Đã có nhà nước lo, cứ yên tâm mà… nghèo?

 - Trên bình diện rộng hơn, tâm lý yên vị với cái nghèo vì đã có nhà nước hỗ trợ không chỉ dừng lại ở cấp độ cộng đồng.

Trong khoảng 30 năm thực hiện chính sách đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu hết sức khích lệ, đặc biệt là trong lĩnh vực giảm nghèo. Tỷ lệ hộ nghèo tại Việt Nam đã giảm nhanh chóng từ 65% năm 1993 xuống còn 7% năm 2015. Sau khi áp dụng chuẩn nghèo mới cho giai đoạn 2016 - 2020, hiện tại Việt Nam còn khoảng 1,6 triệu hộ nghèo (chiếm 6,7%) và 1,3 triệu hộ cận nghèo (chiếm 5,3%) trên cả nước.

Tuy nhiên, có một vấn đề được nhiều người quan tâm đó là tình trạng trục lợi chính sách, xung phong làm… người nghèo. Như tại kỳ họp thường vụ quốc hội mới đây, thảo luận việc thực hiện một nghị quyết về giảm nghèo bền vững [1], có đại biểu chỉ ra: thành quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững, quá trình tổ chức, rà soát, bình xét hộ nghèo còn hạn chế do tình trạng nể nang hoặc trục lợi chính sách.

Xung quanh câu chuyện này, đã có nhiều khía cạnh được “mổ xẻ”, nhiều giải pháp được đưa ra. Nhưng thiết nghĩ một trong những cách tiếp cận cần thiết là việc phân nhóm đối tượng và rà soát hạn chế về chính sách để có những điều chỉnh hợp lý.

Nhóm không muốn thoát nghèo

Người nghèo hay còn gọi là người sống trong nghèo khó ở Việt Nam hiện nay có thể được phân loại thành 3 nhóm đối tượng.

Nhóm dễ bị tổn thương, bao gồm người khuyết tật, người già, người bị bệnh hiểm nghèo, phụ nữ đơn thân, v.v… Đây là nhóm đối tượng đặc thù cần được nhà nước quan tâm, hỗ trợ thường xuyên và đặc biệt. Về cơ bản, các hỗ trợ thông qua các chính sách an sinh xã hội chỉ có thể giúp nhóm này đảm bảo được nguồn sinh kế cơ bản chứ không thể giúp họ thoát nghèo.

Nhóm đối tượng có mong muốn vươn lên để thoát nghèo nhưng do thiếu kỹ năng, vốn đầu tư, hoặc không thể tiếp cận nguồn lực hay các dịch vụ công nên chưa có cơ hội để phát triển vươn lên. Bên cạnh các hỗ trợ từ nhà nước về an sinh xã hội để họ không phải “chạy ăn từng bữa” và có thời gian để nghĩ đến việc thoát nghèo, thì các chính sách và chương trình giảm nghèo hiện tại mà nhà nước đang triển khai được cho là vẫn sẽ phát huy hiệu quả để từng bước đưa nhóm người này ra khỏi tình trạng nghèo khó. 

Đã có nhà nước lo, cứ yên tâm mà… nghèo?
Hỗ trợ người nghèo phải làm sao cho bền vững? Ảnh minh họa: Lê Anh Dũng

Nhóm thứ ba chính là tất cả những ai còn lại trong diện người nghèo. Những người này không đau ốm, bệnh tật hay khuyết tật gì, họ hoàn toàn lành lặn, khỏe mạnh. Cái làm nên sự khác biệt của họ chính là không muốn thoát nghèo nên sẵn sàng “xung phong” làm người nghèo. Đối với họ, được làm người nghèo là một điều may mắn.

Đây là nhóm được cho là mang đến nhiều thách thức và trở ngại ảnh hưởng đến hiệu quả và sự bền vững của các chương trình giảm nghèo của Việt Nam.

Ngày nay, chuyện người dân xung phong và mong muốn được xếp loại hộ nghèo đang là một hiện tượng phổ biến ở bất kỳ tỉnh thành nào. Nhiều nơi, chính quyền địa phương thậm chí còn quay vòng giữa nhóm nghèo và cận nghèo để đảm bảo “hoa thơm mỗi người hưởng mỗi tý”. Chưa kể còn nhiều gian lận và thiếu minh bạch trong việc xếp loại hộ nghèo tại một vài nơi mà báo chí từng đưa tin.

“Tiền nhà nước”, ai may thì ấm thân?

