Bài 2:

Chẳng mấy ai dám đi làm bằng xe buýt ở Hà Nội: Sự thật cần thay đổi

Thời gian đi lại - yếu ­­­­tố quyết định sự thành - bại của vận tải hành khách công cộng; cần khai thác tính cơ động, khả năng tiếp cận của phương tiện này.

Mấu chốt là thay đổi thời gian đi lại

Theo nhiều chuyên gia quốc tế, Hà Nội có hệ thống xe buýt khá tốt với mật độ mạng lưới khá dày ở khu vực trung tâm (Hình 1). Phương tiện này được trang bị mới, sạch sẽ, khá an toàn, tần suất chạy cao (khoảng 10-20 phút/chuyến). Song, họ không lý giải nổi tại sao xe buýt Hà Nội lại chỉ đáp ứng được khoảng 8-10% nhu cầu và tại sao xe buýt không thu hút được những người trong độ tuổi đi làm?

Chẳng mấy ai dám đi làm bằng xe buýt ở Hà Nội: Sự thật cần thay đổi
Hình 1. Mạng lưới tuyến buýt khu vực nội thành Hà Nội năm 2017

Kết quả phân tích GIS[1], so sánh thời gian đi lại bằng xe buýt và xe máy ở Hình 2 cho thấy thời gian đi lại bằng xe buýt kém rất xa so với xe máy. Những người sống và đi làm trong phạm vi vành đai 3 và khu vực lân cận, chỉ mất khoảng 20-30 phút để đi lại bằng xe máy, nhưng sẽ mất gấp đôi thời gian (50-60 phút) nếu họ sử dụng xe buýt để đi làm.

Mặc dù giá vé xe buýt ở Hà Nội rất rẻ, chỉ khoảng 10.000 đồng/lượt, nhưng tại sao lại không thu hút được người dân sử dụng?. Nếu tính thu nhập trung bình của người trong độ tuổi lao động ở Hà Nội là 5-10 triệu đồng/người/tháng thì mỗi giờ trôi qua họ sẽ mất khoảng 25-50 ngàn đồng. Do vậy, giá vé xe buýt rẻ không phải là yếu tố quyết định đối với những người ở trong độ tuổi đi làm.

Chẳng mấy ai dám đi làm bằng xe buýt ở Hà Nội: Sự thật cần thay đổi
Hình 2. So sánh thời gian đi làm trung bình bằng xe máy và xe buýt

Có thể kết luận rằng, thời gian đi lại là yếu tố quan trọng, có ý nghĩa quyết định tới việc lựa chọn phương tiện để đi lại của người dân, đặc biệt là những người trong độ tuổi đi làm.

Sẽ không có phép màu để người dân từ bỏ phương tiện cá nhân và chuyển sang sử dụng vận tải hành khách công cộng nếu việc di chuyển bằng phương tiện này mất quá nhiều thời gian so với phương tiện cá nhân.

Cần nhấn mạnh lại rằng, trong 20-30 năm tới, xe buýt sẽ vẫn là phương tiện chủ lực của hệ thống vận tải hành khách công cộng của Hà Nội; nếu xe buýt không đáp ứng được thời gian đi lại, đảm bảo cạnh tranh với xe máy, thì chắc chắn chiến lược phát triển vận tải hành khách công cộng sẽ tiếp tục thất bại do xe buýt không đủ sức hấp dẫn để tăng thị phần.

Vì vậy, xe buýt muốn tăng thị phần thì cần thu hút được những đối tượng ở trong độ tuổi đi làm thì phải đảm bảo thời gian đi lại bằng xe buýt có thể cạnh tranh so với xe máy. Để đạt được điều đó, xe buýt cần phải được ưu tiên trong việc tổ chức giao thông bằng việc tạo làn ưu tiên và tổ chức đèn tín hiệu ưu tiên khi chạy qua các giao cắt có đèn tín hiệu.

