63 tỉnh thành, đâu cũng phát triển theo... mốt

"Tôi có cảm giác, 63 tỉnh thành phát triển kinh tế một cách độc lập, theo ý của mình, và thiếu liên kết giữa các địa phương. Ai cũng muốn phát triển công nghiệp, thương mại, nông nghiệp, và có hệ thống sân bay, cảng biển... Đầy đủ cứ y như một quốc gia ấy".

LTS: Tuần Việt Nam trân trọng giới thiệu cùng độc giả phần cuối cùng trong cuộc trò chuyện với ông Lê Mạnh Hà, phó chủ tịch Tp. HCM.

Phần 1: Sân gôn phóng tay, công viên phần mềm lại... tiếc

Phần 2: Khó như qua Mỹ tuyển người gói bánh chưng

Người ta nhận xét thế này, trong những năm '90 thành phố là cái đầu tầu chạy băng băng về phía trước, và kéo các toa sau là các tỉnh thành theo. Từ đầu những năm 2000 trở lại đây, cái đầu tầu thành phố HCM đi chậm lại, và, vô hình trung, cũng khiến các tỉnh thành khác đi chậm theo. Ông nghĩ sao?

Tôi không nghĩ rằng chúng ta phát triển theo mô hình đầu tàu, nghĩa là chỉ có đầu tàu làm việc, các toa tàu là thụ động và bị kéo đi. Mô hình tốt là hợp lực, không phụ thuộc, nhưng có liên kết. Sự phát triển của thành phố HCM có tác động định hướng, vì kinh tế thành phố chiếm tỷ trọng rất cao và rất năng động.

Theo tôi, thành phố không đi chậm lại, mà nhiều địa phương khác đi nhanh hơn.

Như vậy, sau hơn 10 năm khoảng cách đã bị thu hẹp nhiều. Ông có nghĩ rằng đã đến lúc thành phố cần phải tăng tốc?

Không! Đã đến lúc thành phố phải tập trung hơn cho phát triển bền vững, chứ không tăng tốc độ bằng mọi giá. Người dân thành phố cần chất lượng cuộc sống cao hơn, sống trong môi trường trong sạch, và văn minh. Cả nước cũng đang đi theo hướng này, nhưng thành phố phải đi đầu, và đi đúng hướng. Đó cũng là cách thành phố thể hiện vai trò định hướng của mình.

Trong quá khứ, thành phố chính là nơi xuất phát của những chủ trương lớn làm thay đổi cục diện. Nhiều ý kiến cho rằng gần đây sức sáng tạo của thành phố đã suy giảm. Ý kiến của ông như thế nào?

Trước đây, những điểm nghẽn của phát triển thể hiện rất rõ. Dòng chảy của cuộc sống rất mạnh đã có tác động làm lung lay cái chốt chặn. Trong khi đó, sự nhạy bén, mạnh dạn và kiên quyết của lãnh đạo đã làm bật tung chốt, và khơi thông dòng chảy.

Ông Lê Mạnh Hà - phó chủ tịch Tp HCM. Ảnh: Huỳnh Phan

Chính phủ đã khẳng định rằng chúng ta đang phải giải quyết 3 điểm nghẽn chung là hạ tầng, thể chế và nguồn nhân lực. Đó cũng là nhận xét chung của giới đầu tư - kinh doanh trong ngoài nước. Vì vậy, thành phố cũng đang tập trung xử lý các điểm nghẽn này.

Nhưng, theo ý kiến của riêng tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay lại là đất đai, là chính sách đất đai. Tôi đã phát biểu điều này tại cuộc họp trực tuyến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về đề án tái cơ cấu nền kinh tế của Chính phủ, và cuộc họp HĐND thành phố vừa qua.

Đất đai chính là nguyên nhân của các điểm nghẽn trên. 70% khiếu kiện là về đất đai, gây bất ổn xã hội, suy giảm lòng tin. Nguồn lực tập trung chủ yếu đền bù đất đai. Tỷ trọng rất lớn trong chi phí đầu tư cũng là chi cho đất đai. Ví dụ, xây một con đường, chi phí cho bồi thường lấy đất là lớn nhất, chứ không phải chi phí xây dựng, như thông lệ quốc tế.

Với giá đất hiện nay, chúng ta không thể xây dựng đường, cầu, trường học, bệnh viện, hay các cơ sở sản xuất, với giá thấp được. Thậm chí, còn không có đất để đầu tư. Nền kinh tế vì thế bị tắc nghẽn.

Ông có nói rằng, một trong những mảng ông phụ trách là chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố. Vậy, theo ông, đất đai có làm nghẽn quá trình này không?

