Theo báo cáo Chỉ số AI năm 2026 của Viện Trí tuệ Nhân tạo lấy Con người làm Trung tâm (HAI) thuộc Đại học Stanford, Trung Quốc đã gần như thu hẹp khoảng cách với Mỹ về hiệu suất của các bot AI, đồng thời tiếp tục vượt qua các đối thủ toàn cầu về số lượng bằng sáng chế, công bố và việc triển khai robot.

Báo cáo ghi nhận sự chênh lệch ngày càng thu hẹp về điểm số Arena (thước đo chỉ ra hiệu suất tương đối của các mô hình ngôn ngữ lớn) giữa các bot AI hàng đầu ở Mỹ và Trung Quốc. Vào tháng 5/2023, mô hình hàng đầu của Mỹ là GPT-4 của OpenAI dẫn trước với hơn 1.300 điểm Arena, so với mức chưa tới 1.000 của Trung Quốc. 

Đến tháng 3/2026, khoảng cách này thu hẹp xuống chỉ còn 39 điểm Arena, với mô hình hàng đầu của Mỹ là Claude Opus 4.6 của Anthropic chỉ dẫn trước Dola-Seed 2.0 của Trung Quốc vỏn vẹn 2,7%.

US China AI race scaled.jpg
Trung Quốc đang san bằng khoảng cách AI với Mỹ, theo báo cáo mới nhất của Stanford. Ảnh: gfmag

Dù Mỹ vẫn vượt qua Trung Quốc về số lượng các mô hình AI hàng đầu (50 so với 30), Trung Quốc lại có nhiều lượt trích dẫn công bố hơn, chiếm 20,6% tổng số trích dẫn AI vào năm 2024 so với mức 12,6% của Mỹ. Trung Quốc cũng sở hữu số lượng lắp đặt robot công nghiệp cao gần gấp 9 lần, dẫn đầu thế giới với hơn 295.000 robot, so với con số 34.200 của Mỹ.

Sự trỗi dậy của AI Trung Quốc

Bất chấp nguồn vốn đầu tư ít hơn và các hạn chế pháp lý rộng hơn, Trung Quốc đã thay đổi cục diện về khả năng cạnh tranh với Mỹ trong cuộc chiến công nghệ. Được thúc đẩy bởi "khoảnh khắc DeepSeek" năm 2025, Trung Quốc đã rót vốn vào các startup AI, với các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng tại Hồng Kông trong quý trước đạt mức cao nhất trong 5 năm là 110 tỷ USD trên 40 đợt niêm yết mới.

Trung Quốc cũng âm thầm đầu tư vào cơ sở hạ tầng điện, bổ sung thêm nhu cầu điện mỗi năm lớn hơn toàn bộ lượng tiêu thụ của Đức, cơ bản cung cấp gấp đôi công suất cần thiết để phát triển năng lực tính toán AI.

Trái ngược với Trung Quốc, hệ thống lưới điện của Mỹ đang xuống cấp do nhiều thập kỷ thiếu đầu tư, khiến nó dễ bị tổn thương trước thời tiết khắc nghiệt và thảm họa thiên nhiên, tạo ra một nút thắt cổ chai mà Goldman Sachs cho rằng sẽ cản trở đà tăng trưởng AI tại Mỹ.

Dù vậy, đầu tư tư nhân vào AI của Mỹ vẫn vượt xa Trung Quốc, đạt 285,9 tỷ USD vào năm 2025, gấp hơn 23 lần so với con số 12,4 tỷ USD của Trung Quốc. Mỹ đã tài trợ cho 1.953 công ty AI mới vào năm ngoái, gấp hơn 10 lần bất kỳ quốc gia nào khác.

Dòng chảy chất xám AI đến Mỹ cạn kiệt

Sự dịch chuyển động lực AI có lợi cho Trung Quốc có thể đang góp phần làm chậm lại dòng nhân tài công nghệ vào Mỹ. Báo cáo của Stanford phát hiện số lượng học giả AI chuyển đến Mỹ đã giảm 89% kể từ năm 2017 và sự sụt giảm này đang diễn ra dốc đứng, tăng tốc 80% chỉ trong năm qua. Hiện tại, lượng nhà nghiên cứu đến Mỹ vẫn nhiều hơn số lượng rời đi, nhưng "dòng chảy của những chuyên gia này vào Mỹ đang chậm lại đáng kể".

Các nhà kinh tế cảnh báo việc tiếp tục mất đi chuyên môn sẽ làm xói mòn thêm lợi thế của Mỹ trước Trung Quốc trong thu hút nhân tài.

Một báo cáo vào tháng 4/2025 của Viện Hoover hợp tác với Stanford HAI cho thấy Trung Quốc đã xây dựng một đội ngũ lớn nhân tài trong nước, với gần như tất cả các nhà nghiên cứu đứng sau 5 bài báo nền tảng của DeepSeek đều được giáo dục hoặc đào tạo tại Trung Quốc.

Dù khoảng 1/4 số nhà nghiên cứu của DeekSeek được đào tạo tại các học viện của Mỹ, hầu hết đã trở về Trung Quốc, tạo ra sự "chuyển giao kiến thức một chiều" có lợi cho cường quốc châu Á.

Theo các tác giả, xu hướng này đại diện cho một thách thức cơ bản đối với vị thế dẫn đầu về công nghệ của Mỹ mà chỉ riêng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và đầu tư điện toán không thể giải quyết được.

(Theo Fortune)