Vì đâu chiến tranh lạnh Mỹ - Trung ngày càng xoáy sâu?

Mâu thuẫn giữa chính quyền hai nước Mỹ và Trung Quốc đang ngày càng trở nên tồi tệ ở một loạt lĩnh vực, trong đó có quốc phòng, thương mại, công nghệ, truyền thông, ngoại giao. 

Căng thẳng giữa Trung Quốc và Mỹ đã leo thang tới các mức độ gay gắt chưa từng có kể từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao cách đây hơn 4 thập niên. Trong vụ việc mới nhất, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu Trung Quốc đóng cửa lãnh sự quán ở Houston. 

{keywords}
Ảnh: FT

Về quốc phòng, thương mại, công nghệ, nhân quyền cùng nhiều lĩnh vực khác, những hành động và đòn trả đũa của mỗi bên đặc biệt xoáy sâu dưới thời Donald Trump.

"Tôi nghĩ chúng ta đang ở một vòng xoáy dốc đứng nguy hiểm, không phải vô cớ, mà không có những kỹ năng ngoại giao thích hợp nào để kiềm chế", NY Times dẫn bình luận của Orville Schell, Giám đốc Trung tâm Quan hệ Mỹ - Trung thuộc Viện Nghiên cứu chính sách Asia Society. Theo ông, mức độ đối đầu nghiêm trọng "đã nhảy vọt từ những thách thức cụ thể và có thể giải quyết tới một cuộc xung đột của nhiều hệ thống và giá trị".

Craig Allen, Chủ tịch Hội đồng doanh nghiệp Mỹ - Trung, bày tỏ, ông thấy hoảng trước những công kích ngày càng dữ dội từ hai siêu cường. "Nếu chúng ta hét lên với nhau và đóng sầm cửa lại thì thế giới trở thành một nơi rất bất ổn, và các doanh nghiệp không thể nào lập nổi kế hoạch", ông bình luận thêm.

Báo New York Times chỉ ra những yếu tố khiến Mỹ - Trung rơi vào khủng hoảng như vậy:

Đại dịch Covid-19

Tổng thống Trump và các trợ tá của ông tố Trung Quốc làm dịch bệnh lây lan sau khi virus corona được phát hiện đầu tiên ở thành phố Vũ Hán cuối năm ngoái. Họ liên tục dùng ngôn từ chỉ thẳng vào Trung Quốc như virus Vũ Hán, virus Trung Quốc... Ngày 4/7, ông Trump còn tuyên bố Trung Quốc "phải chịu trách nhiệm hoàn toàn".

Chính quyền ông Trump cũng dừng tài trợ và cắt đứt quan hệ với Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cáo buộc tổ chức này có nhiều sai sót trong cách thức Trung Quốc xử lý dịch bệnh. Ngày 21/7, Bộ Tư pháp ở Washington cáo buộc các tin tặc Trung Quốc tìm cách đánh cắp thông tin về nghiên cứu vaccine ngừa virus corona của Mỹ.

Về phần mình, Trung Quốc bác bỏ cáo buộc của Mỹ về virus và chỉ trích chính quyền Trump đối phó dịch bệnh một cách kém cỏi. Thậm chí có ý kiến ở Trung Quốc còn đưa ra giả thuyết ngược lại mà không cần có chứng cứ, rằng binh sĩ Mỹ có thể chính là nguồn phát tán virus đầu tiên trong chuyến thăm tới Vũ Hán hồi tháng 10 năm ngoái.

Quan hệ thương mại

Tổng thống Trump thắng cử năm 2016, một phần nhờ các tuyên bố rằng Trung Quốc đang bóc lột quan hệ thương mại với Mỹ bằng cách bán nhiều hơn mua. Khi lên nắm quyền, ông đã áp nhiều đòn thuế trừng phạt lên hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh cũng trả đũa, dẫn đến một cuộc chiến thương mại kéo dài đã hơn 2 năm qua.

Hai bên "ngừng bắn" hồi tháng 1 bằng việc ký thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 nhưng các mức thuế vẫn không được nới lỏng.

{keywords}
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại hội nghị G20 ở Osaka, Nhật Bản năm ngoái. Ảnh: NY Times

Biển Đông

Chính quyền Trump ngày càng hành động mạnh hơn thách thức các tuyên bố chủ quyền đơn phương của Trung Quốc đối với hầu hết Biển Đông, nơi có nhiều tuyến vận tải mang tính sống còn.