Tính cơ động và khả năng tiếp cận

Các phương tiện giao thông đều có hai đặc tính quan trọng: (i) tính cơ động (TCĐ) hay khả năng di chuyển nhanh; và (ii) khả năng tiếp cận (KNTC) hay mức độ dễ dàng, linh hoạt trong việc đến nơi cần đến[2]. Mỗi loại phương tiện lại có đặc tính này nổi trội hơn đặc tính kia.

Xe máy là loại phương tiện có cả hai đặc tính này khá tốt nên rất phù hợp trong điều kiện đô thị. Nó có thể di chuyển khá nhanh trên đường phố, lại có thể tiếp cận trực tiếp “từ cửa tới cửa” và có thể linh hoạt luồn lách vào các đường, ngõ nhỏ. Do vậy, không phải vô cớ mà người dân thủ đô lại “thích” sử dụng loại phương tiện này đến thế.

Chẳng mấy ai dám đi làm bằng xe buýt ở Hà Nội: Sự thật cần thay đổi
Hình 3. Tính cơ động và khả năng tiếp cận của các loại hình giao thông trong đô thị

Ngược lại, các phương tiện vận tải hành khách công cộng tuy có khả năng di chuyển nhanh, nhưng khả năng tiếp cận lại kém, không thể linh hoạt thay đổi đường đi hoặc luồn lách vào các đường, ngõ nhỏ. Các phương tiện này càng có vận tốc di chuyển nhanh, vận chuyển khối lượng lớn thì khả nặng tiếp cận càng kém do vị trí các ga/điểm dừng phải cách xa nhau. Nó sẽ chỉ có lợi thế nếu ga/điểm dừng được bố trí ở những điểm tập trung đông người.

 

Do vậy, nếu chỉ tập trung đầu tư để phát triển mạng lưới vận tải hành khách công cộng là chưa đủ, còn cần phải chú trọng phát triển giao thông tiếp cận, để tạo thuận lợi cho người dân sử dụng phương tiện công cộng.

Các phương tiện giao thông tiếp cận, bao gồm đi bộ, xe đạp và các loại phương tiện trung chuyển nhỏ dạng minibus[3] (như: xe điện, tuktuk, jeepney,... ) lại có khả năng tiếp cận tốt, có thể linh hoạt và tiếp cận trực tiếp tới nơi cần đến, phù hợp cho các quãng đường di chuyển ngắn, mặc dù khả năng cơ động không cao. Do vậy, việc kết hợp giữa vận tải hành khách công cộng với các phương tiện giao thông tiếp cận chính là sự bù đắp các nhược điểm và phát huy thế mạnh của nhau.

Sơ đồ giản lược ở Hình 4 cho thấy một chuyến đi bằng vận tải hành khách công cộng không thể tách rời khỏi giao thông tiếp cận. Chính vì vậy, ở nhiều nước, giao thông tiếp cận được coi là một bộ phận không thể tách rời của hệ thống vận tải hành khách công cộng.

Điều đó có nghĩa là, muốn phát triển vận tải hành khách công cộng thì bên cạnh việc đầu tư hệ thống, còn cần chú trọng đến giao thông tiếp cận.

Chẳng mấy ai dám đi làm bằng xe buýt ở Hà Nội: Sự thật cần thay đổi
Hình 4. Sơ đồ giản lược một chuyến đi bằng VTHKCC

Khai thác tính chủ động và bị động

Ngành giao thông có thể khai thác tính chủ động và bị động: các phương tiện cá nhân (như đi bộ, xe đạp, xe máy, ô tô con) có tính chủ động cao. Chủ nhân có thể chủ động về thời gian đi lại, trong việc lựa chọn tuyến đường đi và chủ động trong việc chuyên chở thêm người, hàng hóa; trong khi đó, các phương tiện vận tải hành khách công cộng hiện nay lại làm cho hành khách thấy bị động do thời gian đi lại bị phụ thuộc vào lịch chạy, tuyến đường đi cũng bị cố định, phấp phỏng chờ đợi ở các điểm dừng hay chở thêm người và hành lí,... Vì thế, người dân thường có tâm lí muốn sử dụng phương tiện cá nhân hơn nếu việc đi lại của họ luôn được thuận lợi và ưu tiên.

Do vậy, vận tải hành khách công cộng muốn hấp dẫn hơn thì còn cần có lịch biểu chạy xe, có thể cập nhật thông tin theo thời gian thực (real time) bằng điện thoại smart phone, Internet sẽ giúp cho hành khách thấy chủ động hơn trong việc di chuyển.

Bên cạnh đó, việc ưu tiên hơn cho xe buýt và xe đạp khi qua nút cũng sẽ cải thiện tính chủ động của vận tải hành khách công cộng. Tổ chức làn dành riêng cho xe buýt cũng sẽ tăng độ tin cậy và tăng tính chủ động cho hành khách.

Việc hạn chế hoạt động và quản lí chặt chẽ chỗ đỗ phương tiện cá nhân, đặc biệt là với ô tô con và không ưu tiên khi qua nút giao, sẽ khiến cho việc sử dụng phương tiện cá nhân trở nên bị động hơn. Thực tế ở Hà Nội cho thấy ô tô, xe máy đỗ tràn làn dưới lòng đường và cả trên vỉa hè. Nếu quản lí chỗ đỗ ô tô tốt hơn thì Hà Nội hoàn toàn có thể có đủ không gian để bố trí làn dành riêng cho xe buýt và xe đạp trên nhiều trục đường chính.

Như vậy, vận tải hành khách công cộng sẽ chỉ có thể thu hút được người dân trong độ tuổi lao động sử dụng khi nó đáp ứng được 3 điều kiện: (i) chi phí rẻ; (ii) thời gian đi lại hợp lí, đảm bảo cạnh tranh với phương tiện cá nhân; (iii) thuận tiện, tiếp cận dễ dàng và chủ động hơn trong việc lên kế hoạch di chuyển.

Nguyễn Ngọc Quang - Đại học Twente, Hà Lan

Ô tô chiếm chỗ gấp 20 lần xe máy: Giao thông Hà Nội nguy cơ tê liệt

Ô tô chiếm chỗ gấp 20 lần xe máy: Giao thông Hà Nội nguy cơ tê liệt

Vài năm tới, Hà Nội sẽ không còn đường để đi lại. Sự gia tăng các phương tiện cá nhân gây áp lực rất lớn lên hệ thống hạ tầng giao thông.

[1] Nguyễn Ngọc Quang, Thúc đẩy chuyển đổi từ phương tiện cá nhân sang giao thông công cộng, Tạp chí Kiến trúc Việt Nam số 08-2013.
[2]TCXDVN 104:2007 Đường đô thị-Yêu cầu thiết kế
[3] Là loại phương tiện chuyên chở nhỏ dưới 15 chỗ, khác với loại xe buýt nhỏ 25-40 chỗ hiện có ở Hà Nội.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Thủ tướng: Không được 'dậu đổ bìm leo'
Thủ tướng: Không được 'dậu đổ bìm leo'
Đầu tưicon  12/01/2019 

Nhắn nhủ PVN, Thủ tướng cho rằng “chúng ta không được thành kiến các sai phạm, không “dậu đổ bìm leo” mà phải quyết chí, quyết tâm vượt qua thách thức, khó khăn, xứng đáng là đơn vị anh hùng trong thời kỳ đổi mới.

 
Thủ tướng ra quy định mới, vạn gia đình nhẹ gánh tiền điện hàng tháng
Thủ tướng ra quy định mới, vạn gia đình nhẹ gánh tiền điện hàng tháng
Đầu tưicon  11/01/2019 

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định sửa đổi quy định về giá điện đối với dự án điện mặt trời trên mái nhà.