Chắc chắn là tác động mạnh. Tôi lấy một ví dụ. Có nhiều nguyên nhân khiến việc xây dựng khu đô thị mới Thủ Thiêm gặp khó khăn, nhưng giá đất quá cao là nguyên nhân rất quan trọng. Giá cao như thế thì rất khó thu hút nhà đầu tư. Công viên Phần mềm Thủ Thiêm và Công viên Trí thức Việt - Nhật tại khu vực này đã thất bại cũng có lý do từ giá đất.

Thành phố đang tìm địa điểm để xây dựng công viên phần mềm Quang Trung 2. Khó nhất vẫn là giá đất. Nếu không có chính sách mới về giá đất thì khả năng thành công là rất thấp. Và như vậy giảm tính khả thi của chuyển dịch kinh tế theo hướng phát triển công nghệ cao, giàu hàm lượng chất xám.

Xin được hỏi tiếp. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố sẽ diễn ra theo hướng nào?

Chuyển dịch cơ cấu là chuyển dịch tự nhiên của nền kinh tế. Vì vậy, tôi muốn khẳng định là chương trình của thành phố chỉ đóng vai trò hỗ trợ để quá trình tự nhiên đó diễn ra nhanh, và suôn sẻ hơn thôi. Thành phố đang làm rất nhiều việc để hỗ trợ phát triển 9 nhóm ngành dịch vụ, và 4 ngành công nghiệp.

Nhưng, theo tôi, để chuyển dịch nhanh hơn nhất thiết phải làm hai việc. Tôi xin lấy mô hình giao thông cho dễ hình dung: gỡ rào cản để xe chạy tốc độ bình thường, và làm đường cao tốc để xe chạy tốc độ nhanh.

Rào cản lớn nhất là đất đai. Thủ tục hành chính rắc rối nhất, khó hiểu nhất chính là thủ tục về nhà đất. Đây cũng là mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng.

Để có "đường cao tốc" phải có chính sách đột phá cho phát triển công nghệ cao, công nghệ thông tin. Chúng tôi đang rất  nỗ lực làm việc này.

Các chính sách về đất đai, về phát triển ngành thuộc thẩm quyền của trung ương. Nhưng, về phần mình, thành phố phải chủ động phát hiện, và chủ động đề xuất, không thể ngồi chờ.

Trường Trung học Phổ thông Nguyễn Thị Minh Khai (còn được gọi là trường nữ Gia Long, trường nữ sinh Áo Tím) được thành lập từ năm 1915, cho đến nay trường Nguyễn Thị Minh Khai là một trong những trường phổ thông lâu đời nhất của nền giáo dục Việt Nam.

Đúng là tình trạng đó. Tôi có cảm giác, 63 tỉnh thành phát triển kinh tế một cách độc lập, theo ý của mình, và thiếu liên kết giữa các địa phương. Ai cũng muốn phát triển công nghiệp, thương mại, nông nghiệp, và có hệ thống sân bay, cảng biển... Đầy đủ cứ y như một quốc gia ấy. Làm như vậy không phát huy được thế mạnh riêng có của mình, và lãng phí nguồn lực.

Phải công nhận rằng chúng ta hay chạy theo mốt. Có một cái mốt nữa là di dời bệnh viện, trường đại học ra khỏi trung tâm.

Theo tôi, đô thị phải là chỉnh thể. Nội thành mà không có bệnh viện, trường học thì người ta chữa bệnh rồi đi học ở đâu? Người trong nội thành phải cấp cứu thì chở ra ngoại thành chữa à? Vừa khó cho y tế, giáo dục, vừa khó cho giao thông vì gây ra tình trạng kẹt xe gấp đôi. Người sống ngoại thành thì chạy vào trung tâm để mua sắm, làm việc. Người sống trong nội thành thì chạy ra xa để chữa bệnh, đi học.

Hơn nữa, việc di dời trường học sẽ xóa những ngôi trường tồn tại hàng trăm năm, chí ít cũng là nhiều chục năm, những công trình đã để lại dấu ấn lịch sử. Rất nhiều thành phố trên thế giới giữ lại trong trung tâm những trường đại học cổ kính, những nhà ga cũ kỹ, những bến cảng lâu đời.

Người mình còn có cái mốt là muốn xóa cũ, xây mới. Không nên xuất hiện những thành phố, những ngôi làng không có quá khứ. Tôi rất tiếc những đường tàu điện xưa ở Hà Nội. Giá mà...

Giá mà không phải "giá mà"... Ông đang cố gắng bác bỏ cái xu hướng phát triển nhanh bằng mọi giá xưa nay?

Đúng vậy. Và thành phố Hồ Chí Minh phải đi đầu, phải dẫn hướng, trong xu thế phát triển mới - phát triển bền vững . Chúng ta luôn nói là phát triển kinh tế-xã hội, và điều đó có nghĩa là không chỉ phát triển kinh tế. Cần phải chuyển dịch cả cơ cấu xã hội nữa, theo hướng văn minh, và bảo tồn giá trị dân tộc.

Xin cám ơn ông.

Huỳnh Phan - Thái Thiện (thực hiện)