Ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung triển khai các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Triển khai chỉ đạo của Thủ tướng, chiều 20/5, Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức hội nghị với sự tham gia của nhiều nhà xuất bản và doanh nghiệp phát hành xuất bản phẩm điện tử nhằm tìm giải pháp bảo vệ bản quyền trên môi trường số.
Xuất bản điện tử tăng trưởng nhanh, vi phạm bản quyền cũng gia tăng
Theo ông Nguyễn Ngọc Bảo, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, hoạt động xuất bản điện tử tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ.
Năm 2019, cả nước mới có 6 nhà xuất bản tham gia hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử. Đến hết năm 2025, con số này tăng lên 35/52 nhà xuất bản, tương đương 67,3%. Số lượng xuất bản phẩm điện tử cũng tăng từ khoảng 2.400 đầu sách năm 2019 lên 5.704 đầu sách vào năm 2025.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường, các hành vi xâm phạm bản quyền cũng chuyển dịch từ in lậu, photocopy truyền thống sang các hình thức tinh vi hơn trên internet.
Nỗi đau của doanh nghiệp, đơn vị xuất bản khi phải bảo vệ bản quyền
Tại hội nghị, đại diện các doanh nghiệp, đơn vị phát hành đều cho biết bảo vệ bản quyền đang là vấn đề sống còn.
Các đơn vị đã chủ động triển khai nhiều giải pháp như chống sao chép, chống chụp màn hình, gắn watermark, mã hóa nội dung, giới hạn thiết bị truy cập, ứng dụng công nghệ DRM, AI và Big Data để phát hiện vi phạm. Tuy nhiên, việc tự bảo vệ vẫn gặp không ít trở ngại.
Đại diện Waka cho biết, bản quyền luôn là vấn đề trung tâm trong hoạt động kinh doanh sách điện tử, sách nói và sách giấy của doanh nghiệp.
Waka từng phát triển sản phẩm thư viện số dành cho trường học, cung cấp các đầu sách có bản quyền. Tuy nhiên, khi giới thiệu tới các trường, nhiều cán bộ thư viện thẳng thắn cho biết không có nhu cầu mua vì “trên mạng đã có sẵn hàng chục nghìn cuốn sách miễn phí”.
Theo đại diện Waka, điều này cho thấy nhận thức về bản quyền vẫn còn hạn chế, ngay cả trong môi trường giáo dục.
Để bảo vệ nội dung, Waka đang áp dụng nhiều biện pháp như chống sao chép, chống chụp màn hình, mã hóa nội dung, gắn watermark vô hình để truy vết nguồn phát tán, giới hạn thiết bị đăng nhập và phát hiện hành vi chia sẻ tài khoản bất thường.
Waka kiến nghị thành lập cơ chế phối hợp nhanh hoặc đường dây nóng giữa Cục Xuất bản, In và Phát hành, Cục Bản quyền tác giả và các nền tảng số để xử lý vi phạm ngay khi phát hiện.
Đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết, sách giáo khoa hiện vẫn là loại xuất bản phẩm bị làm giả với số lượng lớn nhất trên thị trường.
Vi phạm diễn ra dưới hai hình thức chủ yếu: in lậu để tiêu thụ trực tiếp và số hóa trái phép để phát tán trên môi trường mạng.
Đơn vị đã thành lập bộ phận chuyên trách về bản quyền, kiểm soát chặt file dữ liệu gốc, yêu cầu cán bộ liên quan ký cam kết bảo mật. Toàn bộ hình ảnh, tư liệu sử dụng trong sách đều được mua bản quyền hoặc xin phép đầy đủ.
Nhà xuất bản cũng thường xuyên phối hợp với lực lượng công an, thanh tra và các cơ quan chức năng tại nhiều địa phương để phát hiện và xử lý vi phạm.
Đại diện đơn vị kiến nghị đẩy mạnh truyền thông để phụ huynh và học sinh nhận diện sách thật, sách giả; đồng thời nghiên cứu áp dụng chế tài mạnh hơn đối với hành vi in lậu và buôn bán sách giả.
Ông Đỗ Quang Dũng - Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam nhận định, dù các cơ quan chức năng đã vào cuộc trong nhiều năm, tình trạng in lậu và phát tán sách giả vẫn ngày càng nghiêm trọng.
Ông Dũng cho rằng, cần xem xét xử lý các hành vi sản xuất, buôn bán sách giả tương tự như tội sản xuất và buôn bán hàng giả để tăng tính răn đe.
Theo ông, khi chế tài đủ mạnh, cơ quan chức năng có thể áp dụng các biện pháp quyết liệt như tịch thu máy móc, phương tiện và xử lý hình sự đối với các đối tượng chủ mưu.
Đại diện Voiz FM cho biết, đối với doanh nghiệp kinh doanh sách nói, bảo vệ bản quyền là yếu tố sống còn.
Voiz FM hiện duy trì đội ngũ chuyên trách thường xuyên tìm kiếm thủ công các đầu sách bị đăng tải trái phép trên YouTube, Spotify và nhiều nền tảng khác. Đến nay, doanh nghiệp đã yêu cầu gỡ bỏ hơn 30.000 nội dung vi phạm.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là các website phát tán trái phép đặt máy chủ ở nước ngoài, liên tục thay đổi tên miền và hướng dẫn người dùng đổi DNS để tiếp tục truy cập. Nội dung bị gỡ trên một nền tảng có thể nhanh chóng xuất hiện trở lại dưới tài khoản hoặc tên miền khác.
Voiz FM đề xuất xây dựng một cổng thông tin hoặc đầu mối tiếp nhận tập trung để doanh nghiệp gửi hồ sơ vi phạm và được hỗ trợ xử lý nhanh chóng.
Đại diện Alpha Books cho rằng cần kết hợp đồng bộ giải pháp công nghệ, pháp lý và hợp tác quốc tế để bảo vệ bản quyền.
Về công nghệ, Alpha Books đề xuất bốn nhóm giải pháp gồm: DRM để quản lý quyền kỹ thuật số, watermark để truy vết nguồn phát tán, ứng dụng AI và Big Data để giám sát vi phạm, cùng blockchain và cơ sở dữ liệu bản quyền số quốc gia.
Theo Alpha Books, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng hệ thống tương tự Content ID của YouTube để tự động phát hiện nội dung vi phạm.
Doanh nghiệp cũng kiến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý cho xuất bản điện tử, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ và tăng cường hợp tác với Google, Meta, Amazon trong xử lý vi phạm xuyên biên giới.
Ông Nguyễn Nguyên - Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho rằng, bảo vệ bản quyền không chỉ là bảo vệ quyền lợi của tác giả và doanh nghiệp mà còn là điều kiện để ngành xuất bản có nguồn lực tái đầu tư cho những cuốn sách chất lượng và các công nghệ mới. Khi tác giả được trả công xứng đáng và nhà xuất bản thu hồi được vốn, hệ sinh thái xuất bản số mới có thể phát triển lành mạnh, minh bạch và bền vững.
Theo ông Nguyễn Nguyên, để triển khai hiệu quả Công điện số 38/CĐ-TTg, ngành xuất bản cần: Tiếp tục đầu tư, phát triển nền tảng công nghệ bảo vệ bản quyền số; Thúc đẩy các giải pháp “Make in Vietnam” phục vụ quản trị dữ liệu và truy vết vi phạm...
.svg){kind=icon}
