VN Pharma: Lợi ích nhóm thao túng dịch vụ y tế

Nguyễn Khắc Giang Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách - VEPR

Liên quan đến đấu thầu thiết bị y tế và thuốc chữa bệnh, dư luận cho rằng “con voi ở trong phòng” lớn đến nỗi ai cũng nhận ra, nhưng lờ đi vì hoặc không đủ khả năng xử lý, hoặc sợ động chạm đến quyền lợi của bản thân.

 - Liên quan đến đấu thầu thiết bị y tế và thuốc chữa bệnh, dư luận cho rằng “con voi ở trong phòng” lớn đến nỗi ai cũng nhận ra, nhưng lờ đi vì hoặc không đủ khả năng xử lý, hoặc sợ động chạm đến quyền lợi của bản thân.

* Vụ VN Pharma: Không cải cách thì có cầu trời khấn phật cũng khó hoàn thành nhiệm vụ
* Phiên tòa "thuốc ung thư dởm" và nỗi đau thật
* Đấu thầu thuốc: Lỗ hổng của thị trường dược

Trong các loại dịch vụ công, giáo dục và y tế - một đầu tư cho tương lai và một để đảm bảo sự sống - là hai khoản chi mà người dân không tiếc tiền thuế và tiền túi cá nhân để có chất lượng như ý. Vì thế, những vi phạm trong lĩnh vực này đều sẽ phải đối diện với phản ứng rất dữ dội từ công luận.

Đây là câu chuyện diễn ra với vụ án VN Pharma “buôn lậu thuốc” vừa kết thúc mới đây. Nhưng vượt qua khuôn khổ phiên toà, tôi cho rằng đây là cơ hội để cơ quan chức năng xử lý rốt ráo nguyên nhân cốt lõi của vụ án ngay từ đầu: lợi ích nhóm thao túng dịch vụ y tế.

 

{keywords}
Vụ VN Pharma là cơ hội để xử lý rốt ráo nhóm lợi ích thao túng thị trường dược phẩm và thiết bị y tế.

Không có một hệ thống nào tự nhiên miễn nhiễm với tham nhũng và lợi ích nhóm. Ngành Y (Dược), do đặc thù của ngành với tính độc quyền cao và minh bạch thấp, là một trong mảnh đất màu mỡ hơn tất cả. Ngay ở Mỹ, ngành dược và các sản phẩm y tế luôn đứng đầu danh sách chi tiều cho các hoạt động vận động hành lang chính sách (lobby), có giá trị ước tính gần 250 triệu đô la vào năm 2016, gấp đôi so với ngành đứng thứ hai (bảo hiểm). Tính trong vòng 20 năm trở lại (1998 – 2017), con số này lên đến 3.5 tỷ đô la Mỹ.

Tuy nhiên, một hệ thống y tế minh bạch, có cơ chế kiểm tra giám sát chặt chẽ, cùng với quyền lực quản lý nhà nước được hạn chế, sẽ chịu ít tác động tiêu cực của vấn nạn trên so với hệ thống khác. Đó là những thiếu sót lý giải vì sao ở nước ta, câu chuyện “lợi ích nhóm” trong mối quan hệ đan xen giữa việc công và việc tư trong ngành y không còn quá xa lạ. Đặc biệt là kể từ khi Việt Nam có chủ trương xã hội hoá một số dịch vụ công, trong đó có y tế, xu hướng lợi dụng chính sách để trục lợi ngày càng diễn tiến đáng lo ngại.

Tại hội nghị triển khai công tác y tế năm 2017, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc từng nhấn mạnh rằng công tác đấu thầu thuốc chữa bệnh chưa minh bạch, tồn tại nhóm lợi ích gây ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của người dân, gây thất thoát lớn tài sản nhà nước.

Thực vậy, có không ít những ví dụ cho thấy những vấn đề tồn tại trong các hoạt động đấu thầu, quản lý liên quan đến trang, thiết bị y tế và thuốc chữa bệnh.

