Lời tòa soạn: Nửa thế kỷ trước, Quốc hội quyết nghị đặt tên Thành phố Hồ Chí Minh cho đô thị Sài Gòn - Gia Định, ghi dấu một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Từ đó đến nay, thành phố mang tên Bác không chỉ trở thành đầu tàu kinh tế của cả nước, mà còn nhiều lần tiên phong mở đường cho những đổi mới về tư duy phát triển và thể chế. Nhân kỷ niệm 50 năm thành phố chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), VietNamNet giới thiệu loạt bài nhìn lại hành trình từ lịch sử hình thành danh xưng thiêng liêng đến những dấu ấn phát triển nổi bật, qua đó khắc họa bản lĩnh, khát vọng và vai trò tiên phong của thành phố trong chặng đường đồng hành cùng đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Bài 1: 50 năm thành phố mang tên Bác: Từ đề xuất đến quyết nghị
Bài 2: 50 năm TPHCM: Từ 'phá rào' đến khát vọng siêu đô thị toàn cầu
Sau 50 năm mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TPHCM không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế với quy mô đóng góp gần 1/4 GDP và hơn 1/4 tổng thu ngân sách quốc gia, mà còn đứng trước một chu kỳ phát triển mới.
Khác với những giai đoạn trước, trọng tâm phát triển lần này không chỉ là mở rộng không gian đô thị, mà là hình thành mạng lưới hạ tầng quy mô lớn, tăng cường kết nối vùng và phát huy lợi thế của siêu đô thị sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.
Từ những công trình 'mở đường'
Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ, mỗi giai đoạn phát triển của thành phố đều gắn với những công trình mang tính biểu tượng.
Những năm 1990, đại lộ Nguyễn Văn Linh và Khu đô thị Phú Mỹ Hưng mở rộng không gian phát triển về phía Nam. Đầu những năm 2000, hầm vượt sông Sài Gòn và cầu Phú Mỹ tạo động lực đưa đô thị phát triển mạnh về phía Đông.
Đến cuối năm 2024, tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên chính thức vận hành thương mại, đánh dấu bước chuyển của TPHCM sang giai đoạn phát triển hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn.
Theo các chuyên gia, những công trình này không chỉ giải quyết nhu cầu giao thông mà còn định hình không gian đô thị và tạo động lực tăng trưởng cho từng giai đoạn phát triển của thành phố.
Mở rộng không gian phát triển hướng biển
Bước sang giai đoạn mới, trọng tâm của TPHCM là mở rộng không gian phát triển về phía biển và tăng cường liên kết vùng.
Ngày 1/7, dự án chỉnh trang khu vực Bến Nhà Rồng - Khánh Hội với quy mô hơn 162ha, tổng vốn khoảng 30.000 tỷ đồng được khởi động, hướng tới hình thành không gian văn hóa, công viên và dịch vụ ven sông Sài Gòn.
Song song đó, thành phố tập trung triển khai nhóm dự án hạ tầng hướng biển với tổng vốn hơn 172.000 tỷ đồng. Trong đó, tuyến kết nối Cần Giờ - Vũng Tàu được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian phát triển về phía biển, kết nối với hệ thống cảng nước sâu và chuỗi đô thị ven biển của vùng Đông Nam Bộ.
Cùng với mạng lưới giao thông, hệ sinh thái cảng biển quốc tế cũng từng bước hình thành. Thành phố đã lựa chọn nhà đầu tư Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, triển khai Gemalink giai đoạn 2 và chuẩn bị đầu tư Cảng tổng hợp, container Cái Mép Hạ - những dự án được kỳ vọng tạo lợi thế mới cho hoạt động logistics và kinh tế biển.
Động lực từ hạ tầng và cơ chế
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển, TPHCM đồng thời thúc đẩy nhiều dự án giao thông quy mô lớn.
Theo Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, đến năm 2030, thành phố phấn đấu hoàn thành khoảng 200km đường sắt đô thị, tiến tới hoàn chỉnh mạng lưới metro vào năm 2045.
Theo ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, để đạt mục tiêu này, thành phố đang tận dụng các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98 nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, đất đai và thủ tục đầu tư.
Một trong những điểm mới là phát triển đô thị theo mô hình TOD gắn với các tuyến metro, đồng thời mở rộng khả năng huy động nguồn lực xã hội thông qua hình thức BOT đối với các tuyến đường hiện hữu.
Từ cơ chế này, nhiều dự án lớn đang được thúc đẩy như đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ, Metro số 2, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành và Metro số 6 kết nối sân bay Tân Sơn Nhất.
Ở các cửa ngõ, cao tốc TPHCM - Mộc Bài, tuyến Hồ Tràm - sân bay Long Thành, cầu đường Bình Tiên cùng nhiều dự án cải thiện hạ tầng kỹ thuật cũng đang được triển khai, tạo mạng lưới kết nối đồng bộ giữa thành phố với khu vực Đông Nam Bộ.
Theo các chuyên gia, việc hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo nền tảng pháp lý ổn định để đẩy nhanh các dự án trọng điểm, trao thêm quyền chủ động cho thành phố trong quy hoạch, đầu tư và quản lý phát triển.
Khởi đầu cho chu kỳ phát triển mới
Kiến trúc sư Khương Văn Mười cho rằng, giao thông luôn là "mạch máu" của nền kinh tế. Khi các tuyến cao tốc và metro được hoàn thiện, chi phí logistics sẽ giảm, thời gian đi lại được rút ngắn, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng sống của người dân.
Ông cũng kỳ vọng mô hình TOD sẽ trở thành động lực phát triển mới, khi các nhà ga metro không chỉ là điểm trung chuyển mà còn hình thành các khu đô thị tích hợp với đầy đủ dịch vụ, thương mại, giáo dục và nhà ở.
Sau nửa thế kỷ mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TPHCM đang bước vào một chu kỳ phát triển mới. Nếu những công trình của các thập niên trước góp phần mở rộng không gian đô thị, thì các dự án đang triển khai hôm nay được kỳ vọng sẽ đưa thành phố trở thành trung tâm kết nối của vùng Đông Nam Bộ và từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng siêu đô thị hiện đại, có sức cạnh tranh trong khu vực.
Gần 200 ảnh và tư liệu quý được giới thiệu tại Công viên Chi Lăng, tái hiện chặng đường hơn 300 năm hình thành và phát triển của Sài Gòn - Gia Định - TPHCM, từ vùng đất mở cõi đến đô thị hiện đại.
Đêm 2/7 tới đây, TPHCM sẽ tổ chức 16 trận địa pháo hoa nhân kỷ niệm 50 năm ngày thành phố mang tên Bác.
Vào dịp kỷ niệm 50 năm Thành phố mang tên Bác, TPHCM sẽ khởi công 13 dự án giao thông, hạ tầng kỹ thuật và nhà ở xã hội quy mô lớn với tổng mức đầu tư hơn 264.000 tỷ đồng.
.svg){kind=icon}