Có thể thấy, chính sách hỗ trợ giảm nghèo ở nước ta hiện nay đang tồn tại một số bất cập, trong đó nổi lên hai vấn đề.

Thứ nhất, do chịu áp lực thành tích (như phải đáp ứng tiêu chí của chương trình nông thôn mới) nên việc xét loại hộ nghèo ở nhiều nơi đang bị ép chỉ tiêu, khiến ranh giới giữa nhóm hộ nghèo và cận nghèo và kể cả trung bình là khá mong manh.

Nhờ các chính sách hiện hành, việc nằm trong danh sách hộ nghèo đối với nhiều người cũng giống như “chuột sa chĩnh gạo” – khi họ nhận được không ít ưu đãi, như hỗ trợ xây sửa nhà hay miễn phí bảo hiểm Y tế, v.v...

 

Các ưu đãi này hiện vượt xa những gì mà khả năng kinh tế của các hộ thuộc nhóm xếp trên có thể chi trả. Điều này tạo nên sự bất bình đẳng trong mỗi cộng đồng và đẩy người dân vào sự so sánh thiệt hơn mà quên đi các giá trị tốt đẹp khác trong cộng đồng.

Thứ hai, sau rất nhiều nỗ lực và nhờ sự hỗ trợ đáng kể từ bạn bè quốc tế, người nghèo ở nước ta từ đa số chuyển thành thiểu số. Nguồn lực đầu tư cho giảm nghèo ngày nay đã nhiều hơn và được tập trung vào ít đối tượng hơn.

Mặt trái của câu chuyện này chính là nó không chỉ triệt tiêu phần nhiều các khát vọng tự lực vươn lên của dân chúng, mà còn khiến một đại bộ phận người dân vẫn nghĩ rằng các hỗ trợ kia là “tiền nhà nước”. Vì thế ai may hay biết cách thì được “ấm thân” và chả việc gì phải xấu hổ khi được nhận.

Vấn đề này không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước khác trên thế giới, ngay cả một nước như Mỹ. Như một số ý kiến cho rằng trong nhiều trường hợp “các hỗ trợ an sinh từ nhà nước khiến cho người nghèo trở nên bị động và khuyến khích họ ở lại với cái nghèo”.

Còn tại Việt Nam, Tổng thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa qua đã phải thốt lên: Không ở nơi nào mà người nghèo lại trở thành một vinh dự khi nhận được những ưu đãi, ưu tiên của nhà nước, được lãnh đạo tới thăm, mời lên sân khấu để trao quà như ở Việt Nam.

Trên bình diện rộng hơn, tâm lý yên vị với cái nghèo vì đã có nhà nước hỗ trợ không chỉ dừng lại ở cấp độ cộng đồng. Nó còn xuất hiện trong tâm lý và chi phối phương châm quản lý, điều hành của lãnh đạo một số địa phương vốn được gọi là tỉnh nghèo, hay vùng khó khăn khi mặc nhiên thừa nhận vị thế nghèo, yếu của địa phương mình nhưng vẫn vô tư đầu tư xây dựng các công trình nghìn tỷ vì ngân sách đã có “Trung ương hỗ trợ”.

Xung phong làm người nghèo hay vui vì được lọt vào danh sách hộ nghèo không đơn giản chỉ là câu chuyện của nhóm người nghèo trong phạm vi của các chương trình giảm nghèo. Những gì đang xảy ra trong lĩnh vực này có thể xem là góp phần không nhỏ khiến Việt Nam trở thành một quốc gia “không chịu phát triển” như nhận định của một số chuyên gia.

Trần Văn Tuấn - Bích Thủy

---

[1] Báo cáo kết quả 2 năm thực hiện nghị quyết số 76/2014/QH13 của QH về đẩy mạnh thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020 (giai đoạn 2017-2018).

Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”

Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”

Việc khuyến khích làm giàu thay vì “xoá nghèo” sẽ liên quan đến việc thay đổi quan điểm chủ đạo về ưu tiên chính sách.

Người giàu phải biết khóc

Người giàu phải biết khóc

Người giàu không thể không nhớ ba chữ: Giàu trách nhiệm. Người giàu phải biết khóc, mà phải biết khóc nhiều hơn.

Khó thoát nghèo hay chúng ta quen sống khổ?

Khó thoát nghèo hay chúng ta quen sống khổ?

Trong thập kỷ vừa qua, số lượng tỷ phú của Việt Nam đã tăng gấp 3 lần nhưng tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng ở vùng dân tộc thiểu số dường như vẫn y nguyên.