Năm 2011, 8 công ty dược phía nam cùng ký đơn để tố cáo cục trưởng Cục Quản lý dược (Bộ Y tế), có những ưu đãi cho “sân sau” của mình và gây khó dễ cho những doanh nghiệp khác. Năm 2015, Kiểm toán Nhà nước phát hiện gói thầu trang thiết bị y tế sai quy định gây thiệt hại đến 10,77 tỷ đồng.

Đến năm nay, VN Pharma có là cái tên nổi bật nhất ngành y, theo cách mà không ai muốn, khi là trung tâm của vụ án “buôn lậu” thuốc chữa ung thư. Không chỉ vậy, những bị cáo trong vụ án còn thú nhận, để bán được thuốc, họ đã chi những khoản tiền khổng lồ cho các bệnh viện. Đây là câu chuyện “con voi ở trong phòng” – lớn đến nỗi ai cũng nhận ra, nhưng lờ đi vì hoặc không đủ khả năng xử lý, hoặc sợ động chạm đến quyền lợi của bản thân.

Chỉ đến khi vụ án VN Pharma được phanh phui, chúng ta mới có điều kiện để nhìn nhận rõ “con voi” lợi ích nhóm trong thị trường y tế.

Chỉ riêng một công ty tư nhân nhỏ và vô danh trong ngành, như lời của Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến, đã phải chi hoa hồng lên đến 7.5 tỷ đồng cho các bệnh viện chỉ để bán các loại thuốc nhập khẩu, vậy nếu vấn đề xảy ra ở những công ty lớn hơn thì thiệt hại cho người dân và nhà nước sẽ lên đến mức nào?

Chỉ là một công ty nhỏ và vô danh, VN Pharma đã có đủ khả năng trúng thầu cung ứng thuốc tập trung cho nhà nước có giá trị đến hàng trăm tỷ đồng, vậy bài toán trách nhiệm sẽ thuộc về ai nếu có sai phạm?

Trong vụ việc này, trách nhiệm của Cục Quản lý dược – Bộ Y tế là không nhỏ. Theo đó, dù không bị xử lý hình sự, Bộ Công an đã kiến nghị Bộ Y tế rà xem xét xử lý hành chính đối với những cán bộ trong Cục Quản lý dược khi để xảy ra những sai sót đáng ngờ và nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người bệnh.

Đây là một phần những vấn đề mà Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Y tế báo cáo trên cơ sở trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ, trình Thủ tướng trước ngày 31/8/2017 sau vụ án VN Pharma. Tôi tin là với tính chất nghiêm trọng của nó, việc xử lý sai phạm sẽ không chỉ dừng lại ở đây.

Vụ án VN Pharma cho thấy còn nhiều lỗ hổng trong hệ thống xã hội hoá dịch vụ y tế mà chúng ta đang triển khai. Để không xảy ra những VN Pharma khác, nhiệm vụ rõ ràng là phải lấp đầy những lỗ hổng đó, đặc biệt liên quan đến công tác đấu thầu cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế.

Tham nhũng trong ngành nào cũng là tội ác, nhưng tội ác đó trong ngành y tế còn đáng kinh sợ hơn, bởi nó có thể đẩy người bệnh qua ranh giới giữa sự sống và cái chết. Khung pháp lý “cứng”về điều kiện kinh doanh dịch vụ y tế ở nước ta là khá chặt chẽ, tuy nhiên khung “mềm” – bao gồm việc minh bạch hoá các hoạt động đấu thầu và cơ chế kiểm tra, giám sát còn chưa được như mong muốn. Nếu không thực hiện được hai nhiệm vụ trên, cùng với việc áp dụng chế tài nặng hơn cho các sai phạm, thì việc phá bỏ nhóm lợi ích lũng đoạn thị trường y tế sẽ còn nhiều gian nan.

Nguyễn Khắc - Duy Hậu

tin nổi bật

Trông chờ gì vào tín dụng cho bất động sản?

Ngày mai, Ngân hàng Nhà nước sẽ tổ chức hội nghị về tín dụng đối với lĩnh vực bất động sản. Tới đây, Tổ công tác của Thủ tướng về tháo gỡ khó khăn cho các dự án bất động sản sẽ tổ chức gặp chính quyền một số tỉnh và nhà đầu tư. Bộ Xây dựng cũng vậy.

