Khi “xanh” không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc

Trong những năm gần đây, cụm từ “Net Zero” đã không còn xa lạ, nhưng cách để chạm tay vào mục tiêu đó vẫn là một bài toán hóc búa với nhiều doanh nghiệp. 

W-Anh bai SME va thi truong carbon.jpg
Toàn cảnh hội thảo có bài tham luận của TS. Lê Duy Anh.

Trong tham luận về tầm quan trọng của thị trường carbon tại hội thảo về chuỗi cung ứng xanh toàn cầu do VCCI tổ chức mới đây, TS. Lê Duy Anh (Viện Giáo dục và Khai phóng, Đại học VinUni) đã đưa ra một nhận định đáng quan ngại: “SMEs (các doanh nghiệp nhỏ và vừa) có nguy cơ mất đơn hàng nếu không chuẩn bị”.

Đây không phải là lời cảnh báo suông. Những quy định khắt khe từ thị trường quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) hay các yêu cầu về báo cáo phát thải (CSRD) đang tạo ra một sức ép hữu hình lên chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Một sản phẩm “made in Vietnam” giờ đây không chỉ cần rẻ, đẹp, mà còn phải có “dấu chân carbon” thấp để có thể bước vào các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật hay châu Âu.

Thực tế những năm gần đây, Việt Nam đang tăng tốc thiết lập hành lang pháp lý để hiện thực hóa các cam kết quốc tế. 

Theo Nghị định 119/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ tháng 8/2025, lộ trình phát triển thị trường carbon trong nước đã được vạch rõ. Giai đoạn từ nay đến hết năm 2028 được xác định là thời điểm “xây nền đắp móng”. Việt Nam dự kiến sẽ vận hành thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon vào cuối năm 2026. Đây là một cột mốc quan trọng, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp trao đổi hai sản phẩm chính: hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon.

Chia sẻ về lộ trình này, TS. Lê Duy Anh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống đăng ký quốc gia và hạ tầng công nghệ thông tin để quản lý dữ liệu một cách minh bạch. Từ năm 2029 trở đi, thị trường sẽ bước sang giai đoạn vận hành chính thức với các cơ chế đấu giá hạn ngạch và kết nối sâu rộng với thị trường quốc tế.

Trong thách thức tìm thấy cơ hội “vàng”

Dù lộ trình đã rõ, nhưng thực tế với các SMEs vẫn còn nhiều rào cản. 

Theo TS. Lê Duy Anh, hiện nay chỉ có rất ít đơn vị có năng lực kiểm kê khí nhà kính đạt chuẩn quốc tế. Dữ liệu thiếu hụt, chi phí kiểm kê cao và việc phải mua bán tín chỉ qua trung gian đang là những “hòn đá tảng” ngáng đường doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ tích cực, thị trường carbon chính là “đòn bẩy” để doanh nghiệp tối ưu hóa sản xuất. Thống kê từ Tập đoàn Tài chính quốc tế (IFC) cho thấy doanh nghiệp có thể giảm 10 - 20% chi phí năng lượng khi thực hiện đo lường và tối ưu hóa phát thải.

“Chúng ta có thể tạo tín chỉ từ chính những nỗ lực tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo hay quản lý chất thải tốt. Doanh nghiệp tiên phong không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn có cơ hội nhận ưu đãi về thuế và tiếp cận nguồn tín dụng xanh dồi dào”, TS. Lê Duy Anh chia sẻ.

Để giúp SMEs không bị bỡ ngỡ, một nền tảng quản lý kiến thức và “Cẩm nang thị trường carbon dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam” đã được xây dựng với sự hỗ trợ từ Hội đồng Anh và VinUniversity. Đây là công cụ hữu ích, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin và tư vấn mọi lúc, mọi nơi.

Hành trình tiến tới Net Zero không phải là việc của riêng Chính phủ, mà cần sự chung tay của cộng đồng doanh nghiệp. 

Việc chuẩn bị ngay từ bây giờ về cả kiến thức, kinh nghiệm và trải nghiệm không chỉ là cách để tuân thủ pháp luật, mà còn là chiến lược để doanh nghiệp Việt tự nâng tầm vị thế, khẳng định trách nhiệm với hành tinh và đón đầu vận hội mới từ nền kinh tế xanh toàn cầu.