Cái giá đắt đỏ của nước nghèo, không chịu lớn lên

Cái giá đắt đỏ của nước nghèo, không chịu lớn lên

Các nước nghèo có thể vẫn giữ được những giếng dầu, mỏ than nhưng là các giếng dầu, mỏ than rỗng ruột.

Chuyện thật về việc Việt Nam vẫn nghèo, bị láng giềng bỏ lại

Chuyện thật về việc Việt Nam vẫn nghèo, bị láng giềng bỏ lại

Lần lượt từ Hàn Quốc, Malaysia, hay Thái Lan đều đã vượt xa Việt Nam trên con đường tiến đến thịnh vượng.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Chương trình hàng ngàn tỷ: Vì sao bị phản ứng?
Chương trình hàng ngàn tỷ: Vì sao bị phản ứng?
Thông tin đa chiềuicon02/10/2018  
Có thể nói, người dân Hà Nội không chống lại việc triển khai chương trình Sữa học đường, mà cái họ cần là sự minh bạch và giám sát chặt chẽ.    
“Vì lợi ích các con tôi có trách nhiệm lên tiếng”
“Vì lợi ích các con tôi có trách nhiệm lên tiếng”
Thông tin đa chiềuicon01/10/2018  
Mỗi đứa trẻ sinh ra có cơ địa, khẩu vị khác nhau. Không phải đứa nào cũng thích uống sữa, không phải đứa trẻ nào cũng có thể uống được sữa, thậm chí có những đứa trẻ còn có thể gặp nguy hiểm tính mạng nếu uống sữa.
Lợi và hại của mô hình Đối tác Công – Tư
Lợi và hại của mô hình Đối tác Công – Tư
Thông tin đa chiềuicon27/09/2018  
Một logic giống như vậy dường như cũng đang được áp dụng cho mô hình đối tác công – tư (PPP).
Quan hưu rồi vẫn ‘xuất ngoại học hỏi’
Quan hưu rồi vẫn ‘xuất ngoại học hỏi’
Thông tin đa chiềuicon26/09/2018  
Điều lạ lùng là đã có chế tài về chuyện xuất ngoại học hỏi của cán bộ, xem ra rất chặt chẽ nhưng không hiểu sao những chuyến “du lịch” trá hình vẫn diễn ra?
Người giàu phải biết khóc
Người giàu phải biết khóc
Thông tin đa chiềuicon24/09/2018  
Người giàu không thể không nhớ ba chữ: Giàu trách nhiệm. Người giàu phải biết khóc, mà phải biết khóc nhiều hơn.
Ông Trần Đại Quang bàn cách củng cố "thế trận lòng dân"
Ông Trần Đại Quang bàn cách củng cố "thế trận lòng dân"
Thông tin đa chiềuicon23/09/2018  
Lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đã, đang và sẽ tiếp tục tục làm suy giảm lòng tin của quần chúng với Đảng, với chế độ.
Ông Trần Đại Quang bàn về lợi ích quốc gia trên không gian mạng
Ông Trần Đại Quang bàn về lợi ích quốc gia trên không gian mạng
Thông tin đa chiềuicon21/09/2018  
Do mắc bệnh hiểm nghèo, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã từ trần lúc 10h05 ngày 21/9/2018 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Tuần Việt Nam xin trích đăng Chương 5 trong cuốn sách ông viết về an ninh mạng.
Đặt ga ngầm gần Hồ Gươm: "Lúc đầu nghe tôi cũng sốc"
Đặt ga ngầm gần Hồ Gươm: "Lúc đầu nghe tôi cũng sốc"
Thông tin đa chiềuicon21/09/2018  
Bao năm qua, bài toán bảo tồn – phát triển vẫn luôn được đặt ra bức thiết. Việc xây dựng ĐSĐT với ga ngầm C9 lần này cũng vậy thôi.    
Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung: "Người phát bóng"
Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung: "Người phát bóng"
Thông tin đa chiềuicon19/09/2018  
Nhiều nhà quan sát cuộc chiến tranh thương mại đồng ý rằng Mỹ đang là “người phát bóng” trong cuộc đấu này. Nhưng cuộc chơi vẫn còn dài.    
Khuynh hướng “tả phái” của giới trẻ Mỹ sẽ đi về đâu?
Khuynh hướng “tả phái” của giới trẻ Mỹ sẽ đi về đâu?