Coi là ‘con nuôi’, thể chế đất đai đang mất cân xứng

Sửa đổi Luật Đất đai và Luật Kinh doanh Bất động sản lần này phải khắc phục được chuyện “con đẻ”, “con nuôi” để đất nước thịnh vượng.

Đất đai và chuyện ‘con đẻ, con nuôi’

Đất thương mại, dịch vụ là “con gà đẻ trứng kim cương” nhưng lại bị coi là “con nuôi” trong thể chế, luật pháp nên nguồn lực cực lớn này đang bị lãng phí.

Ngân hàng bán ‘bia kèm lạc’, khách hàng bức xúc ‘một cổ hai tròng’

Việc nhân viên ngân hàng ép người vay tiền mua bảo hiểm đang trở thành vấn nạn gây nhức nhối cho không ít người.

Giáo viên ở Mỹ ứng xử ra sao với ChatGPT?

Sau khi công cụ ChatGPT ra đời, ở mọi nơi, mọi lĩnh vực đã dấy lên nhiều bàn thảo gay gắt. Cô giáo Đinh Thu Hồng, từ Mỹ, viết cho Tuần Việt Nam về những thay đổi với cô và ngành giáo dục Mỹ.

ChatGPT ngày càng được cải tiến nhưng bạn đã biết hỏi?

ChatGPT là ứng dụng dựa trên mô hình GPT (Generative Pre-training Transformer) với các bộ chuyển hóa (transformer) đã được đào tạo trước (pre-trained). ChatGPT được huấn luyện từ 570 GB tài liệu từ sách báo, Wikipedia, văn bản thu thập trên mạng.

Tất cả phục vụ Tổ quốc, phụng sự Nhân dân

Không tới tầm Nhân dân, Đảng nhất định không thể lãnh đạo, cầm quyền một cách ngang tầm và xứng đáng với lịch sử, với Đất nước và với Nhân dân.

ChatGPT là công cụ AI hữu hiệu phục vụ con người

ChatGPT không hoàn hảo. Có một số trường hợp, nó đưa ra câu trả lời không liên quan hoặc sai lệch. Như CEO của OpenAI đã nêu: “ChatGPT đôi khi viết những câu trả lời nghe có vẻ hợp lý nhưng không chính xác hoặc vô nghĩa”.

Vươn tầm Nhân dân

Tròn 92 mùa Xuân trước, Đảng của Dân tộc Việt Nam ra đời. Gần 78 năm lãnh đạo, cầm quyền, Đảng Cộng sản Việt Nam là đứa “con nòi, xuất thân từ giai cấp lao động, vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của Nhân dân".

ChatGPT hay là công nghệ AI nổi bật trong năm

ChatGPT có nhiều điểm hấp dẫn. Đây là một ứng dụng trí tuệ nhân tạo, được công ty OpenAI Inc (San Francisco) phát triển.

Tầm nhìn 2045 và vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng

Gắn kết chặt chẽ với lợi ích của nhân dân, của dân tộc chính là điều kiện then chốt để Đảng giữ vững bản chất đã được xác quyết từ ngày thành lập.

Chính sách sand-box để tạo động lực cho cán bộ

Để đưa con thuyền kinh tế vượt qua những khó khăn và thách thức gay gắt đang chờ ở phía trước, cần có cơ chế sand-box để tạo động lực và bảo vệ khu vực công.

"Việc cần làm ngay" trong lựa chọn cán bộ cấp cơ sở

Xem xét, đánh giá cán bộ ngay từ cơ sở thông qua việc lấy phiếu tín nhiệm theo định kỳ cần phải được xem là việc “cần làm ngay”.

Vài điều suy nghĩ về Tết cổ truyền dân tộc

Chúng ta đã ăn xong cái Tết kéo dài nhiều ngày, nhưng tôi vẫn muốn nói lại một số điều đang níu kéo, cản trở các bà, các mẹ của chúng ta trong dịp Tết.

Nhà trí thức có nên giàu không?

Đầu Xuân mới, xin bàn về một chủ đề tương đối nhạy cảm nhưng lại hết sức thực tế: Nhà trí thức có nên giàu không?