Mới tuần trước, Ngoại trưởng Mike Pompeo miêu tả Trung Quốc là một mối đe dọa an ninh lớn và thẳng thừng tuyên bố hầu hết các yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông là phi pháp.

Cuộc chiến công nghệ

Trung Quốc từ lâu bị chính quyền Washington cáo buộc ăn cắp công nghệ của Mỹ. Nhà Trắng thời Donald Trump leo thang các cáo buộc, bằng cách đưa Huawei vào danh sách đen, gọi tập đoàn công nghệ lớn nhất Trung Quốc này là bình phong cho nỗ lực xâm nhập hạ tầng viễn thông của các nước khác hòng giành lợi thế chiến lược.

Giám đốc tài chính Huawei Mạnh Vãn Châu bị bắt ở Canada hồi tháng 12/2018 theo một trát bắt dẫn độ sang Mỹ vì các tội danh gian lận. Tuần trước, Anh cũng tuyên bố đứng về phía Mỹ khi cấm mạng lưới không dây tốc độ cao của nước này sử dụng các sản phẩm của Huawei.

Trục xuất nhà báo và nhân viên truyền thông

Chính quyền Trump mạnh tay hạn chế số công dân Trung Quốc làm việc cho các hãng thông tấn Trung Quốc ở Mỹ. Bắc Kinh trả đũa bằng cách ra lệnh trục xuất các nhà báo của New York Times, Washington Post và Wall Street Journal, và có nhiều bước đi báo trước những cản trở mạnh hơn đối với sự tiếp cận báo chí Mỹ ở Trung Quốc.

Do lo ngại khả năng các nhà báo tác nghiệp ở Trung Quốc bị hạn chế hơn nữa, New York Times đã chuyển phần lớn trung tâm tin tức chính của tờ báo ở Hong Kong sang Seoul (Hàn Quốc).

Trục xuất sinh viên

Chính quyền ông Trump cũng đang có những bước đi nhằm hủy thị thực của hàng nghìn du học sinh và nghiên cứu sinh Trung Quốc ở Mỹ có quan hệ trực tiếp với các trường dính dáng quân đội Trung Quốc, theo các quan chức biết về kế hoạch này.

Một chính sách như vậy báo hiệu sẽ có thêm những hạn chế giáo dục nữa, và Bắc Kinh có thể trả đũa bằng cách áp đặt lệnh cấm visa đối với người Mỹ.

Hong Kong

Tháng 11 năm ngoái, ông Trump với sự ủng hộ từ lưỡng đảng, đã ký luật có thể trừng phạt các quan chức Trung Quốc nhắm đến các nhà hoạt động dân chủ ở đặc khu hành chính Hong Kong.

Hồi tháng 5, ông Trump tuyên bố đang có những bước đi chấm dứt vị thế thương mại ưu đãi của Hong Kong với Mỹ, sau khi Trung Quốc thông qua luật an ninh đặc khu này. Phía Bắc Kinh đã lên án và thề sẽ đáp trả.

Thanh Hảo

Mỹ đòi đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc ở Houston

Mỹ đòi đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc ở Houston

Các cơ quan chức năng thành phố Houston thuộc bang Texas, Mỹ đã có mặt tại Tổng lãnh sự quán Trung Quốc.

'Vực thẳm' quan hệ Mỹ-Trung

'Vực thẳm' quan hệ Mỹ-Trung

Sẽ có rất ít tiến bộ trong thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 trước thềm cuộc bầu cử tổng thống Mỹ 2020, cựu Đại sứ Max Baucus nhận định ngày 21/7.

tin nổi bật

Lý do Trung Quốc lo ngại hệ thống Starlink của Elon Musk tại Ukraine

Việc hệ thống Starlink của Elon Musk chứng minh được hiệu quả trong cuộc xung đột Ukraine khiến Trung Quốc không hài lòng khi cho rằng đây là một phần trong kế hoạch phát triển "quân sự không gian" của Mỹ.

Cạnh tranh Mỹ-Trung, xung đột Nga-Ukraine sẽ hâm nóng Đối thoại Shangri-La?