Thông tin đa chiềuicon18/09/2018  
Còn hai tháng nữa người ta sẽ biết liệu khuynh hướng “tả phái” của giới trẻ Mỹ sẽ đi về đâu, rồi giới công nhân từng bầu cho ông Donald Trump sẽ bầu cho ai.
Ăn thịt chó là văn hoá?
Ăn thịt chó là văn hoá?
Thông tin đa chiềuicon17/09/2018  
Tôi đâm hoài nghi, ai ăn cứ ăn, nước mình nó thế, nhưng có thật ăn thịt chó là văn hoá, là phong tục tập quán của người Việt không?
Cảnh giác với bẫy hiểm đằng sau sự ‘chân thành và hào phóng’
Cảnh giác với bẫy hiểm đằng sau sự ‘chân thành và hào phóng’
Thông tin đa chiềuicon16/09/2018  
Trung Quốc đang bị cáo buộc là “đô hộ” các nước nhỏ hơn bằng việc cho họ vay những khoản tiền lớn mà họ không thể trả nhằm chế ngự thế giới. 
Rình rang lễ kỷ niệm và những đứa trẻ chui túi nilon
Rình rang lễ kỷ niệm và những đứa trẻ chui túi nilon
Thông tin đa chiềuicon15/09/2018  
Tiền ngân sách chi cho khoản này mỗi năm của cả nước là bao nhiêu? Ngoài nguồn kinh phí trên, người ta còn đi vận động cơ sở bên dưới, nơi có quan hệ này nọ…    
Sách Công nghệ giáo dục: Câu hỏi thẳng gửi giáo sư Hồ Ngọc Đại
Sách Công nghệ giáo dục: Câu hỏi thẳng gửi giáo sư Hồ Ngọc Đại
Thông tin đa chiềuicon14/09/2018  
“Tôi hoàn toàn ủng hộ cách dạy tiếng Việt một cách khoa học, đi vào bản chất, dạy ngữ âm trước, dạy ngữ nghĩa, ghép vần, ngữ pháp, văn phạm sau.”
Sao cứ thản nhiên ném đá vào tương lai?
Sao cứ thản nhiên ném đá vào tương lai?
Thông tin đa chiềuicon13/09/2018  
Khi đánh giá một công nghệ, một phương pháp, xem nó là hữu ích hay vô bổ, thành công hay thất bại, nên nhìn vào đâu, nếu không nhìn vào sản phẩm mà nó tác động?    
Ai đang hưởng lợi nhuận khổng lồ từ kinh tế ngầm mại dâm?
Ai đang hưởng lợi nhuận khổng lồ từ kinh tế ngầm mại dâm?
Thông tin đa chiềuicon10/09/2018  
Mại dâm luôn tồn tại, dù là bất hợp pháp ở hầu hết các quốc gia. Ngành “kinh tế ngầm” này được ước tính có giá trị lên đến gần 200 tỷ USD mỗi năm.
‘Mắt chữ O miệng chữ A’ vì những dự án trăm, nghìn tỷ
‘Mắt chữ O miệng chữ A’ vì những dự án trăm, nghìn tỷ
Thông tin đa chiềuicon11/09/2018  
Cơ quan chức năng có thể vào cuộc điều tra những con đường chưa khánh thành đã hỏng, nhưng với dự án giáo dục, đã ai bị xử lí bởi một cuốn sách bị lỗi, một dự án thất bại?
Đại sứ Thụy Điển: “Chúng tôi chia sẻ quyền lực để có xã hội phúc lợi và cởi mở”
Đại sứ Thụy Điển: “Chúng tôi chia sẻ quyền lực để có xã hội phúc lợi và cởi mở”
Thông tin đa chiềuicon09/09/2018  
Ngày 9/9, Thụy Điển sẽ tiến hành bầu cử Quốc hội. Nhân dịp này, Đại sứ Thụy Điển Pereric Högberg chia sẻ với Tuần Việt Nam nhiều điều thú vị liên quan đến hệ thống chính trị của quốc gia Bắc Âu này.
Chính sách biển phải giải quyết được vấn đề nội tại của đất nước
Chính sách biển phải giải quyết được vấn đề nội tại của đất nước
Thông tin đa chiềuicon06/09/2018  
Mặc dù theo thời gian nội dung chính sách biển có thể thay đổi, nhưng các quan điểm, học thuyết xây dựng chính sách biển vẫn giữ lại tiêu chí căn bản vốn có của nó.
Siêu cường bóng đá
Siêu cường bóng đá
Thông tin đa chiềuicon01/09/2018  
Một đất nước Uruguay nhỏ bé với 3,4 triệu dân có thể thành công đến vậy trong bóng đá, tại sao những nước lớn hơn và giàu hơn nhiều lại không?  
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN