh Phàng A Páo, chủ một homestay ở xã Pà Cò cho biết, điều du khách thích nhất là được sống cùng người Mông, ăn món ăn truyền thống, nghe kể chuyện bản làng và trải nghiệm sinh hoạt đời thường.

“Bà con không cần làm khác đi, chỉ cần giữ đúng nét văn hóa của mình là đã thành sức hút với du khách”, anh Páo nói.

Cùng với homestay, chợ phiên và chợ đêm ở Pà Cò cũng trở thành nơi quảng bá văn hóa địa phương. Những tấm vải lanh, sản phẩm thêu tay, món ăn truyền thống không còn chỉ phục vụ sinh hoạt gia đình mà đã trở thành hàng hóa giúp người dân tăng thêm thu nhập.

Du lịch cộng đồng cũng góp phần hồi sinh nhiều nghề truyền thống từng đứng trước nguy cơ mai một như dệt lanh, thêu thổ cẩm, vẽ sáp ong. Phụ nữ Mông có thêm việc làm tại chỗ, chủ động hơn trong phát triển kinh tế gia đình.

Đặc biệt, nhiều thanh niên Mông giờ đây đã biết sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội để quảng bá homestay, bán sản phẩm địa phương và giới thiệu văn hóa dân tộc mình đến du khách. Việc tiếp cận thông tin, kỹ năng số và cách làm du lịch mới đang mở thêm cơ hội phát triển cho người dân vùng cao.

Theo chính quyền địa phương, giảm nghèo thông tin không chỉ là giúp người dân có thông tin, mà quan trọng hơn là giúp họ biết tiếp cận, khai thác và biến thông tin thành cơ hội phát triển kinh tế.

Nhờ đó, đời sống của người Mông ở Pà Cò đang có nhiều đổi thay rõ nét. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo, trẻ em được học hành đầy đủ hơn, phụ nữ có tiếng nói hơn trong gia đình, môi trường sống cũng ngày càng nâng cao hơn.