 
Ban Kinh tế TW: Tham mưu quan trọng về chính sách phát triển kinh tế
Ban Kinh tế TW: Tham mưu quan trọng về chính sách phát triển kinh tế
Đầu tưicon  10/01/2019 

Ngày 9/1, tại Hà Nội, Ban Kinh tế Trung ương đã tổ chức Hội nghị tổng kết năm 2018, triển khai nhiệm vụ năm 2019.

 
Vừa xin gạo vừa... bắn pháo hoa
Vừa xin gạo vừa... bắn pháo hoa
Đầu tưicon  09/01/2019 

Nhiều tỉnh đã xin trung ương hỗ trợ gạo cho người dân nghèo trong dịp Tết nguyên đán 2019 nhưng lại tổ chức bắn pháo hoa với kinh phí cả tỉ đồng.

 
Chia cả nước thành 7 vùng: Thanh Hóa không thể nào lại lên Tây Bắc
Chia cả nước thành 7 vùng: Thanh Hóa không thể nào lại lên Tây Bắc
Đầu tưicon  09/01/2019 

 Có ý kiến cho rằng Thanh Hóa nên thuộc vùng Tây Bắc, chứ không phải Bắc Trung Bộ như lâu nay.

 
Bộ trưởng Trần Tuấn Anh gửi thư xin lỗi tới toàn thể nhân dân
Bộ trưởng Trần Tuấn Anh gửi thư xin lỗi tới toàn thể nhân dân
Đầu tưicon  08/01/2019 

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh gửi thư xin lỗi đến nhân dân, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đồng nghiệp trong ngành Công Thương.

Giấc mơ làm cầu ‘cổng vàng’ vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu
Giấc mơ làm cầu ‘cổng vàng’ vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu
Đầu tưicon  07/01/2019 

Chúng ta từng thực hiện hai công trình cầu vượt biển lớn nên giấc mơ cầu “cổng vàng” cho huyện Cần Giờ không phải quá xa xôi.

'Đổi' 100 ha đất lấy 1,39 km đường: 4 bộ kiểm tra, kết luận về 'giá bèo'
'Đổi' 100 ha đất lấy 1,39 km đường: 4 bộ kiểm tra, kết luận về 'giá bèo'
Đầu tưicon  08/01/2019 

Bộ Kế hoạch và Đầu tư báo cáo kết quả kiểm tra thông tin Bắc Ninh “đổi” gần 100ha lấy 1,39km đường với nhiều thông tin bất ngờ.

Chỉ 1 luật sửa nhiều luật để thực thi Hiệp định CPTPP
Chỉ 1 luật sửa nhiều luật để thực thi Hiệp định CPTPP
Đầu tưicon  09/01/2019 

Để thực thi Hiệp định CPTPP, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì “Luật sửa một số Luật".

Chia cả nước thành 7 vùng: Lâm Đồng không ở Tây Nguyên, Huế nằm đâu?
Chia cả nước thành 7 vùng: Lâm Đồng không ở Tây Nguyên, Huế nằm đâu?
Đầu tưicon  07/01/2019 

 Xem xét đưa Thừa Thiên Huế vào vùng Bắc Trung Bộ, cân nhắc đưa Lâm Đồng về lại vùng Tây Nguyên.

Đề xuất bãi bỏ quy hoạch: Sắp đến thời mở sân golf thoải mái
Đề xuất bãi bỏ quy hoạch: Sắp đến thời mở sân golf thoải mái
Đầu tưicon  07/01/2019 

Có 13 quy hoạch sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cụ thể do 4 Bộ đề xuất bãi bỏ gồm các quy hoạch của Bộ Công Thương, Kế hoạch và Đầu tư, Xây dựng,...