Hội nghị thượng đỉnh an ninh hàng đầu châu Á diễn ra ở Singapore tuần này dự kiến sẽ bàn về nhiều vấn đề thu hút sự chú ý của toàn thế giới, trong đó có cạnh tranh địa chính trị Mỹ - Trung và cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Bài toán khó của Ukraine: rút lui hay quyết giữ một thành phố 'chết'

Tình thế tại thành phố Sievierodonetsk giống như câu hỏi mà Ukraine phải tự trả lời từ khi cuộc xung đột nổ ra, họ muốn tránh thương vong ngắn hạn hay sẵn sàng đánh đổi.

Lệnh cấm vận dầu Nga của EU có thực sự hiệu quả?

Quyết định cấm vận dầu Nga của EU dựa trên một tính toán đơn giản: Các nước EU không nhập khẩu dầu khí sẽ làm giảm một nửa lợi nhuận của Nga. Song, lệnh cấm này có thực sự hiệu quả?

Hy vọng của Ukraine sau hơn 100 ngày giao tranh với Nga

Sau hơn 100 ngày giao tranh, Ukraine đang cố gắng chống chọi với hỏa lực áp đảo của Nga ở mặt trận phía đông đủ lâu để vũ khí phương Tây kịp đến và có thể tạo cho họ lợi thế cần thiết.

Viễn cảnh Mỹ mong muốn khi chiến sự Ukraine kết thúc

Chính phủ Mỹ vẫn đang thể hiện sự ủng hộ và cung cấp khí tài quân sự cho Kiev trong cuộc xung đột với Moscow. Nhưng viễn cảnh kết thúc ra sao mới làm cho chính quyền của Tổng thống Biden chấp nhận?

Đòn trừng phạt mới của EU ảnh hưởng đến Nga thế nào?

Lệnh cấm vận mới của Liên minh châu Âu (EU) chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu dầu thô của Nga, nhưng có thể sẽ không gây tổn hại lớn đến nền kinh tế nước này cho đến khi các giới hạn chính thức có hiệu lực.

'Gót chân Asin' của dầu mỏ Nga

Nga đến nay đã giảm bớt được phần lớn tác động của các lệnh trừng phạt với việc kinh doanh dầu mỏ. Song, ngành bảo hiểm đe dọa sẽ giáng đòn vào hoạt động, trừ khi Moscow có thể lấp đầy khoảng trống do các công ty phương Tây để lại.

Nước Nga thay đổi ra sao sau 3 tháng chiến sự với Ukraine?

Khi Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố mở chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraine, nhiều người Nga cảm thấy xung đột dường như ở rất xa lãnh thổ.

Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ muốn chặn Thụy Điển, Phần Lan gia nhập NATO?

Sau do dự ban đầu, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã tăng gấp đôi đe dọa của ông về việc sẽ phủ quyết đơn xin gia nhập tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Phần Lan và Thụy Điển.

Vì sao Mỹ khó ‘cấm cửa’ kim cương và vàng từ Nga?

Các nhà sản xuất kim hoàn và giới chức Mỹ đang phải đứng trước một nhiệm vụ khó khăn: chặn dòng chảy đá quý và kim loại quý của Nga vào nước này.

Đường sắt – Yếu tố định đoạt chiến cục với Nga của Ukraine

Mạng lưới đường sắt đang trở thành một trong những công cụ hậu cần quan trọng nhất và là 'biểu tượng kháng chiến' của Ukraine.

Nếu EU áp cấm vận dầu mỏ, Nga có bị đẩy vào thế bí?

Moscow đang phải đối mặt với một thách thức chưa từng có: nếu Liên minh châu Âu (EU) cấm nhập khẩu hàng triệu thùng dầu thô của Nga, liệu họ có thể tìm được khách hàng mới?

Vì sao Biển Đen quan trọng với Nga trong cuộc chiến ở Ukraine?

Nhiều chuyên gia cho rằng, Nga sẽ không thể củng cố lực lượng hải quân đang hứng chịu tổn thất trong chiến dịch tấn công quân sự ở Ukraine nếu không có sự tiếp cận lớn hơn với Biển Đen.

Chuyên gia lý giải nguyên nhân đồng Rúp Nga phục hồi phi thường

Sau khi mất gần một nửa giá trị vào tháng Ba do các lệnh trừng phạt từ phương Tây, đồng Rúp Nga đã phục hồi lên mức cao nhất trong hơn hai năm qua.