Ứng dụng công nghệ số mở hướng dự báo thị trường nông sản

Theo báo cáo của Cục Chuyển đổi số tại Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, những năm gần đây, công tác chuyển đổi số trong ngành đã được đẩy mạnh với trọng tâm là xây dựng, kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành. Đây được xem là nền tảng cốt lõi để từng bước nâng cao năng lực phân tích, dự báo thị trường nông sản, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và hoạch định chính sách.

Một trong những kết quả nổi bật được nêu trong báo cáo là việc Bộ đã ban hành quy định kỹ thuật cho 16 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, trong đó có các cơ sở dữ liệu về trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, chất lượng – chế biến và phát triển thị trường. Việc chuẩn hóa dữ liệu theo quy định kỹ thuật thống nhất giúp thông tin được thu thập, quản lý và khai thác đồng bộ, tạo điều kiện cho phân tích xu hướng sản xuất, cung – cầu và biến động thị trường nông sản.

Theo báo cáo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cơ bản chuyển hoàn toàn phương thức làm việc từ “trên giấy” sang “trên dữ liệu”, tăng cường chỉ đạo điều hành theo thời gian thực. Việc này cho phép các cơ quan quản lý khai thác dữ liệu số để theo dõi sát tình hình sản xuất nông nghiệp, diễn biến thị trường và các yếu tố tác động như thời tiết, tài nguyên nước, môi trường. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng dự báo và cảnh báo sớm trong lĩnh vực nông nghiệp.

Bên cạnh hệ thống cơ sở dữ liệu, báo cáo cho thấy ngành đã triển khai nhiều nền tảng số và hệ thống thông tin phục vụ quản lý, điều hành và chuyên môn nghiệp vụ. Các nền tảng như hệ thống báo cáo, thống kê ngành nông nghiệp và môi trường; nền tảng quản trị dữ liệu lớn (Big Data); nền tảng IoT GeoEvent; hệ thống điều hành thông minh (IOC) đã và đang được vận hành. Những nền tảng này cho phép thu thập, tổng hợp và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, tạo bức tranh toàn diện về sản xuất và thị trường nông sản.

Theo Cục Chuyển đổi số, việc kết nối, tích hợp và đồng bộ dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành lên Trung tâm dữ liệu quốc gia đang được triển khai đồng bộ. Riêng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai đã hoàn thành xây dựng và đồng bộ trên 61 triệu thửa đất. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ quy hoạch vùng sản xuất, theo dõi biến động đất nông nghiệp và phân tích tiềm năng phát triển nông sản theo từng địa bàn.

Báo cáo cũng nêu rõ, ngành đã triển khai các hệ thống quan trắc, giám sát và dự báo trong nhiều lĩnh vực như khí tượng thủy văn, tài nguyên nước, môi trường, viễn thám. Các hệ thống này cung cấp dữ liệu đầu vào quan trọng để đánh giá tác động của thời tiết, khí hậu và điều kiện tự nhiên đến sản xuất nông nghiệp, qua đó hỗ trợ dự báo nguồn cung và rủi ro thị trường.

Trong lĩnh vực thủy sản, cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia đã được đối soát và cập nhật thông tin định danh với tỷ lệ cao, tạo tiền đề cho việc quản lý sản lượng, đội tàu và hoạt động khai thác. Theo báo cáo, các dữ liệu này khi được khai thác hiệu quả sẽ góp phần nâng cao năng lực theo dõi, đánh giá tình hình sản xuất và tiêu thụ thủy sản.

Đáng chú ý, trong định hướng nhiệm vụ năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ đột phá như IoT và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo báo cáo, việc ưu tiên ứng dụng AI vào quy trình xử lý nghiệp vụ, phân tích dữ liệu và hỗ trợ chỉ đạo điều hành sẽ góp phần chuyển đổi phương thức quản lý từ bị động sang chủ động, từ thủ công sang tự động hóa, từ phân tán sang tập trung, thống nhất.

Cục Chuyển đổi số nhận định, việc hoàn thiện khung quản trị và quản lý dữ liệu ngành nông nghiệp và môi trường là yêu cầu then chốt để nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu. Khi dữ liệu được bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, các hệ thống phân tích và dự báo thị trường nông sản sẽ có nền tảng vững chắc để phát huy hiệu quả.

Theo báo cáo, dù vẫn còn những khó khăn về nhân lực, cơ chế và mức độ đồng bộ dữ liệu, nhưng các kết quả đạt được cho thấy ứng dụng công nghệ thông tin đang từng bước tạo ra thay đổi căn bản trong công tác quản lý và dự báo của ngành nông nghiệp. Đây được xem là tiền đề quan trọng để nâng cao chất lượng dự báo thị trường nông sản, góp phần phục vụ phát triển sản xuất bền vững và hiệu quả trong thời gian tới.