Chia cả nước thành 7 vùng: Đổi mới và đột phá, tất cả đồng ý
Chia cả nước thành 7 vùng: Đổi mới và đột phá, tất cả đồng ý
Đầu tưicon  05/01/2019 

Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đề xuất phân chia cả nước thành 7 vùng kinh tế - xã hội, thay vì 6 vùng như hiện nay.

Chờ đến 2030: Riêng điểm này Việt Nam sẽ hàng đầu ASEAN
Chờ đến 2030: Riêng điểm này Việt Nam sẽ hàng đầu ASEAN
Đầu tưicon  06/01/2019 

Bộ Kế hoạch và Đầu tư đưa ra mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam có ít nhất 1,5 triệu doanh nghiệp hoạt động bền vững trên cả nước.

12 dự án ngàn tỷ đắp chiếu: Con đường thoát khỏi 'danh sách đen'
12 dự án ngàn tỷ đắp chiếu: Con đường thoát khỏi 'danh sách đen'
Đầu tưicon  11/01/2019 

Bộ Công Thương từng đề xuất đưa 2 dự án ra khỏi "danh sách đen" 12 dự án thua lỗ, kém hiệu quả do có tiến triển tích cực.

Ngày hội đầu tư bất động sản và định cư quốc tế
Ngày hội đầu tư bất động sản và định cư quốc tế
Đầu tưicon  05/01/2019 

Trong tháng 1/2019, Ngày hội đầu tư bất động sản và Định cư quốc tế (Overseas Property Investment & Immigration Expo (BSOP Expo) sẽ được tổ chức tại 4 thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và TP.HCM.

Cát Linh-Hà Đông 8 năm chưa xong: 50 năm nữa, Hà Nội thoải mái đi metro
Cát Linh-Hà Đông 8 năm chưa xong: 50 năm nữa, Hà Nội thoải mái đi metro
Đầu tưicon  10/01/2019 

Hà Nội sẽ đầu tư phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng (VTHKCC) với 8 tuyến đường sắt đô thị (ĐSĐT). Tuy nhiên, về mặt chiến lược, TP đang có nhiều điểm cần lưu ý và cần tính toán lại.

Ô tô chiếm chỗ gấp 20 lần xe máy: Giao thông Hà Nội nguy cơ tê liệt
Ô tô chiếm chỗ gấp 20 lần xe máy: Giao thông Hà Nội nguy cơ tê liệt
Đầu tưicon  06/01/2019 

Vài năm tới, Hà Nội sẽ không còn đường để đi lại. Sự gia tăng các phương tiện cá nhân gây áp lực rất lớn lên hệ thống hạ tầng giao thông.

'Lộ sáng' vụ ăn cắp phí BOT Trung Lương và những dự án nhập nhèm...
'Lộ sáng' vụ ăn cắp phí BOT Trung Lương và những dự án nhập nhèm...
Đầu tưicon  04/01/2019 

Sau khi 5 người của đơn vị quản lý cao tốc Trung Lương bị bắt giữ vì gian lận trong thu phí, vẫn còn nhiều dự án khác cần được làm sáng tỏ...

Ba tháng kiếm 9 tỷ: Tôi chưa là gì, có người kiếm 50 tỷ
Ba tháng kiếm 9 tỷ: Tôi chưa là gì, có người kiếm 50 tỷ
Đầu tưicon  04/01/2019 

“Có ngày giao dịch được 3-4 lô đất, tối về lâng lâng không ngủ được. 3 tháng, tôi kiếm được 9 tỷ đồng. Nghĩ là nhiều nhưng ở đây còn có những người bỏ túi 50-60 tỷ”, lời một "cò" đất ở Phú Quốc kể lại...

Người dân không thể mua điện giá cao: Mức nào để chịu được
Người dân không thể mua điện giá cao: Mức nào để chịu được
Đầu tưicon  03/01/2019 

Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng đưa ra một bài toán không dễ cho EVN: “Yêu cầu đủ điện nhưng giá điện phải hợp lý, người dân chịu được, DN chịu được”.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN